home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / zzp coaching / van zzp naar ondernemer

Van ZZP-er naar werkgever: wat verandert er?

Een ZZP-er is natuurlijk ook ondernemer. Je bent zelf verantwoordelijk voor jouw inkomen, loopt risico en moet zorgen dat er opdrachten binnenkomen. Maar er kan een moment ontstaan waarop jouw bedrijf groeit en er iets wezenlijks verandert. Je neemt jouw eerste medewerker aan, later misschien nog een paar, de financiële belangen worden groter en ondertussen verandert ook jouw eigen rol. Dit artikel hoort bij het thema coaching en begeleiding van ZZP-ers.

Wanneer jouw eenmanszaak begint te groeien

Je begint alleen en in het begin is dat meestal overzichtelijk. Je doet jouw eigen acquisitie, voert opdrachten uit, maakt offertes, verstuurt facturen en houdt contact met klanten. Maar wanneer het goed gaat, kan er een moment komen waarop je het werk niet meer alleen aankunt. Dan moet je kiezen. Laat je opdrachten lopen, ga je samenwerken met andere zelfstandigen, besteed je werk uit of neem je iemand in dienst? Vanaf dat moment verandert jouw bedrijf. Niet omdat je ineens pas ondernemer wordt, maar omdat jouw verantwoordelijkheid groter wordt.

Mijn eerste medewerker kwam in 2000

Ik heb die ontwikkeling zelf meegemaakt. In 2000 nam ik mijn eerste medewerker in dienst. In 2002 kwamen daar nog drie mensen bij en in 2008 werkten er twaalf mensen binnen mijn bedrijf. Zo'n groei ontstaat meestal geleidelijk. Je denkt niet op maandagochtend: vanaf vandaag ga ik een organisatie leiden. Er komt meer werk, je hebt capaciteit nodig, iemand komt erbij en later volgt misschien nog iemand. Ondertussen verandert jouw eigen werk zonder dat je dat in het begin altijd zo scherp doorhebt.

Meer opdrachten betekenen nieuwe keuzes

Groei begint vaak heel eenvoudig: er komt meer werk binnen dan je zelf kunt uitvoeren. Dat is natuurlijk een mooi probleem, maar het blijft een ondernemersvraag. Kun je tarieven verhogen? Moet je scherper kiezen welke opdrachten je aanneemt? Kun je samenwerken met andere zelfstandigen of wil je structureel capaciteit toevoegen? Goed zijn in jouw vak blijft belangrijk, maar je krijgt steeds meer te maken met de bredere competenties en vaardigheden van een ZZP-er: keuzes maken, organiseren, relaties onderhouden en verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkeling van jouw bedrijf.

Je bent niet meer alleen verantwoordelijk voor jezelf

Wanneer je alleen werkt, raken financiële tegenvallers in eerste instantie vooral jouzelf. Met personeel verandert dat. Salarissen moeten worden betaald, medewerkers rekenen op continuïteit en er moet voldoende werk zijn. Een lege orderportefeuille krijgt daardoor een andere lading. Je kunt niet onbeperkt wachten tot er vanzelf weer iets binnenkomt. Daarmee blijft verkoop en acquisitie belangrijk, ook wanneer je bedrijf inmiddels goed draait.

Van eenmanszaak naar BV?

Naarmate jouw onderneming groeit, komt vaak de vraag voorbij of je de eenmanszaak moet omzetten naar een BV. Rond die overstap worden nogal eens mooie verhalen verteld over belastingvoordeel. Ik zou daar voorzichtig mee zijn. Een BV is niet automatisch fiscaal voordeliger. Dat hangt af van jouw winst, jouw salaris, jouw persoonlijke situatie, wat je met de winst wilt doen en tal van andere factoren. Soms zit een voordeel bovendien niet zozeer in minder belasting betalen, maar in het moment waarop je belasting betaalt. Dit is daarom typisch een onderwerp waar ik zou zeggen: laat je goed adviseren en laat iemand jouw eigen cijfers doorrekenen.

Een BV gaat niet alleen over belasting

Wanneer jouw bedrijf groter wordt, kunnen ook aansprakelijkheid en juridische risico's zwaarder gaan wegen. In een eenmanszaak ben je persoonlijk verbonden aan jouw onderneming. Bij een BV ligt de aansprakelijkheid in beginsel bij de rechtspersoon, al betekent dat natuurlijk niet dat je als bestuurder onder alle omstandigheden buiten schot blijft. Maar zodra investeringen, personeelsverplichtingen, grotere contracten en andere risico's toenemen, vind ik het logisch om niet alleen fiscaal maar ook juridisch opnieuw naar de rechtsvorm te kijken.

Personeel betekent niet automatisch een BV

Je kunt gewoon medewerkers in dienst hebben vanuit een eenmanszaak. Het aantal mensen dat voor je werkt bepaalt dus niet automatisch welke rechtsvorm je moet hebben. De vraag is veel breder: hoeveel risico loop je, welke verplichtingen ga je aan, hoeveel winst maak je, welke investeringen doe je en hoe wil je jouw privépositie beschermen? Er is geen magisch moment waarop drie of vijf medewerkers automatisch betekenen dat je naar een BV moet. Ook hier geldt: kijk naar jouw eigen situatie.

Er verandert nog iets: jouw eigen beroep

Dit vind ik zelf misschien wel het interessantste gedeelte. Veel ZZP-ers beginnen voor zichzelf omdat ze hun vak graag uitoefenen. De trainer wil trainen, de adviseur wil adviseren en de vakman wil zijn vak uitvoeren. Maar wanneer je drie, vijf of acht medewerkers hebt, ben je steeds minder alleen bezig met dat vak. Er ontstaat een tweede beroep naast: je moet een bedrijf organiseren en mensen aansturen.

Opeens word je ook manager

Je krijgt te maken met werkverdeling, verlof, ziekte, functioneren, afspraken, urenverantwoording en mensen die ergens iets van vinden. Je moet medewerkers aanspreken wanneer iets niet gebeurt, zorgen dat de planning klopt en soms achter dingen aan die voor jou vanzelfsprekend zijn maar voor een ander kennelijk niet. Ik heb zelf ervaren dat dit echt iets anders is dan ondernemen. Ik was graag bezig met nieuwe ideeën, klanten, trainingen en ontwikkelingen. Achter medewerkers aanlopen omdat de uren nog niet waren ingevuld of omdat iets administratief niet goed was geregeld, paste veel minder bij mij. Dat verschil beschrijf ik ook op de pagina ondernemer of manager.

Past jouw nieuwe rol nog wel bij je?

Dat vind ik een belangrijke vraag wanneer een onderneming groeit. We praten gemakkelijk positief over groei: meer omzet, meer opdrachten, meer medewerkers. Maar jouw eigen werk kan daardoor steeds verder af komen te staan van het werk waarmee je ooit begonnen bent. Misschien werkte je het liefst met klanten en besteed je vijf jaar later een flink gedeelte van jouw week aan personeelszaken, planning, overleg en organisatie. Dan kan jouw bedrijf succesvol groeien terwijl jijzelf minder plezier krijgt in jouw dagelijkse werk.

Je moet leren loslaten

Zodra anderen voor je werken, kun je niet alles op jouw eigen manier blijven doen. Dat heb ik zelf ook moeten leren. Een medewerker doet het misschien anders dan jij. Dat hoeft niet automatisch slechter te zijn. Maar als jij voortdurend alles controleert, verbetert of weer overneemt, creëer je niet alleen veel werk voor jezelf; je voorkomt ook dat anderen verantwoordelijkheid gaan nemen. Groei vraagt daarom dat je leert delegeren, vertrouwen geeft en duidelijk wordt over wat je wél en niet zelf blijft doen.

Je bedrijf moet steeds meer georganiseerd worden

In een eenmanszaak kun je veel in jouw hoofd bewaren. Je weet welke klant wat heeft afgesproken, welke offerte nog openstaat en wat volgende week moet gebeuren. Zodra er meer mensen bij betrokken zijn, werkt dat steeds minder goed. Er komen afspraken, systemen, taakverdeling en procedures. Wie is waarvoor verantwoordelijk? Hoe loopt een opdracht door het bedrijf? Wie onderhoudt het klantcontact? Wie bewaakt de facturering? En wat gebeurt er wanneer jij er niet bent? Daarmee kom je terecht bij de ontwikkeling die ik beschrijf bij organisatiefasen.

Van pionieren naar professionaliseren

Dat is eigenlijk een heel natuurlijke volgende stap. In de eerste fase draait veel om jou als ondernemer. Je kent alle klanten, neemt de beslissingen en lost problemen vaak zelf op. Maar naarmate de onderneming groter wordt, kan niet alles meer via jou blijven lopen. Je moet processen verduidelijken, verantwoordelijkheden verdelen en zorgen dat jouw organisatie ook zonder jouw voortdurende aanwezigheid kan functioneren. Dat proces werk ik verder uit bij professionaliseren van de organisatie.

Groei vraagt ook tussen je eigen oren iets

Dat aspect wordt naar mijn idee gemakkelijk onderschat. Je krijgt medewerkers die iets van je nodig hebben, die vragen stellen of op jouw beslissingen reageren. Je voelt meer verantwoordelijkheid en kunt minder gemakkelijk zeggen: ik doe het de komende maand gewoon even wat rustiger aan. Je moet leren omgaan met het feit dat anderen afhankelijk zijn van beslissingen die jij neemt. Kun je loslaten? Kun je mensen vertrouwen? Kun je verdragen dat iemand iets anders doet dan jijzelf? En wil je eigenlijk wel degene zijn die telkens moet zorgen dat anderen hun afspraken nakomen?

Ook een volle orderportefeuille kent risico's

Bij groei kijk je gemakkelijk alleen naar de mooie kant: er is veel vraag en het bedrijf loopt. Toch kan juist snelle groei nieuwe risico's veroorzaken. Je neemt mensen aan, verhoogt jouw vaste kosten en misschien investeer je in een pand, systemen of materiaal. Wanneer daarna opdrachten wegvallen, blijft een deel van die kosten gewoon staan. Groei vraagt daarom net zo goed aandacht voor continuïteit als een periode waarin je kampt met onvoldoende orders en omzet.

Groter is niet automatisch beter

Dat is misschien wel mijn belangrijkste boodschap. Groei hoeft niet automatisch te betekenen dat jouw bedrijf steeds meer medewerkers moet krijgen. Misschien past een kleine onderneming juist uitstekend bij je. Misschien wil je bewust alleen blijven en bij grotere opdrachten samenwerken met andere zelfstandigen. Of misschien ontdek je juist dat het bouwen van een organisatie en het leidinggeven aan mensen je veel voldoening geeft. Er is niet één juiste route. De vraag is welke onderneming jij wilt hebben en welke rol jij daarin zelf wilt spelen.

Vragen bij de groei van jouw onderneming

Wanneer jouw bedrijf groeit en je nadenkt over personeel, een andere rechtsvorm of verdere professionalisering, zou ik niet alleen naar omzet kijken. Deze vragen vind ik minstens zo belangrijk:

• Waarom wil ik mijn bedrijf eigenlijk verder laten groeien?
• Wil ik medewerkers in dienst of heb ik vooral extra capaciteit nodig?
• Welke financiële risico's neem ik wanneer ik mensen aanneem?
• Past mijn huidige rechtsvorm nog bij de omvang en risico's van mijn onderneming?
• Heb ik mij fiscaal en juridisch goed laten adviseren?
• Wil ik werkelijk medewerkers gaan aansturen?
• Past de rol van manager bij mij?
• Hoeveel van mijn oorspronkelijke vak wil ik zelf blijven uitvoeren?
• Wat moet ik leren delegeren?
• Welke zaken moeten professioneler worden georganiseerd?
• Kan mijn bedrijf ook functioneren wanneer niet alles meer via mij loopt?
• Wil ik werkelijk groter worden of denk ik vooral dat groei altijd beter is?

Je hoeft geen organisatie met twintig medewerkers te bouwen om een goede ondernemer te zijn. Soms is bewust klein blijven juist een heel ondernemende keuze.

Veelgestelde vragen over de groei van een ZZP-bedrijf

Wanneer je niet langer alles alleen doet, ontstaan vragen die je bij de start van jouw onderneming misschien nog helemaal niet had. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die bij die ontwikkeling vaak naar voren komen.

Is een ZZP-er eigenlijk al ondernemer?

Ja. Natuurlijk. Als ZZP-er ben je al ondernemer. Je bent verantwoordelijk voor jouw eigen inkomen, opdrachten en risico's. In dit artikel gaat het daarom niet over de stap van niet-ondernemer naar ondernemer, maar over de groei van een bedrijf waarin jij eerst alles alleen deed naar een onderneming waarin ook andere mensen een rol krijgen.

Moet ik een BV oprichten zodra ik personeel krijg?

Nee. Ook een eenmanszaak kan personeel in dienst hebben. Groei kan wel een goede aanleiding zijn om opnieuw naar jouw rechtsvorm te kijken, zeker wanneer financiële verplichtingen, investeringen en aansprakelijkheidsrisico's toenemen.

Is een BV fiscaal altijd voordeliger?

Nee. Daar wordt naar mijn idee soms veel te gemakkelijk over gesproken. Of een BV aantrekkelijk is, hangt af van jouw winst, inkomen, privéomstandigheden en plannen met de onderneming. Laat daarom jouw eigen situatie doorrekenen en kijk niet alleen naar algemene verhalen over belastingbesparing.

Wat verandert er wanneer ik mijn eerste medewerker aanneem?

Je krijgt werkgeversverantwoordelijkheid en moet rekening houden met salaris, ziekte, verlof, functioneren en begeleiding. Maar minstens zo belangrijk is dat jouw eigen werk verandert. Je bent niet alleen meer ondernemer en vakman, maar krijgt ook steeds meer een leidinggevende en organiserende rol.

Moet mijn onderneming steeds verder groeien?

Nee. Groei is geen doel op zichzelf. Misschien past een compact bedrijf zonder personeel uitstekend bij jou. Misschien wil je werken met een flexibel netwerk van zelfstandigen. En misschien wil je juist een organisatie bouwen met medewerkers. De goede keuze is de keuze die past bij jouw markt, jouw bedrijf én de rol die jij zelf wilt vervullen.

Jouw onderneming groeit. Maar welke rol wil jij?

Meer omzet en meer medewerkers zeggen nog niet automatisch dat jouw werk er leuker op wordt. Juist wanneer jouw bedrijf groeit, vind ik het belangrijk om af en toe opnieuw te kijken naar jouw eigen positie.