home / carriere / loopbaan / baan te hoog

Is jouw baan te hoog gegrepen?

Heb je het gevoel dat jouw werk niet goed gaat of dat je niet de resultaten behaalt die je zou willen? Misschien vraag je jezelf af of jouw baan te hoog gegrepen is. Dat kan, maar trek die conclusie niet te snel. Binnen arbeidsmarktfitheid en aansluiting houden bij jouw functie gaat het juist om de vraag wat een functie van je vraagt en wat jij op dit moment in huis hebt. Wanneer daar een verschil tussen ontstaat, moet je eerst onderzoeken waar dat verschil precies zit.

Betekenen slechte resultaten automatisch dat jouw baan te hoog is?

Nee. Als je merkt dat je moeite hebt om jouw werk goed uit te voeren, kan dat zichtbaar worden in slechte resultaten. Je haalt bijvoorbeeld deadlines niet meer, gaat taken uitstellen omdat je ertegenop ziet, ontvangt steeds vaker negatieve feedback of merkt dat jouw functioneren ter discussie komt te staan. Maar slechte resultaten zeggen alleen dat er iets niet goed gaat. Ze vertellen nog niet waarom.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Iemand kan onvoldoende presteren omdat de functie werkelijk boven zijn huidige niveau ligt, maar ook omdat hij onvoldoende is ingewerkt, structureel te veel werk krijgt, privéproblemen heeft, slecht wordt aangestuurd of in een functie zit die helemaal niet bij hem past. Ga dus niet onmiddellijk van ‘het gaat niet goed’ naar ‘ik kan het niet’.

Wanneer vraagt een functie werkelijk te veel van je?

Een functie kan te hoog gegrepen zijn wanneer er een wezenlijk verschil bestaat tussen wat de functie vraagt en wat jij op dit moment kunt bieden. Misschien ontbreekt bepaalde vakkennis, heb je nog te weinig ervaring of vraagt de functie vaardigheden die je onvoldoende hebt ontwikkeld. Ook de hoeveelheid verantwoordelijkheid kan een rol spelen. Je kunt inhoudelijk goed zijn in jouw vak en toch merken dat een functie met veel coördinatie, besluitvorming of verantwoordelijkheid je boven het hoofd groeit.

Daarmee komen we terug bij de functiematch tussen wat de functie vraagt en wat jij in huis hebt. Wanneer die match ontbreekt, is de volgende vraag of het verschil te overbruggen is. Niet ieder tekort betekent immers dat je de functie nooit zou kunnen uitvoeren.

Kan jouw baan te hoog zijn omdat je nog iets moet leren?

Natuurlijk. Stel dat je net bent doorgestroomd naar een zwaardere functie. Dan is het nogal logisch dat je nog niet vanaf dag één alles beheerst. Misschien heb je aanvullende vakkennis nodig, moet je bepaalde vaardigheden ontwikkelen of gewoon vlieguren maken. Dan is de functie niet per definitie te hoog gegrepen. Er zit alleen nog een ontwikkelafstand tussen waar je nu staat en wat de functie vraagt.

Interessanter wordt het wanneer je ondanks opleiding, begeleiding, oefening en ervaring structureel onvoldoende aansluiting krijgt. Dan moet je eerlijk onderzoeken of het nog gaat om ontwikkeling of dat je probeert jezelf in een functie te persen die eenvoudigweg te veel vraagt.

Kun je een baan eerst wel aankunnen en later niet meer?

Ja. Functies zijn niet statisch. Misschien functioneerde je jarenlang uitstekend, maar is het werk ondertussen veranderd. Nieuwe technologie, andere werkprocessen, een reorganisatie, extra verantwoordelijkheden of een hogere werkdruk kunnen ervoor zorgen dat jouw huidige functie weinig meer lijkt op de functie waarin je ooit begon. Dan kan een functiematch geleidelijk verdwijnen.

Dat hoeft dus niet te betekenen dat jij ineens minder bent geworden. Het kan ook betekenen dat de functie een andere kant op is gegaan terwijl jij onvoldoende bent meegegroeid of gewoon niet mee wilt groeien. Op de pagina over een functie niet of niet meer aankunnen ga ik verder op die situatie in.

Welke oorzaken kunnen achter mindere prestaties zitten?

Voordat je concludeert dat jouw baan te hoog gegrepen is, zou ik een aantal mogelijke oorzaken langslopen. Kijk daarbij niet alleen naar jezelf maar ook naar de omstandigheden waarin je werkt.

• De functie vraagt kennis die je onvoldoende in huis hebt.
• Je mist vaardigheden die voor de functie noodzakelijk zijn.
• Je hebt nog te weinig relevante werkervaring.
• De hoeveelheid verantwoordelijkheid past op dit moment niet bij je.
• De werkdruk of hoeveelheid werk is voor vrijwel niemand realistisch.
• Je hebt onvoldoende begeleiding of inwerktijd gekregen.
• De functie is veranderd terwijl jouw kennis en vaardigheden onvoldoende zijn meeontwikkeld.
• De baan sluit onvoldoende aan bij jouw interesses, motivatie of manier van werken.
• Je hebt moeite met planning, discipline of concentratie.
• Er spelen persoonlijke omstandigheden die jouw functioneren tijdelijk beïnvloeden.

Dat zijn nogal verschillende oorzaken en die vragen dus ook om verschillende oplossingen. Een opleiding helpt misschien bij een kennistekort, maar niet wanneer het probleem eigenlijk een onrealistische hoeveelheid werk is. En nog harder werken helpt meestal weinig wanneer de functie fundamenteel niet bij je past.

Wat als je hard werkt maar het toch niet lukt?

Dat kan behoorlijk frustrerend zijn. Je doet jouw best, maakt extra uren, neemt werk mee naar huis en toch blijft het gevoel bestaan dat je achter de feiten aanloopt. Juist dan is het verleidelijk om nog harder te gaan werken. Maar wanneer het probleem zit in een fundamenteel verschil tussen functie-eisen en jouw mogelijkheden, los je dat niet op door structureel zestig uur te stoppen in werk waarvoor veertig uur staat.

Je maskeert het probleem dan een tijdje. Bovendien kan steeds harder werken ervoor zorgen dat je uiteindelijk niet meer weet wat de functie werkelijk van je vraagt en wat jij alleen nog overeind houdt door voortdurend over jouw grenzen te gaan. Dat is belangrijke informatie.

Wat als anderen zeggen dat jouw niveau onvoldoende is?

Dan zou ik willen weten waarop dat oordeel gebaseerd is. ‘Je niveau is onvoldoende’ is mij te algemeen. Welke taken gaan niet goed? Welke resultaten ontbreken? Welke kennis of vaardigheden worden gemist? Welke verwachtingen horen bij de functie en waar voldoe je daar niet aan? Hoe concreter het wordt, hoe beter je kunt beoordelen wat er werkelijk aan de hand is.

Wanneer jouw functioneren formeel ter discussie staat, kom je overigens op een andere route terecht. Dan gaat het niet alleen meer over jouw loopbaanvraag, maar mogelijk ook over onvoldoende functioneren en de vraag wat er verbeterd moet worden. Houd die twee zaken uit elkaar. De constatering dat iets niet goed gaat is nog niet hetzelfde als de analyse waarom het niet goed gaat.

Kan jouw baan wel op niveau zijn maar toch niet bij je passen?

Zeker. Je kunt een functie qua intellectueel niveau en vaardigheden prima aankunnen terwijl je er toch steeds meer op leegloopt. Misschien vraagt de functie voortdurend gedrag dat je wel kunt laten zien maar dat helemaal niet bij je past. Of je bent uitstekend in staat om het werk uit te voeren, maar je haalt er geen enkele voldoening meer uit.

Daarom zou ik ‘kan ik dit?’ nooit als enige vraag gebruiken. Je moet ook kijken of je het wilt en of de aard van het werk bij je past. Voor het uitgebreidere verhaal daarachter verwijs ik naar kunnen, willen en zijn. Hier is vooral belangrijk dat iets kunnen nog niet automatisch betekent dat het passende arbeid voor jou is.

En wat als het juist andersom is?

Een functiemismatch kan ook de andere kant op werken. Misschien is jouw baan helemaal niet te hoog gegrepen, maar juist te gemakkelijk geworden. Je werkt onder jouw niveau, wordt nauwelijks uitgedaagd of verricht vooral routinematige werkzaamheden. Dan kun je eveneens slecht gaan functioneren, motivatie verliezen of je steeds moeilijker concentreren. Dat komt alleen niet doordat het werk te zwaar is, maar doordat het te weinig van je vraagt.

Dat onderscheid is belangrijk. Onderbelasting, onderprikkeling en langdurige verveling horen bij een andere loopbaanvraag. Daarover lees je verder in de themagroep over bore-out en onderprikkeling in werk. Kijk dus eerst goed welke kant de mismatch opgaat voordat je jezelf vertelt dat jouw baan te hoog gegrepen is.

Hoe kom je erachter wat er werkelijk aan de hand is?

Probeer de functie zo feitelijk mogelijk naast jezelf te leggen. Wat wordt er van je verwacht? Waar gaat het goed? Waar gaat het mis? Is er een aantoonbaar tekort aan kennis, vaardigheden of ervaring? Heb je voldoende tijd, middelen en begeleiding gekregen? Is de functie veranderd? En vooral: zie je ontwikkeling wanneer je ergens gericht aan werkt of blijf je ondanks alle inspanningen tegen dezelfde grens aanlopen?

Vraag daar ook feedback over. Niet alleen: ‘Vind jij dat ik geschikt ben?’ Daar kun je weinig mee. Vraag liever welke onderdelen goed gaan, waar het verschil met de functie-eis zit en wat iemand concreet van jou nodig heeft. Dan krijg je informatie waarmee je kunt bepalen of je iets moet ontwikkelen, iets anders moet organiseren of misschien een andere loopbaankeuze moet maken.

Wat kun je doen als jouw baan inderdaad te hoog gegrepen is?

Dat hangt af van de oorzaak. Soms is aanvullende opleiding voldoende. Soms moet je vaardigheden oefenen, ervaring opdoen of betere begeleiding krijgen. Misschien kunnen taken anders worden verdeeld of moet de functie tijdelijk worden aangepast. Maar er zijn ook situaties waarin je moet durven erkennen dat een bepaalde functie niet de juiste plek voor jou is. Dat hoeft geen mislukking te zijn. Je hebt iets geprobeerd en ontdekt waar jouw grens ligt of waar je beter tot je recht komt.

Ik vind dat veel zinvoller dan jarenlang op jouw tenen blijven lopen omdat teruggaan, opzijgaan of iets anders kiezen als gezichtsverlies voelt. Een loopbaan is geen wedstrijd waarin je gewonnen hebt wanneer je uiteindelijk de hoogste stoel bereikt. Het gaat erom dat je werk doet waarin je voldoende kunt bijdragen, jezelf kunt ontwikkelen en niet voortdurend hoeft te bewijzen dat je het eigenlijk nét aankunt.

Wanneer is het tijd om een andere richting te onderzoeken?

Wanneer je ondanks serieuze inspanningen, ontwikkeling en ondersteuning structureel onvoldoende aansluiting vindt, is het verstandig om breder te kijken. Welke werkzaamheden passen wel bij je? Welk niveau geeft voldoende uitdaging zonder dat je voortdurend wordt overvraagd? Welke kennis en ervaring kun je elders inzetten? Soms zit de oplossing niet in nóg harder proberen dezelfde functie passend te krijgen, maar in onderzoeken waar jouw kwaliteiten beter uit de verf komen.

Veelgestelde vragen over een baan die te hoog gegrepen is

Het gevoel dat je jouw baan niet aankunt hoeft niet automatisch te betekenen dat het functieniveau te hoog is. Juist daarom is het belangrijk om de oorzaak zorgvuldig te onderzoeken.

Hoe merk je dat jouw baan te hoog gegrepen is?

Je kunt merken dat je ondanks serieuze inspanning structureel onvoldoende resultaten behaalt, voortdurend op jouw tenen loopt en moeite houdt met kennis, vaardigheden of verantwoordelijkheden die wezenlijk bij de functie horen. Eén moeilijke periode is daarvoor onvoldoende bewijs.

Is veel stress een teken dat mijn baan te moeilijk is?

Dat kan, maar hoeft niet. Stress kan ook ontstaan door te veel werk, slechte planning, onduidelijke verwachtingen, onvoldoende ondersteuning of persoonlijke omstandigheden. Onderzoek dus waar de druk werkelijk vandaan komt.

Kan ik doorgroeien in een functie die nu nog te moeilijk is?

Ja. Wanneer het verschil bestaat uit kennis, vaardigheden of ervaring die je kunt ontwikkelen, kan de functiematch verbeteren. Kijk wel of er daadwerkelijk vooruitgang ontstaat wanneer je gericht leert en oefent.

Kan slechte functiematch ook betekenen dat mijn baan te makkelijk is?

Ja. Een functie kan ook structureel te weinig van jouw mogelijkheden vragen. Dan kunnen verveling, motivatieverlies en onderprikkeling ontstaan. Dat is een andere vorm van mismatch dan een baan die te hoog gegrepen is.

Moet ik weg als mijn baan te hoog gegrepen blijkt?

Niet automatisch. Onderzoek eerst of opleiding, begeleiding, ervaring of aanpassing van taken het verschil kunnen verkleinen. Wanneer de mismatch structureel blijft en je voortdurend overvraagd wordt, kan een andere functie of richting wel verstandiger zijn.