home / carriere / loopbaan / arbeidsmarktfitheid

Arbeidsmarktfitheid: blijf aansluiten op de arbeidsmarkt

Ben jij arbeidsmarktfit? Of anders gezegd: ben jij voldoende toegerust voor wat jouw vak, jouw functie en de arbeidsmarkt van je vragen? Arbeidsmarktfitheid of arbeidsmarktvitaliteit betekent voor mij dat je aansluiting houdt. Niet alleen vandaag, maar ook morgen. Dat hoort bij verantwoordelijkheid nemen voor jouw eigen loopbaan. De tijd is voorbij dat je een opleiding doet, op je 23e afstudeert en vervolgens denkt dat je met diezelfde kennis wel tot jouw pensioengerechtigde leeftijd vooruit kunt. Daar gaat de wereld simpelweg te snel voor.

Waarom is een diploma alleen niet meer voldoende?

Een diploma kan belangrijk zijn. Natuurlijk. Maar het is een momentopname. Het laat zien dat je op een bepaald moment aan bepaalde eisen hebt voldaan. Daarna begint het pas. Je doet werkervaring op, je ontwikkelt vaardigheden, je leert jouw vak beter kennen en ondertussen verandert dat vak zelf ook nog eens.

Techniek verandert. Systemen veranderen. Wetgeving kan veranderen. Werkprocessen worden anders ingericht en werkzaamheden die vroeger handmatig werden uitgevoerd worden geautomatiseerd of gedigitaliseerd. Soms verdwijnen delen van een functie en komen er compleet nieuwe werkzaamheden voor terug. Wie denkt: ‘Ik heb mijn opleiding toch gedaan?’, kan daardoor op een gegeven moment behoorlijk verrast worden.

Arbeidsmarktfit blijven betekent meegroeien met jouw vak

Daar zit voor mij een belangrijk deel van arbeidsmarktfitheid. Je moet meegroeien met jouw vak. Soms is dat heel technisch. Je moet leren werken met nieuwe apparatuur, software, systemen of methodieken. Soms moet je aanvullende vakkennis opdoen. Maar net zo vaak gaat het over vaardigheden. Misschien wordt samenwerken belangrijker, moet je beter communiceren, meer verantwoordelijkheid nemen of zelfstandiger kunnen werken.

En vergeet jouw werkervaring niet. Ervaring is niet alleen het aantal jaren dat je ergens hebt rondgelopen. Het gaat erom wat je onderweg geleerd hebt, welke situaties je hebt meegemaakt, welke problemen je hebt opgelost en welke inzichten je hebt ontwikkeld. Opleiding, vaardigheden en werkervaring samen bepalen voor een groot deel wat jij vandaag op de arbeidsmarkt te bieden hebt.

Weet je eigenlijk wat de arbeidsmarkt van jou vraagt?

Je kunt jezelf moeilijk arbeidsmarktfit houden wanneer je geen idee hebt wat er om je heen gebeurt. Kijk daarom af en toe buiten jouw eigen organisatie. Welke ontwikkelingen zie je in jouw beroep? Welke functies ontstaan? Welke werkzaamheden verdwijnen? Welke kennis wordt vaker gevraagd? En welke vaardigheden zie je steeds terug?

Daarvoor hoef je niet meteen te solliciteren. Je kunt vacatures ook gewoon gebruiken als informatiebron. Door regelmatig naar functies en vacatureteksten te kijken, krijg je gevoel voor wat werkgevers vragen en hoe jouw vak zich ontwikkelt. In het artikel over arbeidsmarktoriëntatie en vacatureanalyse ga ik daar uitgebreider op in.

Past wat jij kunt nog bij jouw functie?

Arbeidsmarktfitheid gaat niet alleen over de arbeidsmarkt in het algemeen. De aansluiting met een concrete functie is minstens zo belangrijk. Wat vraagt die functie aan kennis, vaardigheden, niveau, verantwoordelijkheid en persoonlijk functioneren? En wat breng jij mee?

Dat noem ik de functiematch. Soms sluit iemand qua opleiding uitstekend aan, maar past de functie toch niet. Andersom kan iemand op papier misschien niet het perfecte profiel hebben en in de praktijk uitstekend functioneren vanwege ervaring, vaardigheden en persoonlijke kwaliteiten. Daarom gaat een goede match tussen jou en een functie over meer dan een rij diploma’s naast een functieprofiel leggen.

Kun je ook een functie hebben die te hoog gegrepen is?

Ja, natuurlijk. We praten veel over ontwikkelen en doorgroeien, maar soms komt iemand terecht in een functie die op dat moment te veel vraagt. Misschien ontbreekt bepaalde kennis. Misschien is het niveau van verantwoordelijkheid te groot of zijn bepaalde vaardigheden nog onvoldoende ontwikkeld. Dat hoeft niet meteen te betekenen dat je daar nooit zou kunnen functioneren. De interessante vraag is waar het verschil zit tussen wat de functie vraagt en wat jij op dit moment te bieden hebt. Soms kun je dat verschil overbruggen door te leren en ervaring op te doen. Soms moet je ook durven constateren dat een baan op dit moment te hoog gegrepen is.

Wat als je jouw functie niet meer aankunt?

Dat ligt in het verlengde daarvan, maar ik vind het niet precies dezelfde vraag. Je kunt jarenlang goed functioneren en toch op een punt komen waarop je merkt dat je jouw functie niet meer goed aankunt. De functie kan veranderd zijn. Er kunnen nieuwe eisen zijn gekomen. De werkdruk kan veranderd zijn of bepaalde taken vragen inmiddels iets anders van je dan vroeger.

Dan moet je onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is. Is er kennis verouderd? Ontbreken vaardigheden? Is er onvoldoende begeleiding geweest? Of is de functie zodanig veranderd dat zij eenvoudigweg niet meer goed aansluit? Op de pagina over een functie niet of niet meer aankunnen werk ik die vraag verder uit.

Wat als jouw functie juist te weinig van je vraagt?

Maar de mismatch kan ook precies de andere kant op gaan. Jouw functie kan te veel van je vragen, maar zij kan ook structureel te weinig van je vragen. Misschien werk je onder jouw niveau. Misschien bestaat een groot deel van jouw werk uit eentonige of routinematige taken. Misschien heb je kennis, ervaring en kwaliteiten in huis waar in jouw huidige functie nauwelijks een beroep op wordt gedaan. Je kunt jouw werk dan uitstekend aankunnen, maar dat betekent nog niet dat de functie ook goed bij je past. Ook dat heeft met arbeidsmarktfitheid te maken. Wanneer jij jarenlang werk doet waarin je nauwelijks wordt uitgedaagd, ontwikkel je jezelf ook niet vanzelf mee. Je kunt je gaan vervelen, afhaken, motivatie verliezen of steeds minder energie uit jouw werk halen. Bij langdurige onderbelasting kan onderprikkeling ontstaan en uiteindelijk zelfs bore-out. Binnen Loopbaan hebben we daarom een aparte themagroep over bore-out, onderprikkeling en verveling in werk. Daar gaat het verder over werken onder niveau, eentonig werk, routinematige taken, te weinig uitdaging en het gevoel dat jouw werk eenvoudigweg te weinig van je vraagt.

Arbeidsmarktfitheid vraagt ook veranderbereidheid

Je kunt technisch helemaal bij zijn en toch onvoldoende arbeidsmarktfit zijn. Want meegroeien vraagt ook iets van jouw houding. Sta je open voor nieuwe ontwikkelingen? Ben je bereid opnieuw iets te leren? Kun je afscheid nemen van een werkwijze die jarenlang prima heeft gewerkt wanneer de werkelijkheid inmiddels veranderd is?

Dat is niet altijd gemakkelijk. Mensen houden nu eenmaal graag vast aan wat ze kennen. Zeker wanneer je iets al twintig of dertig jaar op een bepaalde manier doet, kan een verandering voelen alsof iemand ineens vertelt dat alles anders moet. Maar arbeidsmarktfitheid vraagt wel dat je met open vizier naar nieuwe ontwikkelingen kunt kijken. Niet iedere vernieuwing is automatisch een verbetering, maar bij voorbaat zeggen ‘zo hebben we het nooit gedaan’ helpt meestal ook niet erg.

Arbeidsmarktfitheid heeft ook te maken met wat je wilt en wie je bent

Je kunt arbeidsmarktfitheid niet helemaal reduceren tot opleidingen en vaardigheden. Je moet jezelf ook kennen. Wat wil je nog? Waar wil je jezelf in ontwikkelen? Waar krijg je energie van? Welke veranderingen passen bij je en welke richting wil je met jouw werk op? Ook wie je bent speelt mee. Hoe ga je om met verandering? Ben je nieuwsgierig? Durf je opnieuw te leren? Kun je jezelf aanpassen zonder jezelf kwijt te raken?

Ik ga hier niet uitgebreid het hele verhaal over kunnen, willen en zijn herhalen. Daar hebben we een eigen pagina voor. Maar voor arbeidsmarktfitheid is de samenhang wel belangrijk. Alleen maar iets kunnen terwijl je het niet wilt, houdt niet eeuwig stand. En alles willen zonder jezelf de kennis of vaardigheden eigen te maken werkt natuurlijk evenmin.

Wat heeft jouw studiekeuze met arbeidsmarktfitheid te maken?

Je eerste aansluiting op de arbeidsmarkt begint vaak al bij jouw opleiding. Alleen zou ik een studiekeuze nooit uitsluitend laten afhangen van de vraag waar vandaag de meeste vacatures zijn. De arbeidsmarkt kan veranderen voordat jij jouw diploma binnen hebt. Bovendien moet een opleiding ook bij jou passen.

Wel is het verstandig om je af te vragen wat een opleiding je brengt, welke mogelijkheden ermee ontstaan en hoe de arbeidsmarkt eruitziet. Bij een studiekeuze in relatie tot jouw loopbaan spelen dus zowel jouw eigen interesses en mogelijkheden als de werkelijkheid buiten jou een rol.

Ben je verloren wanneer je een opleiding niet hebt afgemaakt?

Nee. Dat zou wel een heel beperkte kijk op mensen zijn. Natuurlijk kan een diploma deuren openen en voor sommige beroepen is een diploma gewoon noodzakelijk. Maar jouw waarde op de arbeidsmarkt wordt niet uitsluitend bepaald door een diploma dat je op jouw 22e of 23e hebt gehaald.

Misschien heb je een opleiding afgebroken en daarna jarenlang waardevolle werkervaring opgedaan. Misschien heb je cursussen gevolgd, jezelf iets aangeleerd of vaardigheden ontwikkeld waar je tegenwoordig veel meer aan hebt. Een afgebroken opleiding hoeft jouw loopbaan niet te bepalen. De vraag is vooral wat je daarna hebt ontwikkeld en wat je nu te bieden hebt.

Wanneer ben je onvoldoende arbeidsmarktfit?

Je hoeft niet iedere nieuwe ontwikkeling als eerste te beheersen. Dat is iets anders dan arbeidsmarktfit zijn. Maar er ontstaan wel risico’s wanneer je jarenlang niet meer kijkt naar jouw eigen inzetbaarheid.

• Je hebt onvoldoende zicht op jouw eigen mogelijkheden en overschat of onderschat jezelf.
• Je weet onvoldoende wat werkgevers en jouw vakgebied tegenwoordig vragen.
• Jouw kennis is verouderd en sluit onvoldoende aan bij de huidige praktijk.
• Je hebt belangrijke vaardigheden onvoldoende meeontwikkeld.
• Je hebt weinig zicht op de waarde van jouw kennis en ervaring op de arbeidsmarkt.
• Je staat nauwelijks open voor veranderingen of nieuwe ontwikkelingen.
• Jouw huidige functie vraagt structureel te weinig van je en biedt onvoldoende ruimte om jezelf verder te ontwikkelen.
• Je wacht met ontwikkelen totdat jouw baan of functie onder druk komt te staan.

Vooral dat laatste vind ik jammer. Arbeidsmarktfitheid is niet iets waar je pas over moet nadenken wanneer er een reorganisatie wordt aangekondigd en iedereen ineens zenuwachtig wordt. Dan ben je eigenlijk te laat begonnen.

Wie is verantwoordelijk voor jouw arbeidsmarktfitheid?

De werkgever heeft absoluut een rol. Een goede organisatie zorgt dat mensen zich kunnen ontwikkelen, investeert in scholing en kijkt vooruit naar wat er in functies verandert. Maar daarmee kun je jouw eigen verantwoordelijkheid niet bij de werkgever neerleggen.

De 3 x Z die ik eerder gebruikte bij arbeidsmarktfitheid vind ik daarom nog steeds bruikbaar: zelfinzicht, zelfmotivatie en zelfdiscipline. Weet wat je kunt en waar je staat. Weet waarom je jezelf wilt ontwikkelen. En doe vervolgens ook iets. Je kunt twintig keer vaststellen dat je een cursus zou moeten volgen, maar wanneer je hem nooit boekt schiet het niet erg op.

Werk hebben en werk houden

Daar komt arbeidsmarktfitheid voor mij uiteindelijk op neer: werk hebben en werk kunnen houden. Niet door angstvallig jouw huidige stoel vast te houden, maar door ervoor te zorgen dat jij iets te bieden houdt. Misschien blijft dat jarenlang bij dezelfde werkgever. Misschien verander je een paar keer van baan. Misschien verandert jouw vak zodanig dat je jezelf opnieuw moet scholen.

Zekerheid zit dan ook niet alleen in een arbeidscontract voor onbepaalde tijd. Zekerheid zit voor een belangrijk deel in jouw vermogen om mee te bewegen, te leren, ervaring op te doen en van waarde te blijven. Niet slaafs achter iedere verandering aanhollen, maar wel wakker blijven. Dat is voor mij arbeidsmarktfitheid.

Veelgestelde vragen over arbeidsmarktfitheid

Arbeidsmarktfitheid gaat niet alleen over vandaag geschikt zijn voor jouw functie. Het gaat er vooral om dat je aansluiting houdt terwijl jouw werk, vakgebied en arbeidsmarkt blijven veranderen.

Wat betekent arbeidsmarktfitheid?

Arbeidsmarktfitheid betekent dat jouw kennis, vaardigheden, ervaring en persoonlijke inzetbaarheid voldoende aansluiten op wat functies, organisaties en de arbeidsmarkt van je vragen.

Wat is arbeidsmarktvitaliteit?

Arbeidsmarktvitaliteit gebruik ik vrijwel in dezelfde betekenis. Het benadrukt dat je jezelf in beweging houdt, blijft ontwikkelen en ervoor zorgt dat jouw inzetbaarheid niet langzaam veroudert.

Hoe blijf je arbeidsmarktfit?

Door ontwikkelingen in jouw vak te volgen, kennis actueel te houden, nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, ervaring op te doen en regelmatig te onderzoeken wat werkgevers en functies tegenwoordig vragen.

Is een goede opleiding voldoende om arbeidsmarktfit te blijven?

Nee. Een opleiding legt een basis, maar jouw vak en de arbeidsmarkt blijven veranderen. Daarom blijven werkervaring, verdere ontwikkeling, nieuwe vaardigheden en veranderbereidheid gedurende jouw loopbaan belangrijk.

Wie is verantwoordelijk voor arbeidsmarktfitheid?

Werkgever en werknemer hebben allebei een rol, maar jij blijft zelf verantwoordelijk voor jouw eigen loopbaan. Wacht daarom niet totdat een organisatie jou vertelt dat jouw kennis of vaardigheden niet meer voldoende aansluiten.