home / carriere / loopbaan / afgebroken opleiding

Een afgebroken opleiding en de gevolgen voor je loopbaan: wat nu?

Heb je een opleiding of studie afgebroken? Dan kan dat behoorlijk inhakken. Misschien voelt het alsof je gefaald hebt, zie je anderen wel afstuderen en vraag je jezelf af wat dit betekent voor jouw toekomst. Maar voor jouw arbeidsmarktfitheid en jouw verdere aansluiting op de arbeidsmarkt is een diploma maar één onderdeel van het verhaal. Natuurlijk kan een diploma belangrijk of zelfs noodzakelijk zijn, maar werkgevers kijken ook naar kennis, vaardigheden, ervaring en wat jij jezelf daarna nog hebt eigen gemaakt. De belangrijkste vraag is daarom niet alleen waarom je gestopt bent, maar vooral: wat heb je geleerd, wat heb je nu in huis en hoe ga je verder?

Die oorzaken vragen niet allemaal om dezelfde oplossing. Wanneer een opleiding qua niveau niet haalbaar was, moet je daar bij een volgende keuze rekening mee houden. Wanneer de richting verkeerd was, ligt de vraag juist bij jouw belangstelling en motivatie. En wanneer privéomstandigheden de oorzaak waren, zegt het afbreken van de opleiding misschien helemaal niet zoveel over jouw mogelijkheden.

Heb je gefaald wanneer je jouw studie niet hebt afgemaakt?

Dat woord ligt al snel op de loer. Jij bent gestopt en jouw studiegenoten gaan door, halen hun diploma en zetten dat vrolijk op LinkedIn. Dan kun je gemakkelijk denken: zij zijn geslaagd en ik dus blijkbaar niet. Maar zo eenvoudig zit een loopbaan niet in elkaar. Een opleiding kan mislukken zonder dat jij als persoon mislukt bent. Het interessantste is wat je met die ervaring doet. Wanneer je na drie verkeerde afslagen uiteindelijk beter begrijpt welke weg wel bij je past, waren die afslagen bepaald niet leuk, maar ze hebben je wel iets geleerd.

Heb je tijd verloren?

Misschien voelt dat zo. Je hebt een, twee of drie jaar gestudeerd en uiteindelijk ligt er geen diploma. Toch is niet automatisch alles uit die periode waardeloos geworden. Je hebt kennis opgedaan, misschien stage gelopen, mensen leren kennen, vaardigheden ontwikkeld en vooral ontdekt wat wel en niet bij je past. Dat wil niet zeggen dat je achteraf blij moet zijn dat je bent gestopt. Het betekent alleen dat je de jaren niet hoeft weg te gooien alsof ze nooit bestaan hebben.

Bekijk daarom eens nuchter wat je uit die periode hebt meegenomen. Welke vakken heb je wel afgerond? Welke kennis heb je opgedaan? Wat heb je tijdens stages of projecten gedaan? Waar bleek je goed in te zijn? En wat heb je juist over jezelf geleerd omdat het niet werkte? Die informatie kun je gebruiken bij jouw volgende stap.

Hoe belangrijk is een diploma voor jouw verdere loopbaan?

Dat hangt sterk af van het beroep. Voor sommige functies en beroepen heb je simpelweg een bepaald diploma of een formele bevoegdheid nodig. Daar moet je niet omheen praten. Zonder de juiste opleiding kun je niet zomaar ieder beroep uitoefenen. Maar in veel andere functies kijkt een werkgever breder. Werkervaring, vakkennis, vaardigheden, certificaten en wat je in de praktijk hebt laten zien kunnen dan zwaar meewegen.

Maak daarom niet de denkfout dat je zonder afgeronde opleiding niets te bieden hebt. Maar maak ook niet de omgekeerde fout door te doen alsof een diploma nooit belangrijk is. Kijk naar het werk dat je wilt doen en onderzoek wat daar werkelijk voor gevraagd wordt. Dat is veel nuttiger dan in algemene termen denken dat jouw kansen nu voorgoed verkeken zijn.

Wat heb je inmiddels wel te bieden?

Dat vind ik voor jouw loopbaan een veel interessantere vraag. Misschien heb je na jouw afgebroken opleiding vijf jaar gewerkt en ondertussen kennis en ervaring opgebouwd waar je op school nog niets van wist. Misschien heb je aanvullende cursussen gedaan, certificaten gehaald of jezelf bepaalde vaardigheden eigen gemaakt. Ervaring is ook ontwikkeling. Je bent niet voor eeuwig degene die ooit op zijn twintigste met een studie stopte.

Arbeidsmarktfitheid gaat juist over jouw aansluiting van vandaag. Wat kun je nu? Welke kennis heb je? Welke ervaring heb je opgedaan? Wat vragen functies tegenwoordig en waar zitten eventuele gaten? Misschien moet je alsnog een opleiding volgen. Misschien is een kortere of meer praktijkgerichte route voldoende. Misschien blijkt dat jouw ervaring inmiddels veel belangrijker is geworden dan die onafgemaakte opleiding uit het verleden.

Moet je opnieuw een opleiding kiezen?

Dat kan, maar doe dan wel iets met wat je inmiddels over jezelf weet. Wanneer jouw eerste studie niet paste, heeft het weinig zin om bij de volgende keuze opnieuw alleen te kijken naar wat anderen verstandig vinden. Onderzoek het niveau, de inhoud, de manier van leren en vooral wat je er later mee kunt. Op de pagina over een studie of opleiding kiezen die bij je past ga ik daar uitgebreider op in.

En opnieuw studeren hoeft niet altijd te betekenen dat je weer voor vier jaar de schoolbanken in moet. Afhankelijk van jouw doel kun je ook denken aan aanvullende scholing, beroepsgerichte cursussen, certificering of leren in de praktijk. Begin bij de vraag wat je nodig hebt om dichter bij het werk te komen dat je wilt doen. Daarna zoek je de opleidingsvorm die daarbij past, niet andersom.

Wat als je helemaal niet meer wilt studeren?

Ook dat kan. Misschien ben je na jouw ervaring voorlopig helemaal klaar met school en leer je veel gemakkelijker in de praktijk. Dan is de vraag welke mogelijkheden daarbij horen. Wel moet je eerlijk blijven over eventuele grenzen. Wanneer jouw gewenste beroep een diploma vereist, kun je die werkelijkheid niet wegmotiveren. Maar misschien zijn er andere functies of routes waarin jouw praktische ervaring, vaardigheden en aanleg veel beter tot hun recht komen.

Daarom helpt het om niet alleen in opleidingen te denken, maar ook in werk. Welke werkzaamheden trekken je aan? Welke functies zouden daarbij kunnen passen? Wat wordt daarin daadwerkelijk gevraagd? Door functies en vacatures op de arbeidsmarkt te onderzoeken, krijg je een veel concreter beeld van wat noodzakelijk is en waar jouw huidige mogelijkheden liggen.

Hoe leg je een afgebroken opleiding uit aan een werkgever?

Maak er geen groter drama van dan nodig is, maar ga er ook niet zenuwachtig omheen draaien. Een werkgever kan gewoon vragen waarom je een opleiding niet hebt afgemaakt. Geef daar een duidelijk antwoord op. Leg kort uit wat er speelde, wat je ervan hebt geleerd en vooral wat je daarna hebt gedaan. Wanneer jij tien jaar werkervaring hebt opgebouwd, hoeft een onafgemaakte opleiding uit jouw jeugd niet het middelpunt van ieder gesprek te worden.

Probeer jezelf ook niet kleiner te maken. Zeg niet automatisch: ‘Ik heb alleen maar...’ Benoem wat je werkelijk kunt en hebt gedaan. Tegelijk zou ik niets mooier maken dan het is. Een opleiding die je niet hebt afgerond is geen afgeronde opleiding. Dat is gewoon een feit. De vraag is welke feiten daar inmiddels tegenover staan.

Wat als je zelfvertrouwen een knauw heeft gekregen?

Dat kan ik me voorstellen. Zeker wanneer je gewend was dat leren vroeger gemakkelijk ging of wanneer jouw omgeving hoge verwachtingen van je had, kan stoppen behoorlijk binnenkomen. Misschien ga je twijfelen of je wel slim genoeg bent, discipline hebt of überhaupt nog een andere opleiding aankunt. Maar probeer oorzaak en conclusie uit elkaar te houden. Dat één opleiding niet gelukt is, bewijst nog niet dat iedere andere opleiding ook zal mislukken.

Kijk terug naar wat er daadwerkelijk gebeurde. Lag het aan niveau? Motivatie? Omstandigheden? Planning? De gekozen richting? Of een combinatie? Hoe concreter je dat maakt, hoe kleiner de kans dat je uit één teleurstelling de conclusie trekt dat je voortaan nergens meer aan moet beginnen.

Wat als anderen jouw afgebroken opleiding als probleem zien?

Dat kan gebeuren. Ouders kunnen teleurgesteld zijn, vrienden kunnen het niet begrijpen en een werkgever kan een diploma belangrijk vinden. Je kunt niet bepalen hoe anderen ernaar kijken. Je kunt wel bepalen wat jij ermee doet. Misschien moet je alsnog aantonen dat je een bepaald niveau aankunt. Misschien moet je ervaring opbouwen of aanvullende scholing volgen. En soms moet je accepteren dat een bepaalde deur zonder diploma voorlopig dicht blijft en vervolgens kijken welke deuren er wel openstaan.

Ik zou vooral niet jarenlang blijven proberen één onafgemaakte opleiding te verdedigen. Veel interessanter is het verhaal daarna. Welke keuzes heb je gemaakt? Hoe heb je jezelf ontwikkeld? Waar heb je verantwoordelijkheid genomen? Dat vertelt uiteindelijk veel meer over jouw loopbaan dan alleen het moment waarop je ergens bent gestopt.

Hoe geef je jouw loopbaan opnieuw richting?

Begin niet onmiddellijk met het zoeken naar de eerstvolgende opleiding omdat je het gevoel hebt dat je iets moet repareren. Kijk eerst waar je naartoe wilt en wat daarvoor nodig is. Wat vond je interessant aan jouw eerdere opleiding en wat absoluut niet? Waar ben je goed in? Welke werkzaamheden geven je energie? Welke kennis en ervaring heb je ondertussen opgebouwd? En welke mogelijkheden zie je op de arbeidsmarkt?

• Onderzoek waarom je jouw opleiding hebt afgebroken.
• Breng in beeld welke kennis en vaardigheden je wel hebt opgedaan.
• Kijk naar de werkervaring die je daarna hebt ontwikkeld.
• Onderzoek welke functies en beroepen werkelijk bij je passen.
• Controleer welke diploma's, certificaten of vaardigheden daarvoor nodig zijn.
• Bepaal of aanvullende opleiding of scholing nodig is.
• Zet vervolgens een concrete volgende stap in plaats van eindeloos terug te blijven kijken.

Je loopbaan hoeft geen rechte lijn te zijn

Dat vind ik misschien wel de belangrijkste boodschap. We tekenen een loopbaan graag alsof iemand eerst een opleiding kiest, keurig afstudeert, daarna een baan krijgt en vervolgens in een mooie rechte lijn verdergaat. Zo loopt het lang niet altijd. Mensen veranderen van opleiding, beroep, werkgever en richting. Soms komt er een omweg, soms een doodlopende weg en soms moet je een stuk terug voordat je verder kunt.

Een afgebroken opleiding hoeft dus niet het einde van jouw carrière te betekenen. Maar maak er wel iets van. Begrijp waarom je bent gestopt, kijk eerlijk naar wat je nu kunt en onderzoek wat je nog nodig hebt. Jouw arbeidsmarktpositie wordt niet alleen bepaald door het diploma dat je ooit niet hebt gehaald, maar ook door alles wat je daarna hebt geleerd, ontwikkeld en laten zien.

Veelgestelde vragen over een afgebroken opleiding

Een afgebroken opleiding roept vaak vragen op over diploma's, kansen op werk en de mogelijkheid om opnieuw te beginnen. De gevolgen hangen sterk af van de opleiding, het beroep dat je wilt uitoefenen en wat je na het stoppen verder hebt ontwikkeld.

Is een afgebroken opleiding slecht voor mijn loopbaan?

Niet automatisch. Voor sommige functies is een diploma noodzakelijk, maar in andere beroepen wegen ervaring, vaardigheden en aanvullende scholing eveneens zwaar. Kijk daarom naar de eisen van het werk dat je wilt doen.

Moet ik een afgebroken opleiding op mijn cv zetten?

Dat hangt af van de relevantie en van wat je daarna hebt gedaan. Wanneer de opleiding relevant is, kun je vermelden dat je deze hebt gevolgd zonder te suggereren dat je een diploma hebt behaald. Wees daar gewoon duidelijk over.

Kan ik zonder diploma toch een goede loopbaan opbouwen?

Ja, dat kan in veel beroepen, maar niet overal. Sommige functies vragen wettelijk of beroepsmatig een specifieke opleiding. Onderzoek daarom welke eisen gelden en welke waarde jouw ervaring, kennis en vaardigheden hebben.

Is het verstandig om opnieuw een opleiding te beginnen?

Dat kan verstandig zijn wanneer je weet waarom de vorige opleiding niet werkte en de nieuwe opleiding beter aansluit bij jouw mogelijkheden, motivatie en gewenste werk. Begin niet opnieuw alleen omdat je vindt dat je per se een diploma moet hebben.

Heb ik jaren weggegooid als ik mijn studie niet heb afgemaakt?

Nee. Je hebt geen diploma behaald, maar je kunt in die periode wel kennis, ervaring en inzicht in jezelf hebben opgedaan. Kijk vooral wat daarvan bruikbaar is voor jouw volgende keuze.