home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / voelen gevoelens / boosheid woede / verontwaardigd

Ben je verontwaardigd?

Ben je verontwaardigd? Dan heb je waarschijnlijk het gevoel dat jou, iemand anders of een belangrijke waarde onrecht is aangedaan. In de serie artikelen over boosheid en woede heb ik verontwaardiging geplaatst omdat het een boze en emotionele reactie is op gedrag dat jij onrechtvaardig, respectloos of onwaardig vindt. De boosheid richt zich niet alleen op wat er gebeurt, maar ook op de waarde die volgens jou wordt geschonden. In dit artikel ga ik in op het begrip verontwaardiging en op wat dit gevoel jou kan vertellen.

Wat gebeurt er wanneer je verontwaardigd raakt?

Gevoelens van verontwaardiging wijzen je naar jouw eigen waarde en naar de waarden die jij belangrijk vindt. Er is iets gebeurd of iemand heeft iets gezegd waardoor jouw eer, waardigheid of rechtvaardigheidsgevoel wordt geraakt. Jouw verontwaardiging wil dat als het ware rechtzetten en zegt met kracht: ‘Ho, stop, dit kan niet waar zijn en dit sta ik niet toe.’

Dat bruisende gevoel laat zien dat je niet zomaar wilt accepteren wat er gebeurt. Je komt innerlijk in verzet omdat je vindt dat een grens wordt overschreden. Verontwaardiging kan daarom helpen om zichtbaar te maken wat jij belangrijk vindt, maar de manier waarop je het gevoel uit, bepaalt of jouw boodschap ook werkelijk wordt gehoord.

Waarom reageerde Yvonne verontwaardigd?

Yvonne zorgt dagelijks voor haar 86-jarige moeder. Naast haar baan en haar eigen gezin heeft ze deze taak met toewijding en grote betrokkenheid op zich genomen. Hoewel haar moeder dat enorm waardeert, is zij soms ook veeleisend en vindt ze het moeilijk om lang alleen te zijn.

Op een dag kwam Yvonne om tien uur in plaats van om negen uur. Haar moeder zei: ‘Zo, ben je er nu pas?’ Yvonne reageerde verontwaardigd: ‘Iedere dag sta ik voor je klaar en ik doe alles voor je. Wil je me nu nog terechtwijzen ook?’

De opmerking van haar moeder raakt Yvonne omdat zij zich niet gezien voelt in alles wat zij doet. Haar inzet en betrokkenheid lijken in dat ene moment niet te worden gewaardeerd, waardoor haar verontwaardiging niet alleen over het tijdstip gaat. Het gevoel wijst vooral naar haar behoefte aan erkenning en naar de grens van wat zij nog redelijk vindt.

Kun je als mens ontwaardigd worden?

Kun je ook ontwaardigd worden? Ik zeg: ja. Je kunt worden aangetast in jouw mens-zijn wanneer je niet langer als gelijkwaardig en waardig mens wordt behandeld. Dan gaat het niet alleen om een kwetsende opmerking, maar om een situatie waarin jouw autonomie, privacy of menselijke waardigheid ernstig onder druk komt te staan.

Ik denk aan Astrid, die na seksueel misbruik in een ernstige psychose belandde en gedwongen werd opgenomen. Wanneer het misging, moest ze naar een besloten afdeling en verbleef ze in een isoleercel. Ik leerde haar kennen toen ik zelf ernstig burn-out was en we praatten veel met elkaar.

Ze zei: ‘Dat beetje eigenwaarde dat je dan nog hebt, verdwijnt vanzelf als je daar in je nakie onder de camera ligt en je weet dat de verzorging je op die manier in de gaten houdt.’ Voor haar was dat ondraaglijk. Op een dag maakte ze een einde aan haar leven. Ik denk vaak aan haar en brand dan in gedachten een kaarsje. Haar verhaal laat zien hoe belangrijk gelijkwaardigheid en menselijke waardigheid zijn, juist wanneer iemand kwetsbaar en afhankelijk is.

Is er iets mis met verontwaardiging?

Wat is er mis met gevoelens van verontwaardiging? Weet je: er is nooit zomaar iets mis met jouw gevoelens. Je hebt ze niet voor niets. In dit geval wordt jouw eigenwaarde, waardigheid of rechtvaardigheidsgevoel gespiegeld door een gebeurtenis van buitenaf. Jouw verontwaardiging probeert te voorkomen dat jij of een ander als onwaardig wordt behandeld of niet op de juiste waarde wordt geschat.

Tegelijkertijd kan het gevoel ook iets zichtbaar maken in jouw zelfbeeld. Wanneer jouw eigenwaarde volledig afhankelijk is van de instemming, waardering of erkenning van anderen, wordt iedere afwijzing of kleinerende opmerking extra bedreigend. Jouw waardigheid mag niet van jou worden afgenomen, maar het helpt wel wanneer je haar niet uitsluitend laat afhangen van de manier waarop anderen jou behandelen.

Welke gevoelens hangen samen met verontwaardiging?

Verontwaardiging kan samengaan met andere gevoelens binnen boosheid en verzet. Je kunt je eerst beledigd voelen wanneer een opmerking jou persoonlijk krenkt of wanneer je je niet met respect behandeld voelt. Beledigdheid richt zich vaak sterk op wat jou persoonlijk is aangedaan, terwijl verontwaardiging ook kan ontstaan wanneer een ander mens of een belangrijke waarde onrecht wordt aangedaan.

Wanneer de boosheid zeer snel en heftig naar buiten komt, kun je driftig reageren. Je schiet dan uit jouw slof voordat je rustig hebt kunnen verwoorden wat jou raakt. Je kunt ook opstandig worden wanneer jouw verontwaardiging zich richt tegen regels, gezag of verwachtingen die volgens jou onrechtvaardig zijn. Deze gevoelens zijn niet hetzelfde, maar kunnen elkaar wel versterken wanneer je ervaart dat jouw waardigheid of rechtvaardigheidsgevoel wordt geschonden.

Veelgestelde vragen over verontwaardiging

Verontwaardiging kan ook vragen oproepen over rechtvaardigheid, eigenwaarde en de manier waarop je jouw boosheid uit. Hieronder vind je vijf aanvullende vragen.

Kun je verontwaardigd zijn om wat een ander overkomt?

Ja. Verontwaardiging hoeft niet alleen te ontstaan wanneer jij persoonlijk wordt gekrenkt. Je kunt ook boos reageren wanneer een ander mens ongelijkwaardig, respectloos of onrechtvaardig wordt behandeld. Het gevoel wijst dan naar waarden zoals rechtvaardigheid, menselijkheid en gelijkwaardigheid.

Wat is het verschil tussen boosheid en verontwaardiging?

Boosheid kan ontstaan door allerlei vormen van frustratie, grensoverschrijding of teleurstelling. Bij verontwaardiging speelt meestal nadrukkelijk het oordeel mee dat iets onrechtvaardig, respectloos of onwaardig is. Je bent niet alleen boos, maar vindt ook dat wat er gebeurt niet hoort of niet mag.

Waarom blijf je soms lang verontwaardigd?

Verontwaardiging kan blijven aanhouden wanneer je het gevoel hebt dat het onrecht niet wordt erkend of hersteld. Zolang niemand verantwoordelijkheid neemt, excuses aanbiedt of de situatie rechtzet, blijft jouw gevoel protesteren tegen wat er is gebeurd.

Kan verontwaardiging ook overdreven worden?

Ja. Jouw gevoel kan terecht zijn, terwijl de intensiteit van jouw reactie groter is dan de situatie vraagt. Oude ervaringen, eerdere krenkingen of een sterke behoefte aan erkenning kunnen ervoor zorgen dat een gebeurtenis extra hard binnenkomt. Het helpt daarom om zowel de actuele situatie als jouw persoonlijke gevoeligheid te onderzoeken.

Wanneer is professionele hulp bij verontwaardiging verstandig?

Professionele hulp kan verstandig zijn wanneer gevoelens van onrecht, krenking en boosheid langdurig jouw gedachten en relaties beheersen. Ook wanneer je telkens in conflicten terechtkomt, moeilijk kunt loslaten of jouw eigenwaarde sterk afhankelijk is van anderen, kan begeleiding helpen om het onderliggende patroon te begrijpen.