home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / behoefte waardering

Behoefte aan waardering, erkenning en respect

Behoefte aan waardering, erkenning en respect is een mens eigen. Ieder mens kent deze behoefte, ongeacht waar je vandaan komt. Ook jij wilt gezien, gehoord en serieus genomen worden. Je wilt betekenis hebben en ervaren dat je ertoe doet. Dit artikel schreef ik in de serie over behoeften. Waardering betekent dat iemand jou op waarde schat, erkenning dat jouw aanwezigheid en bijdrage worden gezien en respect dat je als volwaardig en gelijkwaardig mens wordt behandeld. Specifiek behandel ik wat waardering werkelijk betekent, waarom het zo’n diepe menselijke behoefte is, wat de relatie is met zelfwaardering en hoe mensen een tekort aan waardering soms op een verkeerde manier proberen te compenseren.

Waarom is waardering een diepe menselijke behoefte?

Waardering gaat veel dieper dan aardig gevonden worden. Je wilt gehoord en gezien worden, serieus genomen worden en ervaren dat jouw aanwezigheid ertoe doet. Je wilt betekenis hebben en weten dat jouw bijdrage niet zomaar aan anderen voorbijgaat. Wanneer iemand jou werkelijk ziet in wie jij bent, jou hoort in jouw eigenheid en probeert te begrijpen wat jou beweegt, ervaar je waardering, erkenning en respect. Daarom hangt deze behoefte nauw samen met gehoord en gezien worden. Wanneer deze behoefte wordt vervuld, kunnen positieve gevoelens ontstaan. Je ervaart vertrouwen, zelfvertrouwen, respect en zelfrespect. Wordt de behoefte niet vervuld, dan kunnen negatieve gevoelens ontstaan.

Hoe laat je merken dat je iemand werkelijk waardeert?

Je waardeert iemand door aandachtig te luisteren, de ander serieus te nemen en werkelijk te proberen begrijpen wat hij of zij bedoelt. Je herkent kwaliteiten, benoemt wat iemand bijdraagt en laat merken dat diens aanwezigheid betekenis heeft. Waardering blijkt ook uit iemand betrekken, verantwoordelijkheid geven, vertrouwen tonen en terugkomen op wat diegene heeft gezegd. Misschien is dit wel de grootste waardering die je iemand kunt geven: je ziet wie iemand is en geeft ruimte om dat ook werkelijk in te zetten.

Wat is het verschil tussen waardering en zelfwaardering?

De basisles is dat je zelf verantwoordelijk bent voor jouw behoeften. Eten en drinken moet je zelf doen en slapen ook. Ook jouw behoefte aan waardering heeft een relatie met zelfwaardering, eigenwaarde, zelferkenning en zelfrespect. Zelfwaardering betekent dat je jouw eigen waarde ziet, jouw kwaliteiten erkent en jezelf serieus neemt. Maar zelfwaardering vervangt de waardering van anderen niet. Ieder mens heeft ook behoefte aan erkenning en respect van buitenaf. Zelfwaardering zorgt er wel voor dat jouw gevoel van waarde niet volledig afhankelijk wordt van wat anderen zeggen of nalaten. Je kunt waardering ontvangen zonder er voortdurend naar te hoeven zoeken of er jouw hele eigenwaarde van te laten afhangen.

Is bewondering hetzelfde als waardering?

Nee. Bewondering richt zich vaak op iets bijzonders: een kwaliteit, prestatie, talent of uitstraling. Je kijkt tegen iemand op en kunt die persoon zelfs op een voetstuk zetten. Maar wie omhoogkijkt, kan ook langs de mens heen kijken. Je ziet dan vooral het bijzondere beeld en niet meer de hele persoon met kwaliteiten, fouten, twijfels en beperkingen. Waardering blijft gelijkwaardig. Je ziet de ander zoals hij of zij werkelijk is. Bewonderd worden betekent daarom niet automatisch dat je werkelijk wordt gewaardeerd. Meer hierover lees je bij bewondering en verering.

Is beroemd zijn hetzelfde als gewaardeerd worden?

Nee. Beroemd zijn betekent dat veel mensen jouw naam kennen en over jou spreken. Maar bekend zijn is niet hetzelfde als gekend worden. Je kunt heel zichtbaar zijn zonder dat mensen begrijpen wie jij werkelijk bent. Zij kennen jouw prestaties, bezit, gezicht of publieke beeld, maar niet noodzakelijk jouw eigenheid. Wanneer mensen zo hoog tegen je opkijken dat zij jou op een voetstuk plaatsen, kunnen zij alsnog langs jou heen kijken.

Beroemdheid geeft zichtbaarheid, maar geen garantie op erkenning, respect of werkelijke waardering. Lees ook: wil jij beroemd worden?

Wanneer word je afhankelijk van waardering?

De onvervulde behoefte aan waardering kan ervoor zorgen dat je afhankelijk wordt van de bevestiging van een ander. Zolang de ander jou waardeert, voel je je goed. Valt die waardering weg, dan voel je je minder goed. Je kunt jezelf gaan aanpassen, pleasen, voortdurend bewijzen of onmisbaar proberen te maken. Jouw eigenwaarde schommelt dan mee met complimenten, kritiek en de reacties van anderen. Vragen die daarbij horen zijn:

• Zie je jezelf wel staan?
• Neem je jezelf wel serieus?
• Hoor je jezelf wel?
• Heb je zelfrespect?

Behoefte aan waardering is menselijk. Maar wanneer jouw gevoel van waarde volledig afhangt van anderen, ontstaat afhankelijkheid.

Hoe proberen mensen een tekort aan waardering te compenseren?

Soms halen mensen hun waardering uit onjuiste bronnen. Ze zoeken erkenning in status, bezit, diploma’s, titels, prestaties, bewondering of beroemdheid. Ze hopen dat wat zij hebben of bereikt hebben bewijst dat zij ertoe doen. Anderen proberen waardering binnen te halen door zichzelf voortdurend te bewijzen, te pleasen of zich volledig aan te passen. Weer anderen maken een ander kleiner om zelf groter te lijken. Het gedrag is niet de behoefte. Het is een manier waarop iemand probeert een onvervulde behoefte aan waardering alsnog binnen te halen.

Waardering halen over de rug van een ander is zo’n verkeerde route. Iemand stelt een ander in een kwaad daglicht om zelf beter uit de verf te komen. Wanneer iemand zegt: ‘Kijk eens hoe fout hij is’, bedoelt hij soms eigenlijk: ‘Kijk eens hoe goed ik ben.’ Dat kan gebeuren door iemand te veroordelen op basis van geruchten of door kwaadsprekerij, achterklap en laster. Je krijgt misschien even aandacht of instemming, maar geen werkelijke waardering voor wie jij bent.

Wat gebeurt er bij een gebrek aan waardering?

De behoefte aan waardering is een zeer sterke drijfveer bij mensen. De onvervulde behoefte is soms nog sterker en kan ervoor zorgen dat je een grote bewijsdrang ontwikkelt of de lat veel te hoog legt voor jezelf. Bij gebrek aan waardering kun je je afgewezen, miskend, gepasseerd, nutteloos, zinloos of onzeker voelen. Je kunt harder gaan werken om eindelijk gezien te worden, je terugtrekken, verbitterd raken of steeds afhankelijker worden van bevestiging. Altijd ligt er een relatie tussen jouw behoeften en jouw gevoelens. Negatieve gevoelens kunnen een signaal zijn dat jouw behoefte om gehoord, gezien en op waarde geschat te worden niet wordt vervuld.

Hoe ziet gezonde waardering eruit?

Gezonde waardering betekent dat iemand jou ziet zoals je bent. Niet alleen om wat je bezit, presteert of bereikt, maar ook in jouw kwaliteiten, drijfveren, dromen en eigenheid. De juiste bron is erkenning en respect voor wie je bent en waardering voor wat je doet en bijdraagt. Het gaat erom dat je van betekenis bent en een plek mag hebben op deze wereld, ongeacht jouw diploma’s, titels, vermogen, huizen of auto’s. Echte waardering maakt jou niet groter dan een ander en ook niet kleiner. Zij is concreet, eerlijk en gelijkwaardig. Er blijft ruimte voor verschil, feedback en kritiek zonder dat jouw waarde als mens ter discussie staat.

Hoe geef je waardering binnen teams en organisaties?

Op alle niveaus is de behoefte aan erkenning en respect aanwezig. Ook binnen teams en organisaties is het van ontzaglijke waarde dat medewerkers waardering en erkenning krijgen. Naar mijn mening wordt waardering geven aan medewerkers onderschat. Waardering geven is wat anders dan met de fanfare rondlopen of iedere dag op gebak trakteren. Ten diepste gaat het erom dat je medewerkers serieus neemt, naar signalen en ideeën luistert, kwaliteiten herkent, mensen betrekt en vertrouwen en verantwoordelijkheid geeft. De grootste waardering die een leidinggevende misschien kan geven, is dat hij of zij werkelijk ziet wie een medewerker is en diens talenten niet alleen benoemt, maar ook daadwerkelijk inzet. Wanneer je iemand inzet op zijn of haar talent, zeg je zonder veel woorden: ik zie wat jij kunt, ik vertrouw jou en jouw bijdrage doet ertoe.

Gebrek aan waardering kan binnen teams leiden tot onzekerheid, weerstand, verlies van betrokkenheid en motivatieproblemen. Mensen willen niet alleen werk uitvoeren. Ze willen ook ervaren dat hun inzet wordt gezien en dat zij als volwaardig onderdeel van het team worden behandeld.

Veelgestelde vragen over waardering, erkenning en respect

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over waardering ontvangen, jezelf waarderen en omgaan met een tekort aan erkenning.

Waarom heb ik zoveel behoefte aan waardering?

Omdat waardering raakt aan jouw behoefte om gezien, gehoord en serieus genomen te worden. Je wilt ervaren dat jouw aanwezigheid en bijdrage betekenis hebben. Dat is geen zwakte, maar een menselijke sociale behoefte.

Kun je jezelf voldoende waardering geven?

Zelfwaardering is belangrijk, maar vervangt waardering van anderen niet volledig. Je kunt jouw eigen kwaliteiten en waarde erkennen, terwijl je ook behoefte houdt aan relaties waarin anderen jou zien, horen en respecteren.

Waarom komt een compliment soms niet binnen?

Een compliment komt niet altijd binnen wanneer je het zelf niet gelooft, wanneer het te algemeen blijft of wanneer het niet aansluit bij wat jij werkelijk belangrijk vindt. Ook kun je wantrouwen voelen wanneer woorden en gedrag niet met elkaar overeenkomen.

Kun je iemand waarderen en toch kritiek geven?

Ja. Gezonde waardering betekent niet dat je alles goedkeurt. Je kunt kritisch zijn op gedrag, keuzes of resultaten en de ander tegelijk als mens blijven respecteren en serieus nemen.

Wat kun je doen als je structureel niet wordt gewaardeerd?

Benoem concreet wat je mist en wat je nodig hebt. Onderzoek ook of jouw kwaliteiten en bijdrage op die plek werkelijk worden gezien. Soms is een gesprek voldoende, maar soms moet je erkennen dat een relatie, team of omgeving jou structureel niet op waarde schat.