home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / behoefte aandacht

Behoefte aan aandacht

Een mens heeft van nature behoefte aan aandacht. Dat betekent erbij horen, gezien worden, gerespecteerd worden, gehoord worden en serieus genomen worden. Mensen zijn sociale wezens en dus hebben zij behoefte aan contact met anderen. Hechting met anderen geeft zekerheid, veiligheid en bescherming. Dit artikel schreef ik in de serie over behoeften. Behoefte aan aandacht betekent dat de ander je ziet staan, oog voor je heeft, interesse en belangstelling toont en bereid is om naar jou te luisteren. Specifiek behandel ik wat aandacht werkelijk betekent, wat er gebeurt bij een gebrek aan aandacht, hoe deze behoefte kan doorslaan en welke vormen van aandacht, steun, delen en bevestiging daarbij een rol spelen.

Wat betekent aandacht eigenlijk?

In het woord aandacht zit het woord ‘dacht’. Ik dacht aan jou. Jij was dus in mijn gedachten. Ik stond even bij jou stil. Ik maakte in mijn hoofd en gevoel ruimte voor jou. Aandachtig zijn wijst op focus. Mijn aandacht is bij jou. Ik kijk niet alleen naar je en ik hoor niet alleen wat je zegt. Ik ben met mijn gedachten bij jou. Ik wacht niet ondertussen tot ik zelf weer kan praten en ik ben niet half met iets anders bezig. Ook het woord aandenken zegt iets. Een aandenken helpt je om aan iemand of aan een gebeurtenis te blijven denken. Het roept herinnering, gevoel en verbondenheid op. Kennelijk heeft aandacht dus alles te maken met iemand of iets een plek geven in jouw gedachten. Aandacht zegt zonder veel woorden: ik zie jou, ik hoor jou en jij doet ertoe. Misschien is dat ook waarom gebrek aan aandacht zo pijnlijk kan zijn. Wie geen aandacht krijgt, kan het gevoel krijgen dat hij of zij niet wordt opgemerkt, niet meetelt of niet de moeite waard is. Aandacht is dus meer dan tijd geven. Het is focus, belangstelling en aanwezigheid. Ik dacht aan jou. Ik ben aandachtig bij jou. Jij bent niet zomaar voorbijgegaan.

Welke vormen van aandacht zijn er?

Aandacht kan op verschillende manieren worden gegeven. Je kunt tijd voor iemand maken, belangstelling tonen, luisteren, iemand serieus nemen, terugkoppelen, betrekken, steun geven of vertrouwen schenken. Ook reageren op wat iemand met jou deelt, is een vorm van aandacht. Door te luisteren en antwoord te geven, laat je merken dat wat de ander zegt bij jou is aangekomen. Op die manier kan de behoefte aan delen aandacht, verbinding en weerklank opleveren. Soms heeft iemand vooral behoefte aan een luisterend oor, nabijheid of praktische hulp. Dan kan steun precies de aandacht zijn die op dat moment nodig is.

Wat gebeurt er bij een gebrek aan aandacht?

Gebrek aan aandacht dat in de jeugd ontstaat, is in feite gebrek aan liefde. Dat kan later allerlei gevolgen hebben, zeker wanneer het moeilijk is om dit onderdeel een plek te geven in jouw leven. Ik noem wat voorbeelden:

• Je kunt jezelf op tal van manieren afwijzen of afkeuren.
• Je kunt verbitterd raken, vol wrok zijn of boos zijn op anderen.
• Je kunt het gevoel hebben dat je slachtoffer bent van de situatie of anderen de schuld geven van hoe jij je voelt.
• Wellicht heb je de neiging zaken erg persoonlijk op te vatten.

Wat zijn de gevolgen van een gebrek aan aandacht?

Een verlangen naar warmte, liefde en aandacht kan ervoor zorgen dat je alles uit de kast trekt om aandacht te krijgen.

• De één wringt zich in alle bochten om toch die aandacht te krijgen waar hij of zij zo naar verlangt.
• Er kan een vorm van claimen en claimgedrag ontstaan.
• Sommigen raken verslaafd aan aandacht of komen in tal van afhankelijkheidsrelaties terecht.
• Anderen zonderen zich af en tonen vermijdend gedrag.

Welke gevoelens ontstaan bij een gebrek aan aandacht?

Omgaan met de bedreiging van de behoefte aan aandacht is een basis voor tal van leerdoelen in het kader van persoonlijke ontwikkeling. Altijd ligt er een relatie tussen mijn behoeften en mijn gevoelens. Onvervulde behoeften zorgen voor negatieve gevoelens. Een gevolg van gebrek aan aandacht kan zijn dat er gevoelens ontstaan van miskenning, niet serieus genomen worden, niet gehoord worden, alleen zijn, eenzaamheid, achterstelling, afgunst, twijfel, onzekerheid en afwijzing.

Wanneer wordt behoefte aan aandacht ongezond?

Aandacht nodig hebben is menselijk. Het wordt ongezond wanneer je voortdurend bevestiging nodig hebt, anderen gaat claimen of jouw stemming volledig laat afhangen van hun reactie. Ook wanneer je steeds opvallender gedrag nodig hebt om gezien te worden, kan de gewone behoefte aan aandacht doorslaan. De aandacht is dan niet meer alleen prettig of verbindend, maar lijkt nodig te worden om je goed, belangrijk of waardevol te voelen.

Wanneer vraag je overmatig veel aandacht?

Soms vragen mensen overmatig veel aandacht. Ik noem maar wat voorbeelden:

• Wanneer ze altijd in het middelpunt van de belangstelling moeten staan.
• Wanneer ze altijd aan het woord zijn.
• Door erg druk te doen of zich heel opvallend te gedragen.
• Door altijd iets nieuws te verzinnen waardoor de aandacht op hen wordt gevestigd.

Soms zijn mensen zelfs verslaafd aan aandacht. Dat betekent dat ze er niet meer zonder kunnen. In het ergste geval hebben ze er alles voor over om maar die aandacht te krijgen die ze graag willen.

Hoe geef je aandacht binnen teams en organisaties?

Ook binnen teams kan aandacht en gebrek aan aandacht een grote rol vervullen in positieve en negatieve zin. Hoe geef je aandacht aan jouw teamleden? Ik noem een aantal voorbeelden:

• Contact zoeken en onderhouden.
• Terugkoppelen.
• Werkoverleg voeren.
• Mensen ergens bij betrekken.
• Uitleg en feedback geven.
• Mensen serieus nemen.
• Steun bieden.
• Openstaan voor de ander.
• Samenwerken.
• Luisteren.
• Begrijpen.
• Terugkomen op wat besproken is.
• Vertrouwen geven.

Een leerdoel voor veel managers is om voldoende aandacht aan het team te geven. Niet alleen door te vragen hoe het werk gaat, maar ook door werkelijk te luisteren naar wat iemand zegt en daarop terug te komen.

Veelgestelde vragen over behoefte aan aandacht

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over aandacht geven, aandacht ontvangen en aandacht tekortkomen.

Waarom doet genegeerd worden zoveel pijn?

Genegeerd worden kan voelen alsof je niet wordt gezien of niet meetelt. Zeker wanneer aandacht voor jou verbonden is met liefde, veiligheid of erbij horen, kan het uitblijven ervan als afwijzing worden ervaren.

Kun je te weinig aandacht aan jezelf geven?

Ja. Je kunt zo gericht zijn op anderen, werk of verplichtingen dat je nauwelijks stilstaat bij wat jij voelt en nodig hebt. Aandacht voor jezelf betekent dat je jouw eigen signalen, grenzen en behoeften serieus neemt.

Is stilte ook een vorm van aandacht?

Ja. Stilte kan aandacht zijn wanneer je werkelijk aanwezig blijft en ruimte geeft aan de ander. Je hoeft niet altijd iets te zeggen, op te lossen of van advies te voorzien.

Waarom voelt aandacht van de ene persoon anders dan van de andere?

Omdat aandacht niet alleen gaat over wat iemand doet, maar ook over de relatie, de bedoeling en de manier waarop die aandacht wordt gegeven. Aandacht voelt anders wanneer je vertrouwen, veiligheid of verbondenheid met iemand ervaart.

Kun je aandacht geven zonder iets op te lossen?

Ja. Soms is luisteren, tijd maken en serieus nemen precies wat iemand nodig heeft. Aandacht hoeft niet altijd te leiden tot advies, hulp of een oplossing.