home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / willen / beste

Wil jij ook de beste zijn?

Wil jij ook de beste zijn? Of wordt jou aangepraat dat je de beste moet zijn? Dan zeg ik even mijn ding tegen jou. De wereld is behoorlijk verknipt door altijd de beste te willen zijn. Die onzin begint al op de basisschool, waar wedstrijden worden georganiseerd om nummer één te worden. Ik chargeer het een beetje, maar dat maakt het wel duidelijk. De beste willen zijn is een uitgesproken vorm van competitief ingesteld zijn: je meet jezelf met anderen en wilt bovenaan eindigen. Dat kan je aansporen om veel uit jezelf te halen, maar het wordt een ander verhaal wanneer jouw gevoel van eigenwaarde steeds meer afhangt van de vraag of jij werkelijk de beste bent.

Het probleem: de meerderheid is niet de beste

Het probleem is eenvoudig: de meerderheid van de mensheid hoort niet bij de besten. Zelfs in de eredivisie staat maar één club bovenaan. Ook in een schoolklas kan maar één leerling de allerbeste zijn. Hoe gaat het dan met al die anderen die die positie nooit bereiken?

Zie je hoe prestatiegericht we soms zijn? En hoe gemakkelijk we onze identiteit ophangen aan beter of de beste willen zijn? Dan gaat wie je bent afhangen van wat je kunt en van wat je presteert. Maar je bent natuurlijk veel meer dan jouw prestaties. Wanneer jouw eigenwaarde steeds afhankelijker wordt van jouw positie ten opzichte van anderen, kom je in een wedstrijd terecht die eigenlijk nooit ophoudt.

De beste willen zijn betekent voortdurend vergelijken

Beter willen zijn dan anderen en de beste willen zijn van de groep betekent bijna automatisch dat je jezelf gaat vergelijken. Je kijkt niet meer alleen naar jouw eigen ontwikkeling, maar vooral naar de plaats die jij inneemt ten opzichte van een ander. Daarna plak je daar ook nog een waardeoordeel op: wanneer ik hoger uit de vergelijking kom, ben ik blijkbaar meer waard.

Maar wat is hoog genoeg? En met wie vergelijk je jezelf? Stel dat je de beste van de klas bent of een wedstrijd wint en een trofee krijgt. En dan? Ben je klaar? Of ontstaat onmiddellijk de volgende wedstrijd? Misschien word je zelfs bang dat iemand anders je voorbijstreeft en jou van de troon stoot. Op die manier kan succes behoorlijk krampachtig worden.

De beste willen zijn en jouw eigenwaarde

Daar zit voor mij de kern. Het gaat niet om de vraag of je goed mag presteren of ergens heel goed in mag zijn. Natuurlijk mag dat. Het gaat erom of je jouw waarde als mens koppelt aan die prestatie. Wanneer je alleen tevreden over jezelf kunt zijn wanneer je beter presteert dan een ander, geef je die ander eigenlijk behoorlijk veel macht over jouw eigenwaarde.

Dat zie je ook bij status en aanzien. Wie de beste is, krijgt aandacht, waardering en bewondering. Maar zodra je die waardering nodig hebt om jezelf goed genoeg te voelen, wordt presteren een bewijsstuk. Je moet steeds opnieuw aantonen dat je meetelt. Dan ligt de stap naar altijd willen winnen niet ver weg.

Is de beste willen zijn dan verkeerd?

Iemand vroeg mij: is dat dan allemaal verkeerd? Nee. Waar het mij om gaat, is de eenzijdigheid van het verhaal. Je bent namelijk zoveel meer waard dan wat je kunt. Je betekent niet alleen iets wanneer je overtreffende prestaties neerzet. Wie jij bent als mens maakt verschil, ook wanneer daar geen cijfer, beker of podiumplaats tegenover staat.

De liefde die jij voelt voor jouw ouders, broers, zussen, kinderen, ooms en tantes is bijvoorbeeld uniek. Is er ook een kampioen liefhebben? Kun je nummer één worden in trouw, betrokkenheid of medemenselijkheid? Gelukkig niet. Sommige belangrijke dingen in het leven verdwijnen juist zodra we er een ranglijst van proberen te maken.

Waar het liefdesvuur brandt, houden de wedstrijden op

Vandaag sprak ik met een man van 55 jaar. Hij verloor zijn moeder toen hij acht jaar was. Zijn mama werd ernstig ziek en daarna moest papa voor het gezin zorgen. Dat was een hele zorg. Maar ik hoorde zijn hart toen hij over zijn moeder sprak. Hij zei tegen zijn vrouw, met wie hij al 25 jaar getrouwd is: 'Mijn moeder gaf me zoveel bagage mee in die acht jaar, dat ik daar een heel leven mee verder kan.'

Was zijn moeder nu de beste? Nee, dat is nergens voor nodig. Haar betekenis lag niet in het winnen van een wedstrijd, maar in wat zij in die korte tijd aan haar zoon had meegegeven. Waar het liefdesvuur brandt, houden de wedstrijden op.

Jezelf overwinnen is de beste vorm van competitie

Jezelf overwinnen vind ik een veel mooiere vorm van competitie. Als we dan toch strijd willen, zorg er dan voor dat je de goede strijd gaat strijden. Dat je gaat staan voor jouw waarden, patronen durft te doorbreken en opruimt waar jij last van hebt. Dat je jouw valkuilen leert kennen en voorkomt dat je er iedere keer opnieuw in terechtkomt.

Dat is groei. Je leert, oefent en verlegt jouw eigen grenzen. Je vergelijkt jouw huidige zelf niet voortdurend met een ander, maar kijkt naar waar je zelf vandaan komt. Misschien durf je vandaag iets wat je vroeger niet durfde. Misschien reageer je anders dan vijf jaar geleden of heb je geleerd om beter voor jezelf op te komen. Dat soort groei kun je zelf voelen. Daar heb je geen podium of jury voor nodig.

Je hoeft niet de beste te zijn om jezelf uit te dagen

Soms wordt gedacht dat je zonder competitie gemakkelijk lui of middelmatig wordt. Dat hoeft helemaal niet. Je kunt hoge eisen aan jezelf stellen zonder dat je voortdurend iemand anders hoeft te verslaan. Je kunt streven naar vakmanschap, verdieping of persoonlijke ontwikkeling omdat je iets belangrijk vindt en omdat je er zelf voor wilt gaan.

Daarom vind ik een persoonlijke visie ontwikkelen interessanter dan alleen kijken naar de positie die je ten opzichte van anderen inneemt. Waar wil jij naartoe? Wat vind jij belangrijk? Wat wil jij ontwikkelen? Dan komt de beweging meer van binnenuit en wordt een ander niet voortdurend jouw meetlat.

De beste of de betere?

Weet je wie de beste is? Of de betere? Ik zeg: iemand die van de kruin tot in de tenen bezieling ervaart, die door en door gepassioneerd is en innerlijke liefde voelt voor wat hij doet en voor de mensen om hem heen. Is dat te meten? Gelukkig niet. En het is ook geen wedstrijd.

Daarom hoef je jouw talenten en prestaties niet kleiner te maken. Wanneer je ergens heel goed in bent, mag je daarvan genieten en mag je daarvoor gaan staan. Maar je hoeft niet beter te zijn dan iemand anders om waardevol te zijn. Misschien ligt echte groei juist in het loslaten van die voortdurende vergelijking en in het steeds meer worden wie je zelf bent.

Veelgestelde vragen over de beste willen zijn

De volgende vragen gaan over de grens tussen jezelf willen ontwikkelen en jouw eigenwaarde afhankelijk maken van prestaties en vergelijking.

Is de beste willen zijn hetzelfde als ambitieus zijn?

Nee. Je kunt zeer ambitieus zijn zonder iemand anders te willen overtreffen. Ambitie kan ook gaan over groeien in jouw vak, iets leren, een ideaal realiseren of jezelf ontwikkelen. De beste willen zijn bevat altijd een vergelijking: er moet iemand zijn die lager eindigt.

Is competitief zijn ongezond?

Nee. Competitie kan plezier geven, motiveren en je stimuleren om het beste uit jezelf te halen. Het wordt vooral ongezond wanneer verliezen jouw eigenwaarde aantast of wanneer iedere situatie een wedstrijd moet worden.

Waarom geeft winnen zoveel voldoening?

Winnen kan bevestiging geven dat jouw inspanning resultaat heeft gehad. Je krijgt waardering en misschien status. Dat is op zichzelf niet verkeerd. De vraag is vooral of je die bevestiging ook steeds nodig hebt om tevreden over jezelf te kunnen zijn.

Kun je stoppen met jezelf met anderen te vergelijken?

Volledig waarschijnlijk niet. Vergelijken doen mensen nu eenmaal. Je kunt wel leren om er minder waardeoordelen aan te verbinden en jouw aandacht vaker te richten op jouw eigen ontwikkeling, waarden en keuzes.

Wat is een gezonder alternatief voor de beste willen zijn?

Richt je op jouw eigen groei. Word beter in wat voor jou belangrijk is, ontwikkel jouw mogelijkheden en kijk terug naar waar je zelf vandaan komt. Dan kan ontwikkeling nog steeds ambitieus en uitdagend zijn zonder dat iemand anders daarvoor hoeft te verliezen.