home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / realistisch

Realistisch is een kwaliteit

Realisme is een kwaliteit. Ben je realistisch? Dan heb je een reëel beeld van jezelf, van anderen en van het leven. Je laat je niet zomaar iets wijsmaken en je springt niet van het ene idee naar het andere. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat realisme over de werkelijkheid onder ogen zien, verwachtingen in de juiste verhouding plaatsen en mogelijkheden niet mooier of slechter voorstellen dan ze zijn.

Wat is de kracht van realisme?

Wat is nu de kracht van realisme? Je kunt erop vertrouwen! Dat is wel het eerste waar ik aan denk. De tweede is: jij kunt helpen verwezenlijken. Wat is dat? Dat is iets tot stand brengen, vormgeven aan, tot uitvoer brengen. Realistische mensen zijn uitstekend in het uitvoeren en verwezenlijken van plannen, visies of ideeën omdat ze niet alleen kijken naar wat mooi zou zijn, maar ook naar wat werkelijk mogelijk en uitvoerbaar is.

Wat is het verschil tussen realistisch en nuchter?

Realistisch en nuchter zijn liggen dicht bij elkaar, maar het accent is anders. Realistisch betekent dat je probeert een reëel beeld te vormen van wat er werkelijk aan de hand is, wat mogelijk is en wat je redelijkerwijs kunt verwachten. Nuchter heeft sterker te maken met zonder opsmuk, overdrijving of onnodige emotie naar een situatie kijken.

Je kunt dus heel nuchter reageren en tegelijkertijd nog moeten onderzoeken wat in een bepaalde situatie werkelijk haalbaar is. Andersom kun je een realistische inschatting maken zonder dat je bijzonder nuchter van aard bent. Bij realisme staat voor mij vooral de werkelijkheid centraal: niet groter maken, niet kleiner maken en niet mooier schilderen dan het is.

Wanneer wordt realistisch zijn te negatief?

Het lijkt een beetje een inkopper, maar de valkuil is te realistisch zijn. Wat betekent dat precies? Wanneer je te realistisch bent, kun je een plan of ideaal ook om zeep helpen door overal kritiek op te leveren, bij elk punt kritische opmerkingen te maken of steeds van het meest negatieve uit te gaan. Het gevolg kan zijn dat je enthousiaste collega's kwijtraakt omdat ze zich geremd voelen door jouw kijk op de zaak. In ieder geval bevordert dat het verwezenlijken van idealen en ideeën niet.

Als je doorslaat, wordt realisme negatief. Ook in de communicatie kan doorgeslagen realisme averechts werken en ontaarden in cynisme, scepsis of zelfs sarcasme. Dan kijk je niet meer eerlijk naar wat werkelijk mogelijk is, maar zie je vooral redenen waarom iets niet zou kunnen.

Waarom is perfectionisme ook gebrek aan realisme?

Ik wil hier toch even op wijzen. Realisme is de werkelijkheid eerlijk onder ogen zien. Toch menen mensen nogal eens dat een bepaalde kritische of terughoudende instelling automatisch realistisch is. Dat is niet zo. Wanneer je idealen realiseert, daar heb je het woord weer, dan heb je blijkbaar realistische idealen gehad. Ze waren immers te verwezenlijken. Te veel afdingen op mogelijkheden is dus evenmin realistisch.

Weet je wat ook niet realistisch is? Perfectionisme. Het leven is niet perfect. Alles goed willen doen, geen fouten mogen maken, iedereen naar de zin willen maken en alles onder controle willen hebben zijn verwachtingen die niet aansluiten bij de werkelijkheid. Mocht je dat willen of nastreven, dan ben je ver verwijderd van de werkelijkheid. Ook dat zijn roze brillen.

Kun je realistisch en idealistisch zijn?

Jazeker. Sterker nog: wanneer je jouw kwaliteit goed wilt inzetten, heb je juist iets aan idealisme. Anders gezegd: cynisme vermijd je door de balans te houden tussen realisme en idealisme. Bewustwording is nodig dat een wereld zonder idealen een wereld is zonder hoop. En niet ideaal is realistisch. Relativeren helpt dus.

Waarschijnlijk ligt jouw ontwikkeling ook in de verpakking. Je bent misschien sterk gericht op de inhoud en op wat volgens jou werkelijk haalbaar is, maar in sommige gevallen is het handig dat je jouw boodschap even verpakt en er een strikje om doet. Het oog wil ook wat, toch? Of vind je dat niet realistisch? Realisme hoeft enthousiasme niet kapot te maken. Het kan juist helpen om een ideaal zo vorm te geven dat het werkelijk uitvoerbaar wordt.

Wat is jouw irritatiezone als je realistisch bent?

Wat is jouw allergie? Mensen die ongebreideld optimistisch zijn en zaken mooier voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn, kunnen je irriteren. Een te rooskleurige voorstelling van zaken past niet bij je. Onrealistische plannen, onbegrensd idealisme, opportunisme of optimisme dat nergens op gebaseerd is, kan je mateloos irriteren en komt al snel ongeloofwaardig over.

Toch zit ook hier een spiegel. Niet ieder enthousiasme is naïef en niet iedere hoopvolle verwachting is onrealistisch. Wanneer jouw eerste reactie altijd is waarom iets niet gaat lukken, kan jouw behoefte aan realisme ongemerkt veranderen in een rem op mogelijkheden die er wel degelijk zijn.

Wat betekent gebrek aan realisme?

Soms hebben mensen gebrek aan realisme. Dat is een gebrek aan realiteitszin of werkelijkheidsbesef. Dat gebeurt als er te veel luchtkastelen worden gebouwd. Dat gebeurt ook wanneer een wereld wordt voorgesteld als een maakbare wereld die achteraf toch niet maakbaar blijkt te zijn. Blijkbaar is het leven geen roze wolk, terwijl mensen met gebrek aan realisme voorbijgaan aan de werkelijkheid.

Er is ook gebrek aan werkelijkheidszin wanneer je jouw eigen mogelijkheden overschat of onderschat. Je maakt anderen groter dan nodig is of jezelf kleiner dan noodzakelijk. Gebrek aan werkelijkheidsbesef ontstaat ook wanneer mensen de realiteit ontlopen, problemen of conflicten vermijden, niet in de spiegel van het leven durven kijken of moeilijk op zichzelf kunnen reflecteren. Realisme gaat dus niet alleen over kritisch kijken naar plannen van anderen, maar ook over jezelf eerlijk onder ogen durven zien.

Is realistisch zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je bent snel enthousiast, ziet volop kansen, maakt grote plannen of gaat sterk uit van hoe je zou willen dat iets wordt. Dan kan realisme voor jou een uitdaging zijn. Dat betekent niet dat je jouw enthousiasme of idealen moet inleveren. De vraag is vooral of je ook bereid bent te onderzoeken wat werkelijk haalbaar is, welke voorwaarden nodig zijn en waar jouw verwachtingen misschien bijstelling vragen.

Een realistische blik kan jouw plannen juist sterker maken. Vraag jezelf af: wat weet ik werkelijk, welke aannames doe ik, welke risico's zie ik en wat heb ik nodig om dit idee uitvoerbaar te maken? Daarmee haal je de droom niet onderuit. Je helpt haar juist om met beide benen op de grond te komen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij realistisch zijn?

Wanneer realisme sterk bij jou past, hoef je jouw vermogen om de werkelijkheid scherp te zien niet kleiner te maken. De ontwikkeling zit vooral in realistisch blijven zonder mogelijkheden, enthousiasme en idealen voortijdig af te remmen.

• De werkelijkheid eerlijk onder ogen zien zonder automatisch van het meest negatieve scenario uit te gaan.
• Realisme combineren met idealisme, hoop en ruimte voor nieuwe mogelijkheden.
• Jouw realistische boodschap zo verpakken dat anderen haar kunnen horen zonder dat hun enthousiasme direct verdwijnt.

Veelgestelde vragen over realistisch zijn

Realistisch zijn betekent niet dat je altijd voorzichtig, kritisch of terughoudend moet zijn. Het gaat om een beeld dat voldoende aansluit bij de werkelijkheid. Daarom nog vijf vragen over deze kwaliteit.

Is realistisch hetzelfde als pessimistisch?

Nee. Pessimisme legt het accent gemakkelijk op wat fout kan gaan of niet zal lukken. Realisme probeert zowel mogelijkheden als beperkingen eerlijk te bekijken. Een realistische conclusie kan dus ook bijzonder positief zijn wanneer daar goede redenen voor zijn.

Kan een ambitieus doel toch realistisch zijn?

Zeker. Dat een doel moeilijk of grensverleggend is, maakt het nog niet onrealistisch. De vraag is of er een redelijke mogelijkheid bestaat om het te verwezenlijken en of je rekening houdt met de voorwaarden, middelen en tijd die daarvoor nodig zijn.

Waarom zijn realistische mensen soms kritisch?

Omdat ze gemakkelijk zien waar verwachtingen niet aansluiten bij de werkelijkheid. Ze stellen vragen bij aannames, risico's en haalbaarheid. Dat kan waardevol zijn, zolang kritisch kijken niet verandert in automatisch tegenhouden of overal bezwaren tegen maken.

Kun je jezelf te positief inschatten en toch realistisch zijn?

Nee. Een reëel zelfbeeld betekent dat je zowel jouw mogelijkheden als jouw beperkingen voldoende onder ogen ziet. Jezelf voortdurend overschatten is net zo weinig realistisch als jezelf structureel onderschatten.

Waarom heeft realisme ook idealisme nodig?

Omdat realisme zonder toekomstbeeld gemakkelijk alleen beschrijft wat er vandaag is. Idealisme helpt om te zien wat er anders of beter zou kunnen worden. Realisme helpt vervolgens om te onderzoeken hoe je dat ideaal daadwerkelijk kunt verwezenlijken. Daar kunnen beide kwaliteiten elkaar versterken.