home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / kwaliteiten / eigenschappen

Eigenschappenanalyse: aarde, lucht, vuur en water

In 2004/2005 ontwikkelde ik de eigenschappenanalyse. Het doel was om deelnemers die een training bij ons volgden versneld inzicht te geven in hun kwaliteiten, valkuilen, leerdoelen en irritaties. Ik organiseerde een vijftiental workshops waar ik iedere keer zes deelnemers uit het bedrijfsleven uitnodigde. Zo testten wij onze eigenschappenanalyse en verwerkte ik de feedback die ik kreeg. Tal van HR-managers deden mee, maar ook mensen die psychologie of onderwijskunde hadden gestudeerd. De eigenschappenanalyse is pragmatisch en helpt jou zeer snel inzicht te krijgen in jouw kwaliteiten, eigenschappen of persoonskenmerken.

Op de pagina over kwaliteiten lees je wat kwaliteiten zijn en wat het verschil is tussen kwaliteiten, eigenschappen en competenties.

De eigenschappenanalyse helpt je onderzoeken wat jou van nature typeert, welk gedrag daaruit voortkomt en waar jouw kwaliteiten kunnen doorslaan in valkuilen. De uitslag is geen absoluut oordeel en zet je niet vast in een hokje. Het is een hulpmiddel voor zelfreflectie en een basis voor een goed gesprek.

Wat laat de eigenschappenanalyse zien?

De eigenschappenanalyse geeft zicht op hoe je in elkaar zit, waar je goed in bent en wat voor type mens je bent. Jouw gedrag komt voor een deel voort uit jouw eigenschappen. Wanneer je beter begrijpt waarom je bepaald gedrag laat zien, kun je ook gerichter onderzoeken wat jou helpt om prettiger en effectiever te functioneren. De analyse is vooral een aanzet tot een goed gesprek. Herken je de uitslag? Begrijp je wat erachter zit? Welke eigenschappen zet je gemakkelijk in en welk gedrag kost je juist veel energie? De antwoorden op die vragen zijn minstens zo belangrijk als de scores zelf. Je vult de analyse zelf in. De uitslag laat daardoor ook zien hoe je op dat moment naar jezelf kijkt. Wanneer je je niet volledig in de uitkomst herkent, betekent dat niet automatisch dat de test fout is. Het kan juist interessant zijn om te onderzoeken waarom jouw zelfbeeld, gedrag en natuurlijke voorkeuren niet volledig samenvallen.

Gedrag is namelijk niet altijd hetzelfde als wie je van nature bent. Je kunt gedrag hebben aangeleerd door jouw opvoeding, werkomgeving, verwachtingen of ervaringen. Gedrag dat ooit hielp om je aan te passen, kan later zoveel vanzelfsprekendheid krijgen dat je denkt: zo ben ik nu eenmaal.

De analyse helpt dan om onderscheid te maken tussen wie je bent en wat je hebt aangeleerd. Zij kan worden gebruikt bij coaching, loopbaantrajecten, teamontwikkeling en gesprekken over de aansluiting tussen een persoon en een functie. Kennis, vaardigheden, opleiding en ervaring blijven daarbij uiteraard ook belangrijk.

‘Thuis ben ik anders dan op mijn werk’

Mensen zeggen weleens: ‘thuis ben ik anders dan op mijn werk’. De vraag is of je anders bent of dat je je anders voordoet. Ik denk namelijk niet dat jouw karakter op het werk anders is dan thuis. Maar wellicht zet je daar andere kwaliteiten in. Of wellicht zet je bepaalde kwaliteiten thuis wel in, terwijl je die niet op jouw werk laat zien. Het kan ook zijn dat je op jouw werk gedrag hebt ontwikkeld dat de functie, de organisatie of jouw omgeving van je vraagt. Dat gedrag kan nuttig en noodzakelijk zijn. Toch hoeft het niet te betekenen dat het jouw natuurlijke voorkeur is.

Wie zich lange tijd sterk aanpast, kan het onderscheid tussen natuurlijk en aangeleerd gedrag soms moeilijk herkennen. De vraag is dan niet alleen: wie ben ik? De vraag is ook: welk gedrag heb ik ontwikkeld om aan verwachtingen te voldoen of problemen te voorkomen?

‘Ik heb overal wel wat van’

Iemand zei: ‘ik heb overal wel wat van’. Dat geloof ik ten dele. Misschien is er meer zelfonderzoek nodig om te achterhalen wat nu het beste bij je past. Het gaat erom dat je die eigenschappen ontdekt die jou ten voeten uit typeren. Iedereen heeft kenmerken van aarde, lucht, vuur en water. Geen enkel element is beter dan een ander. Het gaat ook niet om een zuiver type. Vaak herken je een dominante voorkeur of een combinatie van twee elementen. Zo’n combinatie kan eigenschappen verenigen die op het eerste gezicht tegengesteld lijken. Je kunt bijvoorbeeld van hoofdlijnen houden en tegelijkertijd details zien. Je kunt gevoelig en invoelend zijn en toch krachtig naar buiten treden. Juist die combinatie maakt iemand uniek.

Wanneer ben jij in je element?

De eigenschappenanalyse geeft een score weer in een viertal elementen, namelijk vuur, water, aarde en lucht. Dat zijn de vier elementen die essentieel zijn voor ontwikkeling en voor leven op deze aarde. Die elementen gebruiken we ook veel in onze taal. Je kunt vurig zijn of fel. Maar je kunt ook uitgeblust zijn. Je kunt bruisend zijn en de energie kan door je lijf stromen. Maar je kunt ook luchtig zijn, zweverig of juist geaard. De vraag is wanneer jij het meest in jouw element bent. Want daar ligt jouw natuurlijke kracht. En dat vertelt alles over hoe je in het leven staat, met tijd omgaat, communiceert, op conflicten reageert of met veranderingen omgaat.

In je element zijn betekent dat je eigenschappen kunt inzetten die natuurlijk bij je passen. Werk of een rol die voortdurend tegengesteld gedrag van je vraagt, kan veel energie kosten. Dat betekent niet dat je niets kunt leren. Het betekent wel dat je bewust moet kijken welke kwaliteiten jij wilt ontwikkelen en waar je aanvulling van anderen nodig hebt. Ontwikkeling houdt niet in dat een vuurtype een watertype moet worden of dat een luchttype voortaan als een aardetype moet functioneren. Het gaat erom dat je jouw eigen kwaliteiten inzet en voorkomt dat anderen last krijgen van jouw valkuilen.

Combinaties van de vier typen

Je hoeft niet uitsluitend een vuur-, lucht-, aarde- of watertype te zijn. Vaak ontstaat herkenning in een combinatie van twee elementen. Die combinatie laat zien welke eigenschappen elkaar in jou versterken, aanvullen of soms juist spanning opleveren. De volgorde van de twee elementen verandert de basis van de combinatie niet. Vuur en aarde gaat over dezelfde combinatie als aarde en vuur. Wel kan één van beide elementen sterker op de voorgrond staan.

Vuur en aarde

Vuur- en aardetypen kenmerken zich doordat ze gericht zijn op actie en op doen. Aarde en vuur zijn op zichzelf grote tegenpolen. Waar een vuurtype gericht is op verandering, heeft een aardetype daar soms moeite mee. Een aardetype is meer gedetailleerd of proceduregericht, terwijl een vuurtype van de essentie en de hoofdlijn houdt. Een vuur-aardetype verenigt beide kanten. Deze persoon kan initiatief nemen en praktisch uitvoeren. Dat maakt de combinatie uniek en soms ook onbegrepen. Een aandachtspunt kan zijn dat er te snel tot doen of tot actie wordt overgegaan. Soms is het verstandig eerst beter na te denken en te analyseren wat het werkelijke vraagstuk is.

Vuur en water

De combinatie water en vuur betekent dat je sterk gericht bent op emotie en gevoel. Wanneer water en vuur bij elkaar opgeteld hoog scoren, ben je een gevoelsmens op en top. Een vuur-watertype kan zowel introverte als extraverte kenmerken hebben. Het ene moment is deze persoon naar binnen gekeerd en bezig met het eigen gevoelsleven en de innerlijke fantasie. Het andere moment treedt hij of zij juist krachtig naar buiten. Deze combinatie kan expressie, betrokkenheid, sensitiviteit en daadkracht samenbrengen. Het aandachtspunt is om sterke gevoelens niet te laten doorslaan in impulsiviteit, overprikkeling of het overnemen van de emoties van anderen.

Vuur en lucht

Vuur-luchttypen onderscheiden zich doordat zij snel zelfregie pakken, initiatief tonen en de leiding oppakken. Ze laten het initiatief niet graag over aan een ander. Wanneer je de combinatie vuur-lucht herkent, schakel je waarschijnlijk snel en houd je je graag bezig met hoofdlijnen, innovatie en vernieuwing. Je wilt worden uitgedaagd en hebt behoefte aan intellectuele prikkels of nieuwe doelen. Abstracte vraagstukken schuw je niet. Wanneer je een leidinggevende functie hebt, maak je waarschijnlijk graag plannen en zet je de hoofdlijn uit. De uitvoering laat je mogelijk liever aan anderen over. Het aandachtspunt is daarom dat ideeën en besluiten ook worden uitgewerkt en afgerond.

Water en lucht

De combinatie water-lucht betekent dat je enerzijds herkenning vindt in het luchttype en anderzijds in het watertype. Je kunt de ander begrijpen met jouw hoofd en daarnaast aanvoelen wat er bij de ander leeft. Een andere kwaliteit is het aanpassingsvermogen. Zowel lucht als water past zich gemakkelijk aan de omgeving aan. Dat kan een kracht zijn, maar ook een valkuil. Je kunt je zo sterk aanpassen dat je jezelf en jouw eigen richting kwijtraakt. Vragen die bij deze combinatie kunnen spelen zijn:

• Hoe pak ik zaken planmatig aan en hoe breng ik structuur aan in mijn werk?
• Hoe maak ik contact met mijn eigen innerlijke wereld, waarin voelen, willen, inspiratie en fascinatie de boventoon voeren?
• Hoe voorkom ik sociaal wenselijk gedrag?
• Hoe voorkom ik dat ik mezelf bescherm met cynisme of sarcasme?

Water-luchttypen kunnen sterk zijn in adviesfuncties. Zij combineren analytisch vermogen met inzicht in mensen en moeten in hun loopbaan vaak voldoende intellectueel worden uitgedaagd.

Water en aarde

De combinatie water en aarde betekent dat je enerzijds rationeel en praktisch ingesteld bent, terwijl je anderzijds gericht bent op gevoel en intuïtie. Dat lijkt tegenstrijdig, maar dat hoeft niet. Niets is tegenstrijdiger dan een mens, of nog beter verwoord: niets is verwonderlijker dan een mens. Water-aardetypen zijn doorgaans meer naar binnen gericht dan naar buiten. Ze kunnen zorgzaamheid, betrouwbaarheid, voorzichtigheid en praktische aandacht combineren. Een aandachtspunt is dat water-aardetypen het soms moeilijker vinden om de regie te pakken en het initiatief sneller aan een ander overlaten. Zij mogen leren om eerder uit te spreken wat zij willen en zelf richting te geven.

Aarde en lucht

De combinatie aarde-lucht betekent dat je vrij rationeel bent ingesteld. Je neemt beslissingen eerder op basis van logische onderbouwing en argumentatie dan uitsluitend op basis van gevoel. De unieke combinatie zorgt ervoor dat je enerzijds een denker bent en anderzijds een doener. Je werkt planmatig, gestructureerd, systematisch, doelgericht en functioneel. Je benadert zaken logisch en analytisch. Enerzijds houd je van de hoofdlijn, terwijl je anderzijds details ziet. Dat kan waardevol zijn, maar het kan er ook voor zorgen dat je hoofd- en bijzaken moeilijk van elkaar kunt scheiden. Een aandachtspunt kan zijn dat je weinig contact maakt met jouw gevoel of daaraan voorbijgaat. Ook in het contact met anderen kan dat als weinig verbindend worden ervaren.

Wat betekent jouw combinatie voor werk en samenwerking?

Jouw eigenschappen zeggen iets over de werkzaamheden, rollen en omgevingen waarin jij waarschijnlijk gemakkelijk tot jouw recht komt. Dezelfde opleiding en dezelfde kennis betekenen niet automatisch dat mensen ook dezelfde voorkeuren hebben. 

Stel dat vier accountants ongeveer dezelfde opleiding, leeftijd en ervaring hebben. Een aardetype kan energie krijgen van het zorgvuldig uitzoeken van cijfers en het opstellen van de jaarrekening. Een luchttype bespreekt misschien liever de grote lijn en de toekomst met de ondernemer. Een watertype kan goed tot zijn recht komen in relatiebeheer. Een vuurtype kan worden aangetrokken door complexe vraagstukken, verandering of situaties waarin snel initiatief nodig is. Alle vier kunnen een jaarrekening leren maken. Toch kan de ene taak veel natuurlijker bij iemand passen dan de andere. Wie langdurig werk doet dat weinig aansluit op zijn of haar eigenschappen, moet voortdurend gedrag inzetten dat niet vanzelf komt. Dat kost vaak veel energie. De analyse kan daarom ook worden gebruikt bij loopbaanvragen of bij het onderzoeken van de aansluiting tussen een persoon en een functie. Daarbij wordt gekeken welke eigenschappen een functie vraagt en welke eigenschappen iemand van nature in huis heeft.

Hoe groter de overlap, hoe groter doorgaans de kans dat iemand de werkzaamheden met natuurlijke motivatie uitvoert. Dat is geen garantie dat iemand zal slagen. Opleiding, kennis, vaardigheden, ervaring, werkomgeving en duidelijke verwachtingen blijven eveneens van belang.

De vier typen in teams en groepsdynamiek

Hoe zit het met de groepsdynamiek en samenwerking tussen de vier elementen? Vuur, water, aarde en lucht hebben verschillende kwaliteiten, voorkeuren en valkuilen. Binnen een team kunnen die verschillen irritatie oproepen, maar zij kunnen elkaar ook aanvullen. Een team heeft vaak zowel denkers als doeners nodig, mensen die vernieuwen en mensen die bewaken, mensen die resultaatgericht zijn en mensen die aandacht houden voor de relatie. Inzicht in de typen helpt om te begrijpen waarom iemand anders reageert, communiceert of besluiten neemt.

Lees meer over groepsdynamiek en samenwerking binnen teams.

Onverenigbaarheid van karakters of het juiste tegenwicht?

Onverenigbaarheid van karakters is zo’n term waarvan ik vind dat daar te snel naar gegrepen wordt bij een verstoorde arbeidsrelatie. Je hebt bij een vruchtbare samenwerking geen kopie van jezelf nodig, maar juist een tegenpool en tegenwicht. Maar kun je dan tegenstrijdige karakters hebben? En als dat zo is, zijn die dan onverenigbaar? Verschillende typen kunnen schuren, maar zijn niet automatisch onverenigbaar. De ander kan juist eigenschappen inbrengen die jij minder vanzelfsprekend inzet.

Lees meer in mijn artikel over onverenigbare karakters.

Veelgestelde vragen over de eigenschappenanalyse

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over de eigenschappenanalyse, de vier elementen en de combinaties van typen.

Wat is de eigenschappenanalyse?

De eigenschappenanalyse is een hulpmiddel waarmee je inzicht krijgt in jouw eigenschappen, kwaliteiten, valkuilen, irritaties en mogelijke leerdoelen. De analyse gebruikt de vier elementen aarde, lucht, vuur en water.

Wat meten aarde, lucht, vuur en water?

De vier elementen laten verschillende voorkeuren en eigenschappen zien. Vuur is onder meer gericht op beweging en initiatief, lucht op analyse en overzicht, aarde op structuur en uitvoering en water op gevoel en relaties.

Ben je altijd maar één type?

Nee. Iedereen heeft eigenschappen van alle vier de elementen. Vaak staat één element of een combinatie van twee elementen sterker op de voorgrond.

Wat betekent een combinatie van twee typen?

Een combinatie laat zien welke eigenschappen uit twee elementen in jou samenkomen. Vuur en aarde kunnen bijvoorbeeld actie en praktische uitvoering combineren. Water en lucht kunnen begrijpen en aanvoelen samenbrengen.

Is de uitslag een vaststaand oordeel?

Nee. De uitslag is een hulpmiddel voor zelfreflectie en een basis voor gesprek. De analyse bepaalt niet definitief wie je bent of voor welke functie je geschikt bent.

Kunnen aangeleerd gedrag en eigenschappen door elkaar lopen?

Ja. Je kunt gedrag hebben aangeleerd door opvoeding, verwachtingen, werk of eerdere ervaringen. Daardoor kan gedrag dat veel wordt herhaald soms worden aangezien voor een natuurlijke eigenschap.

Hoe gebruik je de analyse bij werk en loopbaan?

De analyse kan helpen onderzoeken welke werkzaamheden, rollen en werkomgevingen aansluiten op jouw natuurlijke eigenschappen. Daarbij moeten ook kennis, vaardigheden, ervaring en persoonlijke omstandigheden worden meegenomen.

Hoe helpt de eigenschappenanalyse binnen teams?

De analyse helpt teamleden om zichzelf en elkaar beter te begrijpen. Verschillen in tempo, communicatie, besluitvorming en samenwerking kunnen daardoor beter worden besproken en benut.