home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / negatief denken

Negatief denken en negatieve gedachten

Negatief denken en negatieve gedachten kunnen jouw leven behoorlijk beheersen. Negatieve gedachten gaan eigenlijk altijd over fouten, tekorten, mislukkingen en verkeerde aspecten. Hetgeen verkeerd is, wordt vergroot en erger gemaakt dan het is, terwijl het goede vaak wordt genegeerd. Dit artikel schreef ik in de serie over in je hoofd leven en denkpatronen. Specifiek behandel ik hoe je negatief denken herkent, waar het vandaan komt, wat het doet met jouw zelfbeeld en hoe je negatieve denkpatronen kunt doorbreken.

Wat betekent een negatieve mindset?

De negatieve denker denkt niet alleen negatief. Daarom is het woord "denker" te marginaal. De negatieve denker heeft ook een negatieve mindset en is negatief ingesteld. Wellicht ben je realistisch. Dat is een kwaliteit. Maar misschien sla je soms door in zwartgalligheid. Misschien ben je nuchter van aard, maar ligt het gevaar van te weinig enthousiasme op de loer. Ben je iemand die snel beren op de weg ziet? Leg je vaak de nadruk op kleine zaken? Wellicht ben je te kritisch in plaats van constructief kritisch? Het zijn allemaal valkuilen waarin je kunt belanden.

Een negatieve mindset beïnvloedt niet alleen wat je denkt. Het beïnvloedt ook wat je verwacht, waar je aandacht naartoe gaat en hoe je situaties beoordeelt. Je ziet sneller bewijs voor wat verkeerd gaat en minder bewijs voor wat goed gaat.

Wat zijn voorbeelden van negatief denken?

Ik noem wat voorbeelden:

• Je ziet wel wat fout is, maar niet wat goed is.
• Je ziet wel wat je niet hebt gedaan, maar je ziet niet hoe ver je al bent gekomen.
• Je ziet wel de minpunten, maar niet de pluspunten.
• Je ziet wel de negatieve eigenschappen van mensen, maar niet de positieve.
• Je ziet wel wat er ontbreekt, maar niet wat je hebt.
• Je ziet wel die ene onvolkomenheid, maar niet de 99 dingen die goed zijn gegaan.
• Je ziet wel wat je niet hebt, maar je ziet niet hoe rijk je bent.
• Je ziet wel wat je niet kunt, maar je ziet niet waar je goed in bent.
• Je denkt wel na over wat er mis kan gaan, maar je denkt niet na over wat er allemaal goed kan gaan.
• Je ziet wel de gevaren, maar niet de kansen en het avontuur.
• Je bekritiseert jezelf voor kleine fouten, maar je waardeert niet de vele successen die je hebt behaald.
• Je ziet de negatieve reacties van anderen, maar je negeert de steun en liefde die je van mensen om je heen ontvangt.
• Je vindt jezelf niet goed genoeg.
• Je bent bang voor de mening van anderen. Wellicht vindt niemand jou aardig.
• Je veroordeelt jezelf in de trant van: je bent een mislukking, je bent waardeloos, je voegt weinig toe, je bent te lelijk of te dom.
• Je hebt aannames over jezelf die supernegatief zijn en ook niet kloppen. Voorbeelden hiervan zijn: jij verdient geen liefde, geluk is voor jou niet weggelegd, je zult anderen altijd teleurstellen en jij bent niet in staat om moeilijke situaties het hoofd te bieden.
• Je bent altijd bezig met wat je niet hebt. Je bent niet avontuurlijk genoeg, je bent te weinig sociaal, je hebt te weinig geduld of juist te weinig daadkracht. Kortom: je mist nog dit en je mist nog dat.

Waarom krijgt het negatieve zoveel aandacht?

Negatief denken werkt als een vergrootglas. Wat verkeerd gaat, wordt groter gemaakt. Wat goed gaat, wordt kleiner gemaakt of zelfs helemaal genegeerd. Je ziet die ene fout, maar niet alles wat goed is verlopen. Je hoort dat ene kritische woord, maar vergeet de waardering die je ook hebt ontvangen. Dat gebeurt vaak omdat risico’s, fouten en bedreigingen jouw aandacht sterker opeisen. Je hoofd wil voorkomen dat er iets misgaat en gaat daarom voortdurend op zoek naar mogelijke problemen. Maar wanneer je alleen nog zoekt naar wat verkeerd kan gaan, zul je daar ook steeds meer voorbeelden van vinden. Negatief denken kan daardoor samengaan met piekeren. Je denkt niet alleen negatief over wat er nu gebeurt, maar bedenkt ook negatieve scenario’s over wat er later zou kunnen gebeuren.

Wat zijn oorzaken van negatief denken?

Er kunnen tal van oorzaken zijn waarom je negatief denkt. Ik noem er een paar:

• Soms komt negatief denken voort uit angst. Angst voor het onbekende, angst voor het verlies van controle of angst dat het niet goed komt. Niet voor niets is er de uitspraak: "De mens lijdt het meest aan het lijden dat hij vreest."
• Het kan aan aard en karakter liggen. Misschien ben je minder optimistisch ingesteld of wellicht ben je zelfs somber.
• Wellicht heb je negatieve levenservaringen gehad of heb je traumatische gebeurtenissen meegemaakt.
• Het kan zijn dat je je depressief voelt.
• Wellicht heb je voortdurende negatieve zelfspraak, waardoor je negatief blijft denken.
• Als je omringd bent door negatieve mensen of in een giftige omgeving verkeert, kunnen negatieve sociale contacten jouw denkwijze beïnvloeden.
• Gebrek aan sociale steun kan ook een oorzaak zijn van negatieve denkpatronen.
• Overmatige stress, drukte en overweldiging kunnen leiden tot negatieve gedachten en een pessimistische kijk op het leven.
• Onvoldoende zelfzorg, zoals niet luisteren naar jouw eigen behoeften, kan bijdragen aan negatief denken.
• Blootstelling aan voortdurend negatief nieuws, media en sociale media kan negatieve denkpatronen versterken en bijdragen aan een pessimistische kijk op de wereld.

Ook prakkiseren kan negatieve gedachten versterken. Je blijft dan scenario’s uitwerken en problemen beschouwen zonder tot een conclusie of actie te komen.

Hoe beïnvloeden negatieve gedachten jouw zelfbeeld en gedrag?

Negatieve gedachten blijven niet beperkt tot jouw hoofd. Ze beïnvloeden hoe je jezelf ziet, wat je durft, hoe je reageert en welke keuzes je maakt. Wanneer je voortdurend denkt dat je tekortschiet, zul je nieuwe kansen eerder vermijden. Wanneer je verwacht dat anderen jou zullen afwijzen, kun je jezelf terugtrekken voordat iemand werkelijk iets heeft gedaan. Negatieve gedachten kunnen jouw gedrag daardoor steeds opnieuw bevestigen. Je denkt dat iets niet zal lukken, waardoor je minder initiatief neemt. Omdat je minder initiatief neemt, ontstaat er ook minder kans op een positieve ervaring. Daarna zeg je tegen jezelf: zie je wel, ik kan het niet. Zo kun je steeds verder vastlopen in je hoofd. Je blijft nadenken over alles wat fout is, maar verliest het contact met wat je voelt, nodig hebt en daadwerkelijk kunt doen.

Hoe denk je negatief over andere mensen?

Je kunt ook negatief zijn over anderen. Wellicht heb je de neiging anderen te bekritiseren, te kleineren of te veroordelen. Of misschien heb je vooroordelen tegen andere mensen wanneer hun gedrag niet strookt met jouw normen en waarden. Maar je kunt ook:

• Anderen de schuld geven van jouw teleurstellingen.
• Anderen in een kwaad daglicht stellen.
• Roddel en achterklap verspreiden over andere mensen.
• Anderen wantrouwen.

Wanneer je vooral let op de tekortkomingen van anderen, zie je steeds minder de volledige persoon. Je kijkt door een negatieve bril en vindt vervolgens steeds opnieuw bewijs voor het oordeel dat je al had.

Hoe doorbreek je een negatief denkpatroon?

Wil je van al dat negatieve af? Dat is te doen. Er is progressie te maken, mits je hiervoor gemotiveerd bent. Want negatief denken is voor jou ook een gewoonte geworden. In feite moet je de vicieuze cirkel doorbreken. Wat aandacht krijgt, groeit. Dat geldt voor het negatieve en ook voor het positieve. Het gaat er niet om dat je problemen ontkent of alles positief moet maken. Het gaat erom dat je leert om evenwichtiger te kijken. Wat gaat er fout en wat gaat er goed? Wat ontbreekt er en wat is er wel? Welke risico’s zijn er en welke kansen zie je? Je kunt een negatief denkpatroon doorbreken door:

• Jouw negatieve gedachte bewust op te merken.
• Te onderzoeken of jouw gedachte een feit, verwachting of aanname is.
• Jezelf af te vragen welk bewijs voor en tegen jouw gedachte bestaat.
• Ook aandacht te geven aan wat goed gaat en wat wel aanwezig is.
• Niet iedere fout te veranderen in een oordeel over jezelf.
• Jouw negatieve zelfspraak te herkennen en te corrigeren.
• Met iemand te bespreken wat je denkt en voelt.
• Een kleine concrete stap te zetten in plaats van alleen te blijven denken.

Lees ook: de kracht van positief denken.

Veelgestelde vragen over negatief denken

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over negatieve gedachten en negatieve denkpatronen.

Wat is negatief denken?

Negatief denken betekent dat jouw aandacht vooral uitgaat naar fouten, risico’s, tekorten en wat er mis kan gaan. Wat goed gaat of wel aanwezig is, krijgt daardoor minder aandacht.

Hoe herken je een negatieve denker?

Een negatieve denker ziet snel beren op de weg, benadrukt tekortkomingen en verwacht eerder problemen dan kansen. Ook kan iemand zichzelf of andere mensen vaak bekritiseren en positieve ervaringen gemakkelijk negeren.

Waar komen negatieve gedachten vandaan?

Negatieve gedachten kunnen voortkomen uit angst, stress, negatieve ervaringen, somberheid, een kritische omgeving, negatieve zelfspraak of onvoldoende contact met jouw eigen gevoelens en behoeften.

Wat doen negatieve gedachten met jouw zelfbeeld?

Negatieve gedachten kunnen ervoor zorgen dat je jezelf vooral beoordeelt op fouten en tekortkomingen. Daardoor kun je jezelf afwijzen, nieuwe kansen vermijden en steeds minder vertrouwen krijgen in jouw mogelijkheden.

Hoe kun je negatief denken doorbreken?

Je kunt negatief denken doorbreken door gedachten bewust te onderzoeken, feiten van aannames te onderscheiden, ook aandacht te geven aan wat goed gaat en een concrete stap te zetten in plaats van alleen te blijven analyseren.