home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / coping / copingstijl

Copingstijl: welke stijl heb jij?

Welke copingstijl heb jij? Binnen coping en overlevingsmechanismen verwijst een copingstijl naar de manier waarop je meestal reageert op stress, tegenslag en ongewenste veranderingen. Vaak wordt een indeling met zeven copingstijlen gebruikt, maar geen enkele stijl is in iedere situatie automatisch goed of fout. De vraag is vooral wat je doet wanneer je onder druk staat, waarom je dat doet en of die reactie je op langere termijn werkelijk helpt.

Hoe hangen copingstijlen samen met vechten, vluchten en bevriezen?

Copingstijlen hangen nauw samen met reacties als bevriezen, vluchten en vechten. Die reacties laten zien hoe je reageert wanneer een situatie bedreigend, spannend of onveilig voelt. Je kunt verstarren, afstand nemen, de strijd aangaan of je sterk aanpassen aan de ander. Copingstijl is een breder begrip. Het gaat over de manier waarop je met stress, tegenslag en de gevolgen daarvan omgaat. Zo kan vluchten zichtbaar worden in vermijden, kan vechten samengaan met boosheid of beschuldigen en kan bevriezen samengaan met passiviteit of niet meer weten wat je moet doen. De begrippen zijn dus niet volledig hetzelfde, maar ze overlappen en kunnen in dezelfde situatie naast elkaar voorkomen.

Welke copingstijlen zijn er?

Vaak wordt een indeling met zeven copingstijlen gebruikt. Die indeling helpt je herkennen wat je meestal doet onder druk, maar het is geen harde of volledige lijst. Je kunt bovendien meerdere stijlen naast elkaar gebruiken en per situatie anders reageren.

• Actief oplossen.
• Steun zoeken.
• Relativeren.
• Verdoven.
• Vermijden.
• Passief of gelaten reageren.
• Beschuldigen of emoties afreageren.

Is een copingstijl positief of negatief?

Een copingstijl is niet automatisch positief of negatief. Dezelfde reactie kan in de ene situatie helpen en in een andere situatie juist tegen je werken. Even afstand nemen kan verstandig zijn wanneer je eerst tot rust moet komen. Blijven vermijden terwijl een probleem steeds groter wordt, helpt je meestal niet. Actief oplossen kan passend zijn wanneer je invloed hebt, maar niet wanneer je iets moet aanvaarden wat onomkeerbaar is. De vraag is dus niet alleen welke stijl je gebruikt, maar of die stijl in deze situatie helpt en wat zij je op langere termijn kost. Geeft jouw reactie werkelijk herstel, inzicht of een oplossing? Of biedt ze alleen tijdelijk rust terwijl het probleem, de spanning of het gevoel blijft bestaan?

Welke copingstijlen helpen je vaak vooruit?

Sommige copingstijlen helpen je vaak om overzicht te krijgen, invloed uit te oefenen of steun te ontvangen. Ook deze stijlen zijn niet altijd passend, maar ze vergroten meestal jouw mogelijkheden wanneer je ze bewust gebruikt.

Actief oplossen

Een eerste copingstijl is die van de probleemoplossing. Je onderkent het probleem waar je stress van krijgt en probeert het op te lossen. Je kunt ook sparren met iemand die met je meedenkt. Ben jij oplossingsgericht? Dan zou deze copingstijl bij jou kunnen passen. Ik zeg er meteen maar bij dat niet alles op te lossen is. Soms zijn er veranderingen in je leven die onomkeerbaar zijn. Dan is actief oplossen geen optie en kan het nodig zijn om gevoelens toe te laten, steun te zoeken of de situatie te leren aanvaarden.

Wat bij actief oplossen past:

• Je grijpt direct in wanneer dat kan.
• De situatie daagt je uit en verlamt je niet.
• Je gaat ermee aan de slag.
• Je bedenkt verschillende mogelijke oplossingen.
• Je zet de feiten en mogelijkheden op een rij.

Steun zoeken

Een tweede copingstijl is steun zoeken. Je praat eens goed van je af en dat lucht enorm op. Je zoekt een vriend of vriendin op of vindt een zakelijk adviseur die met je meedenkt. Gedeelde smart is halve smart toch? Delen, steun zoeken en jouw gevoelens uitspreken kunnen je verder helpen. Steun zoeken kan ook betekenen dat je praktische hulp, advies, troost of professionele begeleiding vraagt. Misschien heb je daar niet vanzelf behoefte aan en trek je je liever terug. Dan kan hulp leren vragen een belangrijke stap zijn.

Wat bij steun zoeken past:

• Je deelt wat er speelt met iemand.
• Je vraagt hulp.
• Je zoekt troost en begrip.
• Je deelt jouw gevoelens.
• Je spreekt je uit over datgene waar je mee zit.
• Je vraagt advies.

Relativeren

Jezelf tot rust brengen door de zaken in proportie te zien, dat is wat ik relativeren noem. Daar kun je rust van krijgen. Ik weet niet hoe groot het probleem is waar je tegenaan loopt, maar relativeren is dat er nog steeds water door de Maas loopt en dat de Noordzee niet bevroren is. Het is anders naar hetzelfde kijken en gedachten ontwikkelen waar je rustiger van wordt. In dit kader wil ik loslaten, aanvaarden en incasseren ook graag noemen als instrumenten onderweg. Relativeren is niet hetzelfde als bagatelliseren. Je hoeft niet te zeggen dat het allemaal wel meevalt, dat anderen het erger hebben of dat jij je niet zo moet aanstellen. Gezond relativeren geeft ruimte aan wat je voelt en helpt je tegelijk om het probleem niet groter te maken dan het is.

Welke copingstijlen geven vooral tijdelijke verlichting?

Andere copingstijlen kunnen op korte termijn rust, afstand of controle geven. Ze worden vooral problematisch wanneer je ze structureel inzet en daardoor niet meer onder ogen ziet wat aandacht nodig heeft.

Verdoof je wat je voelt?

Bij verdoving ga je roken, pak je een borrel, ga je emotie-eten, triggert de workaholic in jou of zoek je voortdurend afleiding. Je kunt ook eindeloos scrollen, series kijken of jezelf bezighouden zodat je niet hoeft stil te staan bij wat je voelt. Eigenlijk probeer je jezelf te troosten. Als dat een keer of een korte periode gebeurt, hoeft dat niet direct een probleem te zijn. Op den duur kun je er wel achter komen dat deze troost niet werkt en dat het onderliggende gevoel of probleem blijft bestaan.

Ook sporten, werken of een warm bad kunnen gezond zijn, maar niet automatisch. Het gaat erom welke functie het gedrag heeft. Helpt het je herstellen en kom je daarna terug bij wat aandacht vraagt? Of gebruik je het als emotievermijding zodat je niet hoeft te voelen wat er speelt?

Vermijd je het probleem?

Je kunt probleemvermijdend, conflictvermijdend of contactvermijdend zijn. In feite wil je niet onder ogen zien wat er speelt. Zoals Henk ooit deed toen hij financiële stress ervoer. Hij vertelde: “Ik haalde de postbus niet leeg, ik wou het niet meer weten.” Begrijpelijk, want in die postbus zaten de aanmaningen en brieven van de deurwaarder. Je kunt ook vermijden door op bed te blijven liggen, alleen maar te netflixen of doelloos op sociale media rond te struinen. Vermijding is weglopen voor het probleem. Ik zeg er weer bij: niet erg als je tijdelijk afstand neemt om op adem te komen. Rust nemen is echter iets anders dan vermijden. Bij rust nemen kom je later terug op wat nodig is. Bij vermijding blijf je weg, terwijl het probleem meestal niet vanzelf verdwijnt.

Word je passief of gelaten?

Bij passiviteit ontken je de situatie niet, maar voel je je machteloos en onderneem je geen actie. Je stopt je hoofd onder het kussen. Je ondergaat het allemaal maar voor de rest doe je er niets aan. Je kunt je volledig laten beheersen door wat zich voordoet en het gevoel hebben dat iedere beweging zinloos is. Passiviteit kan samengaan met piekeren, maar het is niet hetzelfde. Bij passiviteit onderneem je geen actie. Bij piekeren blijf je mentaal actief zonder tot een oplossing, besluit of afronding te komen. Wat bij passiviteit en gelatenheid past:

• Je geeft het op en komt tot niets.
• Je blijft malen over het verleden of de toekomst.
• Je laat je volledig in beslag nemen door wat zich voordoet.
• Je voelt je verlamd.

Reageer je emoties af op anderen?

Gevoelens uiten is niet automatisch een negatieve copingstijl. Het kan juist gezond zijn om te zeggen dat je verdrietig, bang, boos of teleurgesteld bent. Het wordt iets anders wanneer je jouw emoties ongefilterd afreageert op mensen die er misschien niets aan kunnen doen. Je gooit jouw frustratie er op een boze of felle manier uit, doet chagrijnig, wordt cynisch, moppert, klaagt en blaast voortdurend stoom af. Zeggen mensen in jouw omgeving dat je een kort lontje hebt? Dan is het oppassen geblazen.

• Je blaast voortdurend stoom af bij anderen.
• Je doet boos of chagrijnig tegen mensen die er niets aan kunnen doen.
• Je reageert cynisch.
• Je moppert, klaagt, zucht en steunt.
• Je richt jouw boosheid volledig op de veroorzaker van jouw pijn.
• Je maakt jezelf of de ander volledig schuldig.

Emoties kunnen ook naar binnen slaan. Je vraagt jezelf hoe je zo stom hebt kunnen zijn, waarom je niet eerder hebt ingegrepen of waarom jij die fout hebt gemaakt. Dan kan jezelf of een ander beschuldigen als copingmechanisme een rol spelen. Het helpt dan niet om emoties weg te drukken of jezelf af te breken. Het helpt wel om steun te zoeken en te onderzoeken welk gevoel, verlies of verlangen onder jouw reactie ligt.

Welke copingstijl gebruik je automatisch?

Onder druk kies je vaak niet bewust. Je valt terug op wat vertrouwd is, ook wanneer dat je niet meer helpt. De een gaat direct handelen, de ander trekt zich terug, zoekt steun, verdooft zichzelf of begint te beschuldigen. Je kunt ook meerdere stijlen combineren. Misschien probeer je eerst alles op te lossen, raak je daarna gefrustreerd en vermijd je vervolgens het probleem.

Jouw voorkeursstijl kan voortkomen uit eerdere ervaringen, opvoeding en wat ooit nodig was om je staande te houden. Wanneer dezelfde reactie zich steeds herhaalt, kan er sprake zijn van terugkerende copingpatronen. De vraag is dan niet of jouw reactie ooit zinvol was, maar of ze nu nog past bij de situatie waarin je terechtkomt.

Hoe kies je een copingstijl die bij de situatie past?

Een passende copingstijl begint met kijken naar wat de situatie werkelijk vraagt. Kun je iets veranderen, moet je iets verdragen of aanvaarden, heb je hulp nodig of vermijd je iets wat aandacht vraagt? Gezonde coping vraagt om flexibiliteit. Je hoeft niet altijd op dezelfde manier te reageren.

Kun je iets veranderen?

Wanneer je invloed hebt, kan actief oplossen helpen. Verzamel informatie, maak een plan, onderneem actie of schakel hulp in. Blijven piekeren of afwachten helpt dan meestal minder dan een concrete stap zetten.

Moet je iets verdragen of accepteren?

Niet alles is te herstellen, terug te draaien of op te lossen. Bij verlies, ziekte en onomkeerbare veranderingen kan voortdurend handelen een manier worden om niet te voelen. Dan kan het passender zijn om verdriet toe te laten, steun te zoeken en stap voor stap te leren leven met wat niet veranderd kan worden.

Heb je steun nodig?

Je hoeft stress en tegenslag niet altijd alleen te dragen. Misschien heb je behoefte aan een luisterend oor, praktisch advies, professionele begeleiding of iemand die tijdelijk naast je staat. Steun zoeken is geen teken dat je niet sterk genoeg bent. Het is een manier om jouw draagkracht te vergroten.

Vermijd je iets wat aandacht vraagt?

Vraag jezelf af of je bewust rust neemt of structureel wegblijft van een probleem, gesprek, keuze of gevoel. Tijdelijke afstand kan helpen om rustiger te worden. Vermijding houdt het probleem meestal in stand en kan de spanning op langere termijn vergroten.

Wat doet jouw stijl op langere termijn?

Onderzoek niet alleen wat jouw reactie nu oplevert, maar ook wat zij later kost. Lost zij iets op, helpt zij je herstellen of maakt zij het probleem groter? Kun je nog wisselen van aanpak of voelt de reactie inmiddels automatisch en onvermijdelijk? Een copingstijl helpt vooral wanneer je haar bewust kunt inzetten en ook kunt loslaten wanneer de situatie iets anders vraagt.

Wat hebben copingstijl en autonomie met elkaar te maken?

Autonomie betekent dat je jouw automatische reacties leert herkennen zonder er volledig mee samen te vallen. Je hoeft niet altijd de oplosser, vermijder, pleaser, aanklager of stille piekeraar te blijven. Je kunt onderzoeken wat je denkt, wat je voelt en wat je werkelijk wilt doen.

Gezonde coping betekent niet dat je altijd sterk of positief reageert. Het betekent dat je herkent wat je automatisch doet en kunt kiezen wat in deze situatie werkelijk helpt.

Veelgestelde vragen over copingstijlen

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over copingstijlen, automatische reacties en omgaan met stress.

Wat is een copingstijl?

Een copingstijl is de manier waarop je meestal reageert op stress, tegenslag en ongewenste veranderingen. Die stijl kan zichtbaar worden in jouw gedrag, gedachten en manier van omgaan met gevoelens.

Welke copingstijlen zijn er?

Vaak worden actief oplossen, steun zoeken, relativeren, verdoven, vermijden, passief reageren en beschuldigen of emoties afreageren genoemd. Er bestaan verschillende indelingen en je kunt meerdere stijlen naast elkaar gebruiken.

Is een copingstijl positief of negatief?

Een copingstijl is niet automatisch positief of negatief. De vraag is of de stijl past bij de situatie, op korte en lange termijn helpt en voorkomt dat jouw problemen of spanningen groter worden.

Kun je meerdere copingstijlen hebben?

Ja. Je kunt per situatie anders reageren en verschillende stijlen combineren. Misschien probeer je eerst actief een oplossing te vinden, zoek je daarna steun en trek je je terug wanneer de spanning te groot wordt.

Kun je jouw copingstijl veranderen?

Ja. Door jouw automatische reacties te herkennen, kun je oefenen met andere manieren van omgaan met stress. Dat vraagt vaak om vertraging, zelfinzicht en het bewust kiezen van een aanpak die beter bij de situatie past.