home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / emotievermijding

Vermijding van emoties en gevoelens

Vermijd jij emoties en gevoelens en loop je met een grote boog om de hete brij heen? Tegenwoordig schrijven we over conflictvermijdend gedrag, maar vaak ligt er een link naar emotievermijdend gedrag. Wanneer je emoties en gevoelens vermijdt, ontwijk je het diepe contact met anderen, maar ook met jezelf. Dit artikel schreef ik in de serie over gevoelens toestaan en ervaren. Specifiek behandel ik wat emotievermijding is, hoe je het herkent, waar het vandaan komt en welke gevolgen het heeft.

Waarom voelt het vermijden van emoties veilig?

Emoties vermijden kan voelen als zelfbescherming. Wanneer je verdriet, angst, boosheid of pijn niet toelaat, hoef je jezelf ook niet kwetsbaar te voelen. Je houdt de controle en voorkomt dat gevoelens jou lijken te overspoelen. Misschien heb je geleerd dat emoties gevaarlijk, lastig of ongewenst zijn. Wanneer je vroeger verdriet toonde, werd dat wellicht weggewuifd. Wanneer je boos was, moest je jezelf beheersen. Wanneer je bang was, kreeg je te horen dat er niets aan de hand was. Zo kun je leren om jouw gevoel niet serieus te nemen. De veiligheid die je daarmee creëert, is betrekkelijk. Je houdt de pijn op afstand, maar ook blijdschap, ontroering, intimiteit en verbondenheid. Je bouwt als het ware een rationeel pantser om jezelf heen. Dat beschermt je tegen kwetsing, maar sluit je ook af van wat jou menselijk maakt.

Wat zijn oorzaken van emotievermijding?

Ik kan tal van oorzaken opnoemen die leiden tot emotiemijdend gedrag. Kijk maar wat jij erin herkent. Of vul aan hoe het bij jou is ontstaan.

• Bij jou thuis was geen plek voor emotie en gevoel. Verdriet werd niet besproken, boosheid werd niet uitgesproken, angst werd weggewuifd en in de omgangsvormen was je superbeleefd, maar blijdschap, verdriet, boosheid en angst heb je nooit doorleefd of beleefd.
• Je wilde jezelf beschermen tegen pijn en door geen emotie te tonen hoopte je de kans op kwetsing te verkleinen.
• Je hebt traumatische ervaringen zoals mishandeling, misbruik of emotionele verwaarlozing.
• Je werd als kind gepest.
• Je hebt de overtuiging omarmd dat emoties tonen een teken van zwakte is.
• Je bent perfectionistisch en je hebt een overmatige controlebehoefte. Je vindt het moeilijk om kwetsbaarheid als kracht te zien en je vindt het lastig om imperfectie te omarmen.
• Je hebt vermijdingsdrang als manier om met angst, onzekerheid of gebrek aan zelfvertrouwen om te gaan.
• Je voelt je soms depressief of somber.
• Rationaliseren is voor jou een overlevingsmechanisme geworden.

Emotievermijding ontstaat vaak niet zomaar. Het gedrag heeft ooit een functie gehad. Het hielp jou om jezelf te beschermen, de controle te houden of een moeilijke situatie vol te houden. Maar een strategie die vroeger nuttig was, kan jou later belemmeren.

Hoe put emotievermijding je uit?

Gevoelens verdwijnen niet doordat je ze negeert. Je kunt ze tijdelijk op afstand houden, maar de spanning blijft aanwezig. Het onderdrukken van emoties kost bovendien voortdurend energie. Je moet jezelf beheersen, gesprekken afhouden, gevoelens wegredeneren en voorkomen dat iemand te dichtbij komt. Wat aan de buitenkant kalm lijkt, kan vanbinnen hard werken zijn.

Mark leek de rust zelve

Ik moet denken aan Mark. Uiterlijk was hij altijd de rust zelve. Hij was de man die nooit klaagde, nooit uit zijn slof schoot en altijd alles onder controle leek te hebben. Maar wat niemand wist, was dat Mark een meester was in het onderdrukken van zijn emoties. Boosheid, angst en verdriet had hij geleerd diep weg te stoppen. In plaats daarvan richtte hij zich op zijn werk, waar hij lange uren maakte en altijd voor anderen klaarstond. Maar op een gegeven moment begon Mark zich steeds vermoeider te voelen. Ondanks dat hij voldoende sliep, werd hij elke ochtend uitgeput wakker. Zijn lichaam gaf langzaam maar zeker signalen dat er iets mis was: chronische hoofdpijn, spierpijn en een algeheel gevoel van malaise. Mark begon te beseffen dat zijn constante vermijding van emoties een zware tol eiste. Door nooit ruimte te geven aan zijn gevoelens, had hij zichzelf mentaal en fysiek uitgeput. Hij besefte dat hij iets moest veranderen voordat hij compleet zou instorten.

Gevoelens verdwijnen niet doordat je ze negeert. Je kunt ze tijdelijk op afstand houden, maar de spanning blijft aanwezig. Je lichaam kan die spanning vasthouden en steeds duidelijkere signalen afgeven. Emotievermijding kost bovendien voortdurend energie. Je moet opletten wat je laat zien, gesprekken afhouden, emoties wegredeneren en voorkomen dat iemand te dichtbij komt. Wat aan de buitenkant kalm en beheerst lijkt, kan vanbinnen hard werken zijn.

Wat zijn de gevolgen van emotievermijding?

Het vermijden van emoties en gevoelens kan aanzienlijke gevolgen hebben, zowel op persoonlijk als op interpersoonlijk vlak. Ik noem de belangrijkste gevolgen:

• De relatie tussen hoofd, hart en handen is bij jou niet in balans, waardoor je het contact met jouw zelf verliest. Je droogt als het ware op omdat je van de innerlijke bron bent afgesneden.
• Jouw relatie met anderen gaat niet de diepte in, maar blijft aan de oppervlakte.
• Je vermijdt intimiteit, ook in gesprekken.
• Je kropt jouw gevoelens op en ze stapelen zich op, waardoor ze er op enig moment onverwacht uitkomen, bijvoorbeeld door woedeaanvallen.
• Je kunt sombere gevoelens, angst of langdurige spanning ontwikkelen.
• Je kunt fysieke klachten krijgen doordat jouw lichaam spanningen vasthoudt.
• Je sluit je af voor de gevoelens van anderen, omdat je niet in contact staat met jouw eigen emoties.
• Jouw sarcasme of cynisme houdt anderen op afstand. Wellicht gaan anderen jou vermijden.
• Je maakt jezelf onbereikbaar voor anderen achter jouw rationele pantser.

Door emoties en gevoelens consequent te vermijden en te ontkennen, raak je uiteindelijk vervreemd van jezelf, maar ook van anderen. Je leeft alleen maar in jouw hoofd. Daar zit je hoog en droog. Althans, dat denk je. Maar niet alle problemen zijn rationeel op te lossen en het leven is meer dan rede en logica. Gevoelens en emoties hebben we niet voor niets. Ze wijzen ons de weg naar onze behoeften.

Hoe beïnvloedt emotievermijding jouw relaties?

Wanneer je jouw eigen gevoelens vermijdt, wordt het ook moeilijker om emotioneel contact te maken met anderen. Je kunt gesprekken voeren, samenwerken, grapjes maken en praktische zaken bespreken, maar je laat niet snel zien wat jou werkelijk raakt. Daardoor kunnen relaties oppervlakkig blijven. De ander leert jouw gedachten kennen, maar niet jouw gevoelens. Je vertelt wat je ergens van vindt, maar niet wat een situatie met je doet. Wanneer iemand dichterbij probeert te komen, verander je misschien van onderwerp, maak je een grapje of geef je een rationele uitleg. Op den duur kun je emotioneel onbeschikbaar worden. Je bent lichamelijk aanwezig, maar emotioneel moeilijk bereikbaar. Dat kan bij anderen het gevoel oproepen dat zij geen werkelijk contact met jou krijgen.

Eenzaamheid ontstaat dus niet alleen doordat je weinig mensen om je heen hebt. Je kunt veel contacten hebben en je toch eenzaam voelen wanneer niemand weet wat er werkelijk in jou omgaat. Verbinding ontstaat niet alleen door gedachten uit te wisselen, maar ook door gevoelens te delen.

Hoe leer je gevoelens weer toe te laten?

Het klinkt zo makkelijk: leer jouw gevoelens en emoties herkennen en toe te laten. Maar als je dat jarenlang juist vermeden hebt, is dat een enorme stap. Misschien ben je bang dat er een dijkdoorbraak van emoties zal volgen wanneer je die deur eenmaal openzet. Je vreest dat je overspoeld zult worden. Controle is immers belangrijk voor jou. Begin daarom niet met het volledig openzetten van alle deuren. Begin met zelfreflectie. Onderzoek jouw intenties en drijfveren. Wat wilde je bereiken met jouw gedrag in een bepaalde situatie? Waartegen probeerde je jezelf te beschermen? En hoe eerlijk durf je daarbij tegenover jezelf te zijn? Je kunt stap voor stap oefenen:

• Sta stil bij wat je lichamelijk ervaart.
• Probeer jouw gevoel een naam te geven.
• Redeneer het gevoel niet direct weg.
• Onderzoek welke behoefte onder jouw gevoel ligt.
• Deel een klein stukje van jouw gevoel met iemand die je vertrouwt.
• Laat toe dat een gevoel aanwezig is zonder het onmiddellijk op te lossen.
• Geef jezelf tijd om aan emotionele openheid te wennen.

Misschien merk je dat je moeilijk antwoord kunt geven op de vraag wat je voelt. Dan kan het helpen om eerst te onderzoeken hoe je bij jouw gevoel komt. Het doel is niet dat je voortdurend emotioneel wordt. Het doel is dat je gevoelens leert herkennen, serieus nemen en gebruiken als informatie over wat er in jou leeft.

Veelgestelde vragen over emotievermijding

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over het vermijden van emoties en gevoelens.

Wat is emotievermijding?

Emotievermijding betekent dat je gevoelens zoals angst, verdriet, boosheid of kwetsbaarheid uit de weg gaat. Je kunt gevoelens onderdrukken, wegredeneren of afleiding zoeken om ze niet te hoeven ervaren.

Hoe herken je emotievermijdend gedrag?

Je herkent emotievermijdend gedrag aan gevoelens wegredeneren, conflicten vermijden, kwetsbaarheid niet tonen, gesprekken oppervlakkig houden en voortdurend afleiding zoeken in werk, hobby’s of andere bezigheden.

Waarom vermijden mensen hun gevoelens?

Mensen vermijden gevoelens vaak uit zelfbescherming. Zij zijn bang voor emotionele pijn, afwijzing, controleverlies of overspoeling. Ook kan emotievermijding ontstaan wanneer er vroeger weinig ruimte was voor gevoelens.

Wat doet emotievermijding met relaties?

Emotievermijding kan relaties oppervlakkig maken. Je deelt wel gedachten en praktische zaken, maar laat moeilijk zien wat jou raakt. Daardoor kunnen anderen emotionele afstand en een gebrek aan echte verbinding ervaren.

Hoe leer je emoties weer toe te laten?

Je leert emoties weer toe te laten door kleine stappen te zetten. Sta stil bij lichamelijke signalen, benoem wat je voelt, onderzoek jouw behoeften en deel jouw gevoelens met iemand die je vertrouwt zonder ze direct weg te redeneren.