home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / kernwaarden / cooperatief

Coöperatief is een kernwaarde

Coöperatief kan een belangrijke kernwaarde van een organisatie zijn. Dan ben je gericht op samenwerking en geloof je dat je samen verder komt dan alleen. Je zoekt niet automatisch jouw eigen weg maar kijkt ook naar het gezamenlijke belang. Je betrekt anderen erbij, zoekt de interactie en bent bereid om jouw eigen ego af en toe opzij te zetten. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Er zijn genoeg organisaties waar iedereen zegt dat samenwerking belangrijk is terwijl afdelingen ondertussen vooral hun eigen koninkrijk verdedigen.

Samenwerken is meer dan iedereen te vriend houden

Coöperatief zijn betekent niet dat je met iedereen vriendjes moet zijn of dat er nooit verschil van mening mag ontstaan. Dat zou samenwerking juist behoorlijk oppervlakkig maken. Goede samenwerking kan tegenstellingen verdragen. Je kunt ergens anders over denken en toch gezamenlijk optrekken. Je kunt een stevig gesprek voeren en daarna nog steeds dezelfde verantwoordelijkheid dragen.

Daarom vind ik het belangrijk om coöperatief niet te verwarren met meegaandheid. Wie altijd ja zegt, ieder conflict vermijdt en voortdurend probeert de lieve vrede te bewaren, werkt niet automatisch goed samen. Soms moet je juist zeggen wat je ziet, een grens trekken of een verschil op tafel leggen om gezamenlijk verder te kunnen.

Van eigen belang naar gezamenlijk belang

Een coöperatieve houding vraagt dat je verder kijkt dan jouw eigen stoel, afdeling of positie. Wat hebben we gezamenlijk nodig? Wat betekent mijn keuze voor de ander? Kan ik iets bijdragen waardoor het geheel beter functioneert, ook wanneer dat mij persoonlijk niet direct voordeel oplevert? Daar zit voor mij de kern.

Dat raakt aan gezamenlijkheid, maar het is niet precies hetzelfde. Gezamenlijkheid zegt iets over het ervaren van het geheel en het samen optrekken. Coöperatief legt voor mij meer nadruk op de bereidheid om daadwerkelijk mee te werken en bij te dragen.

Welke vaardigheden passen bij coöperatief gedrag?

Een waarde is geen vaardigheid, maar bij coöperatief gedrag horen natuurlijk wel vaardigheden. Wanneer jij werkelijk wilt samenwerken, moet je kunnen luisteren, onderhandelen, afstemmen en communiceren. Je moet niet alleen jouw eigen belang kunnen verwoorden maar ook begrijpen wat de ander nodig heeft. En je moet soms kunnen accepteren dat een oplossing niet precies jouw oplossing wordt.

• Je kunt goed luisteren en onderhandelen.
• Je zoekt naar gezamenlijke belangen.
• Je bent tactisch in jouw communicatie.
• Je communiceert open.
• Je probeert conflicten op te lossen en zoekt waar mogelijk een werkbaar compromis.
• Je begrijpt hoe belangrijk een goede relatie is.
• Je beschikt over relationele vaardigheden.

Coöperatief betekent ook dat je iets moet inleveren

Samenwerken kost soms iets. Tijd bijvoorbeeld. Geduld. Ruimte. Misschien moet je jouw eigen plan aanpassen omdat iemand anders met betere informatie komt. Misschien moet jouw afdeling capaciteit leveren aan een andere afdeling terwijl je die mensen zelf ook prima kunt gebruiken. Wie alleen wil samenwerken wanneer het hem zelf goed uitkomt, is vooral handig aan het onderhandelen.

Coöperatief zijn betekent dat je begrijpt dat wederkerigheid nodig is. Niet iedere dag hoeft alles precies gelijk verdeeld te zijn, maar op de langere termijn moet er wel een gevoel bestaan dat mensen elkaar iets gunnen en voor elkaar willen bewegen.

De valkuil: gezamenlijkheid wordt klef

Is er een valkuil? Jawel. Die zit voor mij vooral in het onvoldoende begrenzen van individu en gezamenlijkheid. Goed met elkaar omgaan is fijn. Een goede relatie helpt. Maar te close worden of alles informeel willen oplossen draagt niet automatisch bij aan samenwerking. Dan kan gezamenlijkheid omslaan in een cultuur waarin niemand elkaar nog aanspreekt omdat we het vooral gezellig willen houden.

Ook binnen een coöperatieve organisatie blijven verschillen bestaan. Mensen hebben eigen verantwoordelijkheden, belangen en soms ook tegengestelde belangen. Die hoef je niet weg te poetsen om goed samen te kunnen werken. Integendeel: volwassen samenwerking begint juist wanneer je die verschillen kunt benoemen zonder dat meteen het hele bouwwerk omvalt.

Het leerdoel: individu en gezamenlijkheid in balans

Het leerdoel zit daarom in de balans tussen individu en gezamenlijkheid. Je moet oog houden voor individuele belangen, ook wanneer je uiteindelijk besluit dat het gezamenlijke belang voorrang krijgt. Je hoeft jezelf niet voortdurend weg te cijferen om coöperatief te zijn. Een organisatie waarin iedereen zichzelf opoffert voor "het geheel" wordt uiteindelijk ook ongezond.

Samenwerking werkt beter wanneer mensen weten wat van hen is, wat van de ander is en wat gezamenlijk gedragen moet worden. Dan ontstaat verbinding zonder dat iedereen in elkaar opgaat.

De allergie: ieder voor zich

Wanneer coöperatief een belangrijke waarde voor jou is, kun je je behoorlijk ergeren aan mensen die zich nergens iets van het gezamenlijke aantrekken. De einzelgänger die altijd zijn eigen gang gaat. De collega die alleen informatie deelt wanneer hij er zelf beter van wordt. De manager die zijn eigen afdeling geweldig laat scoren terwijl de rest van de organisatie met de brokken blijft zitten. Daar kun je allergisch voor zijn.

Maar ook daar zit een waarschuwing. Niet iedereen die zelfstandig werkt is automatisch non-coöperatief. Soms heeft iemand gewoon minder overleg nodig of kiest hij een andere route. De vraag is niet of iedereen voortdurend samen optrekt. De vraag is of iemand bereid is bij te dragen wanneer het gezamenlijke belang daarom vraagt.

Coöperatief als kernwaarde van de organisatie

Wanneer coöperatief werkelijk een kernwaarde van jouw organisatie is, moet dat ergens aan te merken zijn. Niet alleen aan het woord op de website. Hoe gaan afdelingen met elkaar om? Wordt informatie gedeeld? Helpen mensen elkaar wanneer het nodig is? Wordt succes gezamenlijk gevierd of probeert iedereen vooral zijn eigen aandeel groter te maken? En wat gebeurt er wanneer twee afdelingen tegengestelde belangen hebben?

Dan wordt zichtbaar of coöperatief werkelijk een waarde is of alleen een mooi woord. Kernwaarden leven in gedrag. Als samenwerking belangrijk wordt gevonden maar het beloningssysteem mensen voortdurend tegen elkaar uitspeelt, heb je iets uit te leggen.

Een coöperatieve organisatie beloont geen eilandjes

Dat vind ik een belangrijk punt. Je kunt mensen niet voortdurend vertellen dat samenwerken belangrijk is en ze vervolgens alleen beoordelen op individuele prestaties of afdelingsresultaten. Wanneer iedere manager vooral afgerekend wordt op zijn eigen cijfers, moet je niet verbaasd zijn dat hij eerst zijn eigen winkel beschermt.

Wie coöperatief werkelijk belangrijk vindt, moet dus ook kijken naar structuren, doelen en beloningen. Bevorderen die samenwerking of maken ze samenwerking juist lastig? Soms zeggen organisaties het één en organiseren ze het tegenovergestelde.

Coöperatief vraagt om openheid

Samenwerken wordt buitengewoon lastig wanneer mensen informatie als bezit gaan behandelen. Wie weet wat? Wie krijgt iets wel te horen en wie niet? Wie houdt informatie achter om daar later voordeel uit te halen? Dan heb je misschien veel vergaderingen, maar nog geen coöperatieve cultuur.

Daarom raakt coöperatief ook aan transparantie. Je hoeft niet alles met iedereen te delen, maar samenwerking vraagt wel dat relevante informatie beschikbaar is voor degenen die er verantwoordelijkheid voor dragen.

Coöperatief vraagt ook om gelijkwaardigheid

Goede samenwerking wordt lastig wanneer één partij voortdurend dicteert en de ander alleen maar mag uitvoeren. Natuurlijk bestaan er verschillen in functie, bevoegdheid en verantwoordelijkheid. Maar als de inbreng van de ene partij bij voorbaat belangrijker wordt gevonden dan die van de andere, moet je je afvragen hoeveel samenwerking er werkelijk overblijft.

Daar raakt coöperatief aan gelijkwaardigheid. Niet iedereen heeft dezelfde functie of beslissingsbevoegdheid, maar mensen kunnen wel als mens en professional serieus genomen worden.

Past coöperatief bij de mensen die je aanneemt?

Wanneer coöperatief werkelijk een kernwaarde van jouw organisatie is, speelt dat natuurlijk ook mee bij de werving van medewerkers. Niet in de zin dat iedereen hetzelfde type moet zijn. Je hebt juist verschillende mensen nodig. Maar iemand die principieel alleen vanuit eigen belang opereert en niets heeft met samenwerking zal waarschijnlijk moeilijk passen in een organisatie waarin gezamenlijkheid wezenlijk is.

Waarden geven richting aan wat je belangrijk vindt en vormen daarmee een soort kompas voor keuzes. Dat betekent niet dat je mensen op één woord moet selecteren. Vraag liever hoe iemand in de praktijk met samenwerking omgaat. Wat doet iemand wanneer belangen botsen? Deelt iemand kennis? Kan iemand hulp vragen én bieden? Daar krijg je meer aan dan aan het antwoord: "Ja hoor, ik ben heel coöperatief."

Coöperatief is geen slap compromis

Ook dat wil ik nog gezegd hebben. Samenwerking betekent niet dat je altijd ergens in het midden moet uitkomen. Soms is één oplossing gewoon beter dan de andere. Soms moet iemand een besluit nemen. Soms is een compromis de slechtste oplossing omdat niemand krijgt wat werkelijk nodig is.

Coöperatief betekent voor mij dat je samen probeert tot een goede uitkomst te komen en bereid bent het gezamenlijke belang serieus te nemen. Dat kan een compromis zijn, maar dat hoeft helemaal niet. Samenwerken is iets anders dan iedereen een klein stukje gelijk geven.

Wanneer is coöperatief werkelijk een kernwaarde?

Je hoeft deze waarde niet te kiezen omdat samenwerking prettig klinkt. De vraag is of zij werkelijk in jouw organisatie leeft. Zie je dat mensen elkaar opzoeken? Dat ze kennis delen? Dat afdelingen verder kijken dan hun eigen belang? Dat leidinggevenden samenwerking daadwerkelijk bevorderen? Dat medewerkers bereid zijn elkaar te helpen zonder eerst uit te rekenen wat het voor henzelf oplevert?

Dan kom je in de buurt. Want ook hier geldt: een kernwaarde bedenk je niet. Je ontdekt haar in wat mensen werkelijk belangrijk vinden en in hoe zij handelen wanneer het erop aankomt.

Veelgestelde vragen over coöperatief als kernwaarde

Coöperatief werken wordt vooral interessant wanneer samenwerking niet vanzelf gaat. Juist dan blijkt wat deze waarde werkelijk betekent.

Kan een coöperatieve organisatie concurrerende teams hebben?

Dat kan, maar je moet goed kijken wat de competitie doet. Een beetje onderlinge uitdaging kan energie geven. Zodra teams informatie gaan achterhouden, elkaar klanten afpakken of elkaar bewust tegenwerken om zelf beter te scoren, staat de competitie haaks op de waarde coöperatief.

Kan iemand heel zelfstandig zijn en toch coöperatief werken?

Zeker. Zelfstandigheid en samenwerking sluiten elkaar helemaal niet uit. Iemand kan uitstekend zelfstandig werken en toch kennis delen, anderen helpen en rekening houden met gezamenlijke belangen. Coöperatief betekent niet dat alles in groepjes moet.

Wat doe je met een uitstekende medewerker die niet wil samenwerken?

Dan moet je bepalen hoe belangrijk de waarde werkelijk voor je is. Als iemand individueel fantastisch presteert maar voortdurend samenwerking beschadigt, kun je niet tegelijkertijd zeggen dat coöperatief een wezenlijke kernwaarde is en het gedrag onbeperkt accepteren. Dan worden resultaten kennelijk toch belangrijker dan de waarde.

Kan coöperatief werken besluitvorming vertragen?

Ja. Wanneer iedereen overal bij betrokken moet worden, kan samenwerking omslaan in eindeloos overleg. Coöperatief betekent niet dat iedereen over alles moet meepraten. Maak duidelijk wie betrokken wordt, wie adviseert en wie uiteindelijk beslist.

Hoe merk je dat samenwerking alleen voor de buitenkant bestaat?

Dat merk je meestal wanneer het spannend wordt. Zolang er genoeg tijd, geld en succes is, kan iedereen gemakkelijk samenwerken. Bij schaarste, fouten of tegengestelde belangen zie je of mensen werkelijk het gezamenlijke belang zoeken of onmiddellijk terugvallen op hun eigen eiland.