Leiderschapsprogramma op maat voor jouw organisatie
Wil je meerdere leidinggevenden binnen jouw organisatie gericht en in samenhang ontwikkelen? Dan kan een leiderschapsprogramma passend zijn. Binnen management development is dit de vorm waarbij we niet één losse training of één individuele coachvraag centraal stellen, maar een gezamenlijke ontwikkellijn voor meerdere leidinggevenden. Het programma sluit aan bij de fase waarin jouw organisatie zich bevindt, de manier waarop je leiding wilt geven en de vraagstukken die managers en leidinggevenden in hun dagelijkse praktijk tegenkomen.
Geen standaard leiderschapsprogramma
Een leiderschapsprogramma heeft voor mij alleen waarde wanneer het aansluit bij wat jouw organisatie werkelijk nodig heeft. Daarom beginnen we niet met een vast rijtje trainingsonderwerpen. Eerst onderzoeken we welke ontwikkeling je wilt bereiken. Wat vraagt de organisatie de komende jaren van haar leidinggevenden? Welk gedrag wil je versterken? Waar lopen leidinggevenden nu tegenaan? En wat moet na afloop in de praktijk merkbaar anders zijn?
Op basis daarvan bouwen we het programma. Dat kan bestaan uit training, coaching, gezamenlijke reflectie en opdrachten in de eigen praktijk. Soms ligt het accent op leidinggeven aan medewerkers. Soms draait het meer om persoonlijke ontwikkeling, samenwerking tussen leidinggevenden of de verandering die binnen de organisatie nodig is.
Voor wie is een leiderschapsprogramma bedoeld?
Een leiderschapsprogramma is vooral geschikt wanneer meerdere leidinggevenden vanuit een gezamenlijke ontwikkelvraag aan hun leiderschap moeten werken. Dat kunnen startende leidinggevenden zijn, maar ook ervaren teamleiders, managers of andere leidinggevenden die binnen dezelfde organisatie een volgende stap moeten maken.
Het programma kan bijvoorbeeld passen wanneer je meer samenhang wilt in de manier van leidinggeven, leidinggevenden wilt voorbereiden op groei of verandering, of wanneer je een bredere ontwikkeling wilt inzetten die niet met één trainingsdag is afgerond.
Welke doelen kunnen centraal staan?
De inhoud wordt bepaald door de ontwikkeling die jouw organisatie nodig heeft. Dat betekent dat twee leiderschapsprogramma's er behoorlijk verschillend uit kunnen zien. Wel zien we een aantal ontwikkelvragen regelmatig terugkomen.
Leidinggeven in de dagelijkse praktijk
- Duidelijker richting en verwachtingen geven.
- Verantwoordelijkheid leren delegeren en loslaten.
- Medewerkers coachend begeleiden.
- Resultaatgericht leidinggeven.
- Lastige gesprekken beter voeren.
- Medewerkers aanspreken op gedrag en functioneren.
- Omgaan met weerstand en verandering.
Ontwikkeling van de leidinggevende zelf
- Meer inzicht krijgen in kwaliteiten en valkuilen.
- De eigen leiderschapsstijl beter leren kennen.
- Steviger worden in de leidinggevende rol.
- Bewuster omgaan met invloed en verantwoordelijkheid.
- Meer zelfreflectie ontwikkelen.
- Beter omgaan met spanning en conflicten.
- Persoonlijke leerdoelen verbinden met de functie.
Training en opleiding
Training kan een belangrijk onderdeel zijn van het programma. Daarbij werken we niet alleen met uitleg of modellen, maar vooral met situaties die deelnemers zelf tegenkomen. Een onderwerp als delegeren krijgt pas betekenis wanneer een leidinggevende onderzoekt waarom hij werk blijft overnemen. Coachend leidinggeven wordt pas praktisch wanneer duidelijk wordt wat je doet als een medewerker zelf geen initiatief neemt.
Welke onderwerpen worden opgenomen hangt af van de leerdoelen. Binnen leiderschapsontwikkeling vind je de verschillende inhoudelijke thema's waarop een programma kan aansluiten. We selecteren alleen wat voor jouw organisatie relevant is.
Individuele coaching binnen het programma
Niet ieder leerdoel hoeft in de groep te worden besproken. Sommige ontwikkelvragen zijn persoonlijker. Een leidinggevende kan bijvoorbeeld moeite hebben met conflict, controledrang, onzekerheid, loslaten of het innemen van positie. Daarom kan individuele coaching onderdeel zijn van een breder leiderschapsprogramma.
Zo combineren we gezamenlijke ontwikkeling met ruimte voor de individuele leidinggevende. Wanneer de ontwikkelvraag uitsluitend persoonlijk is en er geen gezamenlijke ontwikkellijn nodig is, kan een afzonderlijk traject individuele coaching voor leidinggevenden beter passen.
Persoonlijke en gezamenlijke leerdoelen
Een leiderschapsprogramma heeft meestal twee niveaus. De organisatie heeft doelen met het programma en iedere deelnemer heeft persoonlijke ontwikkelpunten. Die twee moeten bij elkaar komen. Anders ontstaat het risico dat de organisatie een programma organiseert waar deelnemers wel iets interessants horen, maar waarin hun eigen dagelijkse praktijk nauwelijks terugkomt.
We kijken daarom zowel naar de gezamenlijke vraag als naar wat iedere leidinggevende zelf wil en moet ontwikkelen. Daardoor kan iemand binnen hetzelfde programma aan andere persoonlijke leerdoelen werken dan zijn collega's, terwijl de groep wel dezelfde ontwikkelrichting deelt.
Leren van andere leidinggevenden
Een belangrijk voordeel van een gezamenlijk programma is dat leidinggevenden van elkaar kunnen leren. Deelnemers herkennen situaties, zien hoe collega's met vergelijkbare vraagstukken omgaan en kunnen elkaar bevragen op keuzes en gedrag. Dat levert vaak andere inzichten op dan wanneer iedereen uitsluitend individueel wordt begeleid.
Tegelijkertijd ontstaat er een gezamenlijke taal rondom leiderschap. Dat kan vooral waardevol zijn wanneer leidinggevenden binnen dezelfde organisatie meer op één lijn moeten komen zonder dat iedereen precies dezelfde stijl hoeft te ontwikkelen.
Leiderschapskwaliteiten ontwikkelen
Leiderschapsvaardigheden kun je oefenen. Leiderschapskwaliteiten ontwikkelen vraagt meer tijd. Het gaat dan niet alleen om weten hoe je een gesprek voert, maar bijvoorbeeld om stevigheid, besluitvaardigheid, verbindend vermogen, reflectievermogen of het vermogen verantwoordelijkheid bij anderen te laten.
Een programma kan daarom aandacht besteden aan leiderschapskwaliteiten, maar ook aan de vraag hoe iemand die kwaliteiten in zijn eigen functie inzet. Een kwaliteit heeft namelijk altijd een context. Daadkracht is waardevol, maar kan doorschieten in dominantie. Zorgvuldigheid helpt, maar kan ook besluitvorming vertragen.
Leiderschapskwaliteiten
Welke kwaliteiten heb je als leidinggevende nodig en hoe ontwikkel je ze verder? Daarbij kijken we niet alleen naar tekortkomingen, maar juist ook naar sterke kanten die bewuster kunnen worden ingezet.
Leiderschapsvaardigheden
Denk aan gespreksvaardigheden, conflictvaardigheden, feedback geven, aanspreken en duidelijk communiceren. Vaardigheden worden pas waardevol wanneer je ze in lastige praktijksituaties kunt gebruiken.
Leiderschapsstijl
Iedere leidinggevende heeft natuurlijke voorkeuren in de manier van sturen, communiceren en omgaan met mensen. Inzicht in jouw stijl helpt om jouw kracht te benutten en gemakkelijker een andere aanpak te kiezen wanneer dat nodig is.
Leidinggeven brengt verantwoordelijkheid met zich mee
Als leidinggevende neem je beslissingen die rechtstreeks invloed hebben op andere mensen. Je verdeelt werk, bepaalt verwachtingen, beoordeelt functioneren en moet soms ingrijpen wanneer afspraken niet worden nagekomen. Tegelijkertijd moet je resultaten behalen en verantwoording afleggen aan jouw eigen leidinggevende, directie of organisatie.
Die dubbele verantwoordelijkheid vraagt meer dan een verzameling technieken. Je moet keuzes kunnen maken, duidelijk zijn en tegelijkertijd begrijpen welk effect jouw gedrag heeft op medewerkers. Daarom hoort bij leiderschapsontwikkeling ook de vraag hoe jij met die verantwoordelijkheid omgaat.
Zelfinzicht en leiderschapsstijl
Zelfinzicht is een belangrijk onderdeel van een leiderschapsprogramma. Wat gebeurt er met jou wanneer iemand jouw besluit ter discussie stelt? Hoe reageer je wanneer een medewerker weerstand toont? Ga je harder sturen, trek je je terug, probeer je vooral de relatie goed te houden of neem je het probleem uiteindelijk zelf over?
Inzicht in jouw natuurlijke leiderschapsstijl helpt om zulke patronen eerder te herkennen. Het doel is niet dat iedere leidinggevende dezelfde stijl ontwikkelt. Het doel is dat je weet wat jouw natuurlijke aanpak is, wanneer die goed werkt en wanneer de situatie iets anders van je vraagt.
Wat voor leidinggevende functie past bij jou?
Niet iedere leidinggevende functie vraagt hetzelfde. Een operationeel leidinggevende werkt dicht op de dagelijkse uitvoering en medewerkers. Op een hoger managementniveau verschuift de aandacht vaak meer naar richting, samenhang, beleid en langere termijnen. Daardoor kunnen ook de ontwikkelvragen veranderen wanneer iemand doorgroeit.
Het is dus niet alleen de vraag of iemand geschikt is om leiding te geven. Minstens zo relevant is de vraag in welke leidinggevende rol iemand het beste tot zijn recht komt en welke ontwikkeling nodig is om een volgende stap te maken. Zeker bij programma's voor leidinggevenden met verschillende functieniveaus houden we rekening met die verschillen.
Leiderschap moet passen bij de ontwikkeling van de organisatie
Een organisatie kan niet zomaar besluiten dat vanaf morgen iedereen anders moet leidinggeven. Minder hiërarchie, meer autonomie, coachend leiderschap of meer eigenaarschap klinken aantrekkelijk, maar vragen vaak veel meer dan een andere stijl van een paar managers. Ook verantwoordelijkheden, besluitvorming en verwachtingen binnen de organisatie moeten daarbij aansluiten.
Daarom betrekken we de context van de organisatie bij een leiderschapsprogramma. Wat vraagt de volgende fase? Welk leiderschap helpt daarbij? Welke bestaande gewoonten werken nog goed en welke zitten de gewenste ontwikkeling juist in de weg? Bij modern leiderschap lees je meer over veranderende opvattingen over leidinggeven.
Van programma naar praktijk
Een leiderschapsprogramma heeft alleen waarde wanneer deelnemers het geleerde tussen de bijeenkomsten door toepassen. Daarom gebruiken we echte situaties uit hun werk en spreken we af wat iemand in de praktijk gaat proberen. In een volgende bijeenkomst kijken we niet alleen terug op wat iemand heeft onthouden, maar vooral op wat hij heeft gedaan en welk effect dat had.
Zo ontstaat ontwikkeling over een langere periode. Niet omdat het programma zo veel mogelijk trainingsdagen bevat, maar omdat leren, toepassen en reflecteren elkaar afwisselen.
Hoe stellen we het programma samen?
We starten met een inventarisatie van de organisatievraag. Wie nemen deel? Welke leidinggevende rollen hebben zij? Welke ontwikkelingen spelen binnen de organisatie? Wat wil de organisatie met het programma bereiken en waar lopen deelnemers in hun dagelijkse praktijk tegenaan? Op basis daarvan formuleren we de gezamenlijke doelen en bepalen we welke onderwerpen en werkvormen nodig zijn.
Daarna maken we een voorstel voor de opbouw. Dat kan bestaan uit meerdere trainingsdagen, individuele coaching, gezamenlijke opdrachten, intervisie of andere vormen van praktijkleren. De precieze duur en intensiteit hangen af van de ontwikkelvraag. Een leiderschapsprogramma hoeft niet langer te duren dan nodig is, maar moet wel genoeg tijd bieden om nieuw gedrag werkelijk uit te proberen.
Leiderschapsprogramma, managementontwikkeling of individuele coaching?
Binnen management development bieden we verschillende vormen van begeleiding. Een leiderschapsprogramma past vooral wanneer meerdere leidinggevenden vanuit een gezamenlijke ontwikkellijn worden ontwikkeld. Gaat het vooral om managers of een managementteam en wil je training en coaching verbinden aan gezamenlijke management- en organisatiedoelen? Bekijk dan managementontwikkeling. Ligt de vraag voornamelijk bij één leidinggevende, dan kan individuele coaching voor leidinggevenden beter aansluiten.
De vormen kunnen ook worden gecombineerd. Het belangrijkste is dat de vorm volgt uit de ontwikkelvraag en niet andersom.
Wil je een leiderschapsprogramma laten samenstellen?
Vertel ons wat jouw organisatie wil bereiken en welke leidinggevenden je wilt ontwikkelen. We bespreken de huidige situatie, de gewenste ontwikkeling en de belangrijkste leerdoelen. Daarna kunnen we een programma voorstellen dat aansluit bij jouw organisatie en de praktijk van de deelnemers.
Veelgestelde vragen over een leiderschapsprogramma
Een leiderschapsprogramma wordt op maat samengesteld voor de organisatie en de deelnemende leidinggevenden. Deze vijf vragen geven meer duidelijkheid over de praktische opzet.
Voor welke organisaties is een leiderschapsprogramma geschikt?
Een leiderschapsprogramma kan passend zijn voor organisaties die meerdere leidinggevenden vanuit een gezamenlijke ontwikkelrichting willen begeleiden. Dat kan spelen bij groei, veranderingen, een nieuwe visie op leiderschap of wanneer leidinggevenden meer samenhang moeten ontwikkelen in de manier waarop zij hun rol invullen.
Werken jullie met een vast programma?
Nee. We beginnen met de organisatiedoelen en ontwikkelvragen van de deelnemers. Op basis daarvan bepalen we welke onderwerpen, werkvormen en volgorde passend zijn. Daardoor kan het ene programma sterk verschillen van het andere.
Kan individuele coaching onderdeel zijn van het leiderschapsprogramma?
Ja. Gezamenlijke ontwikkelvragen kunnen in de groep worden behandeld, terwijl persoonlijke vraagstukken individueel verder worden uitgediept. Daardoor kunnen gezamenlijke en persoonlijke leerdoelen binnen hetzelfde programma naast elkaar bestaan.
Wat is het verschil tussen een leiderschapsprogramma en managementontwikkeling?
Een leiderschapsprogramma is vooral bedoeld om meerdere leidinggevenden vanuit een gezamenlijke ontwikkellijn te begeleiden. Managementontwikkeling richt zich sterker op de ontwikkeling van managers en managementteams en op de verbinding met management- en organisatiedoelen. Welke vorm past hangt af van de deelnemers en de ontwikkelvraag.
Hoe lang duurt een leiderschapsprogramma?
Dat hangt af van het aantal deelnemers, de leerdoelen en de gewenste diepgang. Een afgebakende ontwikkelvraag kan in een compact programma worden aangepakt. Wanneer gedragsverandering, toepassing in de praktijk en individuele coaching een belangrijke rol spelen, is meestal een langere doorlooptijd nodig.
Bespreek jouw ontwikkelvraag
Je hoeft vooraf nog geen programma te hebben uitgedacht. Vertel welke ontwikkeling je binnen jouw organisatie wilt bereiken en welke leidinggevenden daarbij betrokken zijn. Dan kijken we welke opzet daar het beste bij past.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 22-09-2017
Update: 31 augustus 2026.
