home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / ondernemerschap

Competentie ondernemerschap: kenmerken en ontwikkeling

Ondernemerschap is meer dan een bedrijf hebben. Je kunt ondernemer zijn omdat je een onderneming bezit, maar dat zegt nog niet alles over de competentie ondernemerschap. Andersom kunnen ook mensen zonder eigen bedrijf sterk ondernemend gedrag laten zien. Binnen directie en ondernemerschap gaat het daarom vooral om de vraag welke kwaliteiten en gedragingen maken dat iemand kansen ziet, initiatief neemt en daadwerkelijk iets in beweging krijgt.

Voor mij zit ondernemerschap vooral in het vermogen om mogelijkheden te zien waar nog geen pasklare oplossing ligt. Je durft een koers te kiezen, neemt verantwoordelijkheid voor jouw beslissingen en probeert waarde te creëren voor klanten en de organisatie. Daarbij hoort ook dat je bereid bent jouw ideeën voortdurend te toetsen aan de werkelijkheid.

Wat betekent de competentie ondernemerschap?

Ondernemerschap betekent dat je mogelijkheden ziet en daar gericht iets mee doet. Alleen een goed idee hebben is niet genoeg. Je moet kunnen beoordelen voor wie het idee waarde heeft, welke investering nodig is, welke risico's eraan verbonden zijn en wat er nodig is om van een mogelijkheid een werkend product, een dienst of een gezonde onderneming te maken.

Daarbij combineert een ondernemer vaak verschillende kwaliteiten. Marktgericht denken, initiatief, besluitvaardigheid, creativiteit, aanpassingsvermogen en commerciële gevoeligheid kunnen allemaal onderdeel zijn van ondernemerschap. Welke combinatie het belangrijkste is, verschilt per ondernemer en per bedrijf.

Eigen koers durven varen

Ondernemers kiezen regelmatig een richting die nog niet door iedereen wordt begrepen. Ze zien een mogelijkheid, hebben een overtuiging en durven daar tijd en middelen aan te verbinden. Dat vraagt zelfstandigheid en soms ook een flinke dosis eigenwijsheid in de positieve betekenis van het woord.

Een eigen koers varen betekent echter niet dat je niet meer hoeft te luisteren. Een ondernemer die alleen nog zijn eigen gelijk ziet, kan belangrijke signalen uit de markt, van klanten of van medewerkers missen. Dan slaat zelfstandigheid door in eigengereidheid als ondernemer.

Kansen zien en iets creëren

Veel ondernemers zijn sterk in het zien van mogelijkheden. Ze combineren informatie, ervaringen en klantvragen op een manier waardoor een nieuw idee ontstaat. Soms gaat het om een volledig nieuw product, maar ondernemerschap kan net zo goed bestaan uit een andere dienstverlening, een slimmer proces of een nieuwe doelgroep.

Dat scheppende vermogen hoort voor mij duidelijk bij ondernemerschap. Je kijkt niet alleen naar wat er vandaag bestaat, maar ook naar wat er morgen mogelijk zou kunnen zijn. Bij ondernemerskwaliteiten en bijbehorende valkuilen gaan we uitgebreider in op persoonlijke kwaliteiten die daarbij een rol kunnen spelen.

Risico nemen hoort erbij, roekeloosheid niet

Ondernemen betekent dat je beslissingen moet nemen zonder volledige zekerheid. Je investeert misschien in mensen, machines, marketing of een nieuw concept voordat vaststaat dat die investering zich terugverdient. Zonder bereidheid om risico te dragen ontstaat weinig vernieuwing.

Dat betekent niet dat een goede ondernemer zoveel mogelijk risico neemt. Het gaat juist om risico's herkennen, afwegen en bepalen welke onzekerheid je verantwoord vindt. Soms is het ondernemend om te investeren. Op een ander moment kan de ondernemende beslissing juist zijn om ergens niet mee door te gaan.

Markt en klant blijven centraal staan

Een idee wordt pas ondernemerschap wanneer er ook waarde ontstaat. Daarom kijkt een ondernemer voortdurend naar klanten, marktontwikkelingen en veranderende behoeften. Wat gebeurt er buiten onze organisatie? Waar ontstaan nieuwe mogelijkheden? Welke problemen proberen klanten op te lossen en hoe kunnen wij daarop aansluiten?

Dat vraagt meer dan een jaarlijks marktonderzoek. Goede ondernemers spreken klanten, zien veranderingen en blijven nieuwsgierig naar wat er buiten het eigen bedrijf gebeurt. Ook tijdens een acquisitiegesprek met potentiële klanten begint ondernemerschap daarom bij luisteren en onderzoeken voordat je jouw oplossing presenteert.

Kenmerken van ondernemerschap

Er bestaat geen universeel profiel waaraan iedere ondernemer moet voldoen. Toch zie je een aantal gedragingen regelmatig terug bij mensen die sterk ondernemend handelen.

• Ziet kansen en onderzoekt of daar werkelijk behoefte aan bestaat.
• Neemt initiatief zonder eerst op volledige zekerheid te wachten.
• Volgt ontwikkelingen bij klanten, concurrenten en markten.
• Durft beslissingen te nemen over investeringen en nieuwe mogelijkheden.
• Zoekt actief naar klanten, relaties en zakelijke kansen.
• Blijft producten, diensten en werkwijzen ontwikkelen.
• Kan omgaan met verandering en onzekerheid.
• Legt gemakkelijk nieuwe contacten en onderhoudt zakelijke relaties.
• Denkt na over de toekomst van de onderneming.
• Ziet waar de eigen organisatie moet verbeteren om verder te kunnen.

Ondernemerschap is niet hetzelfde als alleen commercieel zijn

Nieuwe klanten vinden en omzet ontwikkelen horen bij ondernemerschap, maar de competentie is breder. Een ondernemer moet ook kunnen nadenken over mensen, capaciteit, investeringen, organisatie en continuïteit. Een kans die commercieel aantrekkelijk lijkt, kan organisatorisch bijvoorbeeld helemaal niet haalbaar zijn.

Daarom gaat ondernemerschap ook over samenhang. Kunnen we deze groei aan? Welke investering vraagt dit? Welke mensen zijn nodig? En wat betekent een nieuwe koers voor mijn eigen rol? Bij groei en ontwikkeling van een onderneming worden die vragen steeds belangrijker.

Ondernemer of manager?

Naarmate een bedrijf groeit, krijgt de ondernemer vaak steeds meer managementtaken. Er moeten mensen worden aangestuurd, processen georganiseerd en resultaten gevolgd. Niet iedere ondernemer krijgt daar vanzelfsprekend evenveel energie van.

Dat betekent niet dat ondernemers niet kunnen managen. Het helpt wel om het verschil tussen beide rollen te herkennen. Op de pagina over het verschil tussen ondernemer en manager lees je hoe beide rollen elkaar aanvullen en waar verschillende voorkeuren en valkuilen kunnen ontstaan.

Is ondernemerschap te leren?

Ik geloof dat sommige mensen van nature meer aanleg hebben voor ondernemerschap dan anderen. De een ziet snel kansen en voelt zich comfortabel bij onzekerheid, terwijl de ander juist veel behoefte heeft aan voorspelbaarheid. Maar daarmee is ondernemerschap niet volledig aangeboren of onveranderlijk.

Veel onderdelen kun je ontwikkelen. Je kunt leren om marktgerichter te kijken, betere commerciële gesprekken te voeren, financiële risico's beter te beoordelen en bewuster beslissingen te nemen. Ook zelfkennis helpt. Wie weet waar zijn natuurlijke kracht en terugkerende valkuil liggen, kan gerichter ontwikkelen en mensen om zich heen organiseren die aanvullen wat hij zelf minder goed kan.

Ondernemerschap binnen een organisatie

Ook organisaties zonder ondernemers in formele zin willen soms meer ondernemerschap van medewerkers. Meestal bedoelen ze daarmee dat medewerkers initiatief tonen, verantwoordelijkheid nemen, kansen signaleren en meer vanuit klant en resultaat denken.

Dat wordt vaak intern ondernemerschap of ondernemend gedrag genoemd. Het heeft raakvlakken met de competentie ondernemerschap, maar de positie is anders. Een medewerker draagt doorgaans niet hetzelfde financiële en juridische ondernemersrisico als een eigenaar. Wel kan hij binnen zijn functie veel ruimte krijgen om initiatief te nemen en nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen.

Ondernemende medewerkers ruimte geven

Wanneer je ondernemende medewerkers in dienst hebt, moet de organisatie daar ook ruimte voor bieden. Je kunt mensen moeilijk vragen initiatief te tonen wanneer iedere afwijking van bestaande procedures onmiddellijk wordt teruggefloten. Tegelijkertijd betekent ruimte geven niet dat iedereen zonder kaders zijn eigen bedrijf binnen jouw bedrijf begint.

Maak duidelijk waar mensen zelfstandig mogen handelen, welke resultaten belangrijk zijn en wanneer afstemming nodig is. Dan kan ondernemend gedrag bijdragen aan vernieuwing en verbetering zonder dat verantwoordelijkheden onduidelijk worden.

Ondernemers blijven nodig

Ondernemers spelen een belangrijke rol bij vernieuwing, economische activiteit en werkgelegenheid. Zeker in het MKB ontstaan voortdurend nieuwe producten, diensten en bedrijven doordat mensen kansen zien en bereid zijn daar verantwoordelijkheid en risico voor te dragen.

Juist wanneer omstandigheden veranderen is dat vermogen belangrijk. Een nieuwe technologie, veranderende klantvraag of economische tegenwind vraagt niet alleen om beheersen wat er al is, maar ook om nieuwe mogelijkheden zien en keuzes durven maken. Daar ligt een belangrijke kracht van ondernemerschap.

Veelgestelde vragen over de competentie ondernemerschap

Ondernemerschap bestaat uit meer dan initiatief of een eigen bedrijf hebben. Deze vijf vragen helpen om het verschil tussen ondernemerschap, ondernemend gedrag en ondernemerskwaliteiten verder te verduidelijken.

Wat is de competentie ondernemerschap?

De competentie ondernemerschap is het vermogen om kansen te zien, initiatief te nemen en mogelijkheden om te zetten in activiteiten die waarde opleveren. Daarbij spelen onder meer marktgerichtheid, besluitvaardigheid, creativiteit, verantwoordelijkheid en het kunnen omgaan met risico en onzekerheid een rol.

Wat is het verschil tussen ondernemerschap en ondernemend zijn?

Ondernemend zijn gaat vooral over initiatief tonen en kansen pakken. Ondernemerschap omvat daarnaast het afwegen van markt, klant, middelen, risico's en continuïteit. Je kunt dus sterk ondernemend zijn zonder zelf eigenaar van een onderneming te zijn.

Kun je ondernemerschap ontwikkelen?

Ja. Niet iedereen heeft dezelfde natuurlijke voorkeur voor risico, verandering of commercie, maar veel gedragingen en vaardigheden zijn te ontwikkelen. Denk aan kansen herkennen, klantvragen onderzoeken, beslissingen nemen en leren omgaan met onzekerheid.

Welke kwaliteiten passen bij ondernemerschap?

Dat verschilt per persoon en onderneming. Veel voorkomende kwaliteiten zijn initiatief, creativiteit, daadkracht, aanpassingsvermogen en marktgerichtheid. Die kwaliteiten kunnen ook doorschieten. Daarom is het zinvol om naast de sterke kanten ook naar ondernemerskwaliteiten en hun valkuilen te kijken.

Kunnen medewerkers ook ondernemerschap laten zien?

Ja. Medewerkers kunnen kansen signaleren, initiatief nemen en verantwoordelijkheid dragen voor nieuwe ideeën of resultaten. Wel verschilt hun positie van die van een eigenaar die zelf financieel en juridisch ondernemersrisico draagt. Binnen een organisatie spreek je daarom vaak over ondernemend gedrag of intern ondernemerschap.