home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / flexibel

Flexibel en flexibiliteit als kernkwaliteit

Flexibel wordt vaak een competentie genoemd. Ik noem het liever een kernkwaliteit of persoonlijke eigenschap. Ben jij flexibel? Dan heb jij het vermogen om je snel aan te passen wanneer een situatie daarom vraagt. Het is echt een kwaliteit in de manier waarop je op situaties reageert. Je kunt schakelen, prioriteiten herschikken en een andere aanpak kiezen zonder meteen jouw doel uit het oog te verliezen. Op de pagina over persoonlijke kernkwaliteiten lees je meer over de verschillende kwaliteiten die te maken hebben met hoe je op situaties reageert.

Flexibiliteit heeft veel te maken met het herschikken van prioriteiten. Soms vragen andere zaken eerst aandacht of moet je voorrang geven aan een onderwerp dat op dat moment een hogere prioriteit heeft. Je houdt dus niet krampachtig vast aan wat je eerder hebt bedacht wanneer de werkelijkheid inmiddels iets anders van je vraagt.

Flexibel zijn betekent koers houden en toch van aanpak veranderen

Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Flexibiliteit betekent niet dat je iedere dag een ander doel kiest. Het doel kan hetzelfde blijven terwijl je de route aanpast. Stel dat jouw aanpak niet werkt, de omstandigheden veranderen of er nieuwe informatie beschikbaar komt. Dan kun je vasthouden aan jouw oorspronkelijke plan omdat je het nu eenmaal zo had bedacht, maar je kunt ook kijken welke aanpak op dit moment beter werkt. Dat laatste is flexibiliteit.

Juist daarin zit de kracht. Je bent niet zo verkrampt verbonden aan één werkwijze dat iedere verandering meteen een probleem wordt. Je kunt opnieuw kijken, schakelen en doorgaan. Flexibiliteit ligt daarmee dicht bij je kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden, maar het betekent niet dat je zonder richting met iedere verandering meebeweegt.

Competentie of kwaliteit?

Flexibel zijn wordt vaak als competentie omschreven, maar ik noem het liever een eigenschap of kernkwaliteit wanneer het van nature bij je past. Je hoeft jezelf dan niet voortdurend de opdracht te geven om flexibel te reageren. Schakelen, aanpassen en opnieuw kijken gaan je relatief gemakkelijk af. Daarbij zie je regelmatig combinaties met andere kwaliteiten. Misschien ben je inschikkelijk en meegaand, pas je je gemakkelijk aan of kun je goed improviseren.

Flexibel zijn is iets anders dan met iedereen meebewegen

Flexibiliteit betekent niet dat je iedere wens, mening of verandering automatisch volgt. Je kunt openstaan voor een andere aanpak en tegelijkertijd jouw eigen afweging blijven maken. Anders wordt aanpassen al snel jezelf aanpassen aan alles en iedereen. Daar zit voor mij een wezenlijk verschil. Flexibel zijn betekent dat jij kunt veranderen wanneer daar een goede reden voor is, niet dat iedere prikkel van buitenaf onmiddellijk jouw koers bepaalt.

Ook inschikkelijkheid en flexibiliteit zijn daarom niet hetzelfde. Je kunt rekening houden met een ander en toch besluiten dat je jouw oorspronkelijke aanpak wilt handhaven. Andersom kun je jouw werkwijze veranderen terwijl je inhoudelijk nog steeds volledig achter hetzelfde doel of uitgangspunt staat.

Improviseren is een vorm van flexibiliteit in het moment

Soms weet je vooraf dat omstandigheden kunnen veranderen en kun je verschillende scenario's voorbereiden. Maar soms gebeurt er iets waarop je niet voorbereid bent. Dan moet je ter plekke schakelen met wat er beschikbaar is. Goed kunnen improviseren sluit daarom sterk aan bij flexibiliteit. Je accepteert dat de werkelijkheid anders loopt dan gepland en zoekt een werkbare volgende stap zonder eerst volledig vast te lopen omdat jouw oorspronkelijke plan niet meer uitvoerbaar is.

Improviseren betekent daarbij niet dat voorbereiding overbodig is. Juist wanneer de basis goed georganiseerd is, ontstaat vaak meer ruimte om verstandig af te wijken wanneer dat nodig is. Dat zie je niet alleen bij mensen, maar ook bij organisaties.

Pas op voor de valkuil van te flexibel zijn

Wat is de valkuil van flexibiliteit? Dan word je te flexibel. De kracht van flexibiliteit is dat jij bewust kunt reageren op wat een situatie van je vraagt. Maar wanneer je doorschiet, gebeurt precies het tegenovergestelde: jij reageert niet meer bewust op de omstandigheden, maar de omstandigheden gaan jou regeren. Jouw prioriteiten verschuiven voortdurend, je verliest de grote lijn en anderen weten misschien niet meer waar ze met jou aan toe zijn.

Dat kan leiden tot ongestructureerd werken en gebrek aan overzicht. Je verliest de regie, wordt steeds reactiever en creëert misschien zelfs chaos. Een andere valkuil is wispelturig gedrag. Je verandert dan zo gemakkelijk van richting, besluit of prioriteit dat flexibiliteit niet meer helpt om effectief te handelen. In dat geval ga je juist ineffectief en inefficiënt werken.

Wat doet te veel flexibiliteit met jouw timemanagement?

Te flexibel zijn leidt vaak tot problemen met jouw tijdgebruik. Wanneer je te reactief bent, voortdurend ad hoc op nieuwe zaken springt of impulsief en wispelturig reageert, wordt jouw agenda gemakkelijk door anderen of door de waan van de dag bepaald. Je verliest overzicht, schuift belangrijke werkzaamheden voor je uit en begint misschien steeds aan iets nieuws voordat het vorige is afgerond. De flexibiliteit die bedoeld was om passend te reageren, kan er dan juist voor zorgen dat je steeds minder grip hebt op jouw werk.

Is flexibiliteit voor jou een uitdaging?

Houd je sterk vast aan structuur, planning en vaste werkwijzen? Vind je het lastig wanneer prioriteiten plotseling veranderen of wanneer iemand voorstelt om een eerder genomen besluit opnieuw te bekijken? Misschien ben je van nature juist heel gestructureerd, consequent of gericht op controle en beheersing. Dat kunnen uitstekende kwaliteiten zijn. Maar wanneer je zo sterk vasthoudt dat je niet meer kunt meebewegen met wat een situatie werkelijk vraagt, kan flexibiliteit voor jou juist een leerdoel zijn.

De beweging kan ook andersom nodig zijn. Ben je juist zo flexibel dat je voortdurend jouw prioriteiten verandert, overzicht verliest of alles wat tussendoor komt voorrang geeft? Dan hoef je niet nog flexibeler te worden. Jouw ontwikkeling ligt dan in meer orde, structuur en regie. Flexibiliteit is dus niet altijd het leerdoel. Soms is flexibiliteit precies de kwaliteit die beter begrensd moet worden.

Het tegenovergestelde van flexibel

Wanneer flexibiliteit een sterke kwaliteit van jou is, kun je je ergeren aan mensen die weinig inschikkelijk zijn, star reageren, koppig vasthouden aan hun eigen standpunt of blijven werken volgens een methode die zichtbaar niet meer past. Je denkt misschien: waarom kun je niet gewoon even schakelen? Tegelijk kan iemand die standvastiger of consequenter in zijn lijn is, jou soms juist helpen om niet bij iedere verandering opnieuw jouw koers te verleggen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij flexibel zijn?

Wanneer flexibiliteit sterk bij jou past, zit jouw ontwikkeling vooral in het behouden van regie en structuur terwijl je jouw vermogen om snel te schakelen niet kwijtraakt.

• Prioriteiten kunnen veranderen zonder de grote lijn en het uiteindelijke doel uit het oog te verliezen.
• Flexibel reageren zonder dat iedere nieuwe vraag automatisch voorrang krijgt.
• Voldoende structuur en regie behouden om wispelturigheid en reactief gedrag te voorkomen.

Veelgestelde vragen over flexibiliteit

Flexibiliteit klinkt eenvoudig, maar wordt gemakkelijk verward met aanpassen, inschikkelijkheid of voortdurend beschikbaar zijn. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is flexibiliteit een kernkwaliteit of competentie?

Flexibiliteit kan in competentieprofielen als competentie worden beschreven. Wanneer snel schakelen en je aanpassen echter van nature bij jouw manier van functioneren horen, kun je flexibiliteit ook als persoonlijke eigenschap of kernkwaliteit zien.

Is flexibel zijn hetzelfde als je aanpassen?

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar flexibiliteit is breder. Je kunt je aanpassen aan omstandigheden of mensen, maar ook jouw planning, prioriteiten, communicatiestijl of gekozen aanpak veranderen wanneer dat nodig is.

Kun je flexibel zijn en toch structuur hebben?

Jazeker. Sterker nog: goede structuur kan flexibiliteit juist gemakkelijker maken. Wanneer je overzicht hebt en weet wat werkelijk belangrijk is, kun je beter beoordelen wat je kunt verschuiven en wat juist moet blijven staan.

Wanneer wordt flexibiliteit wispelturigheid?

Wanneer je zo gemakkelijk verandert dat er geen herkenbare lijn meer in jouw keuzes zit. Je besluit vandaag het ene en morgen zonder duidelijke reden het andere. Dan helpt verandering je niet meer om passend te reageren, maar zorgt zij juist voor onduidelijkheid en verlies van regie.

Waarom vragen werkgevers zo vaak om flexibiliteit?

Omdat werk niet altijd precies volgens planning verloopt. Prioriteiten veranderen, klanten hebben nieuwe vragen en onverwachte situaties vragen soms om een andere aanpak. Het is wel verstandig om altijd te vragen wat een werkgever concreet onder flexibiliteit verstaat, omdat het begrip ook gebruikt kan worden voor werktijden, taken of beschikbaarheid.