home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / eigen kracht

Uitgaan van eigen kracht of in je kracht komen?

In je kracht komen is zo’n uitdrukking die snel en gemakkelijk wordt gebruikt. Iemand zegt: je moet weer in je kracht komen of je moet meer uitgaan van je eigen kracht. Maar wat betekent dat eigenlijk? Waar bestaat die kracht uit en hoe merk je dat je er niet in staat? Vaak blijft dat onduidelijk. De opmerking kan zelfs extra druk geven wanneer je niet weet wat je anders zou moeten doen. In dit artikel probeer ik daarom meer helderheid te geven. Wat is jouw eigen kracht, waar vind je die en hoe kun je haar bewust inzetten? Eigen kracht gaat binnen persoonlijke effectiviteit over de kwaliteiten, mogelijkheden en hulpbronnen die jij kunt benutten om effectief te handelen zonder jezelf voortdurend te forceren.

In je eigen kracht staan is dus geen losse eigenschap. Het betekent ook niet dat je altijd sterk, zeker of onverstoorbaar bent. Het gaat erom dat je jezelf voldoende kent om te weten wat je in huis hebt, wat jou helpt en waar jouw grenzen liggen. Wie zijn kwaliteiten niet kent, kan ze moeilijk bewust inzetten. Misschien vind je iets wat jou gemakkelijk afgaat zo gewoon dat je niet eens ziet dat het een kwaliteit is. Ondertussen kun je veel aandacht geven aan wat je minder goed kunt en daardoor jouw eigen bijdrage onderschatten. Ook inzicht in jouw valkuilen hoort erbij. Een kwaliteit kan doorslaan wanneer je haar te sterk of op het verkeerde moment inzet. Daadkracht kan bijvoorbeeld drammerigheid worden, zorgzaamheid kan veranderen in overzorg en nauwkeurigheid kan doorslaan in perfectionisme. Eigen kracht betekent dan niet dat je jouw kwaliteit moet afleren, maar dat je haar beter leert doseren. Realistische verwachtingen zijn eveneens belangrijk. Je hoeft niet alles te kunnen en je hoeft niet op ieder terrein uit te blinken. Wanneer je voortdurend van jezelf verlangt dat je iets moet beheersen wat weinig bij jou past, maak je jouw gevoel van eigenwaarde afhankelijk van een onhaalbare maatstaf.

Op de pagina over kwaliteiten effectief inzetten lees je hoe je jouw kwaliteiten herkent en professioneel benut.

Uitgaan van je eigen kracht is niet uitgaan van de kracht van een ander

We gaan vaak uit van de kracht van een ander. We zien wat een collega, partner of leidinggevende gemakkelijk afgaat en maken daar soms onbewust de maatstaf voor onszelf van. De ander spreekt gemakkelijk voor een groep, neemt snel een besluit, werkt buitengewoon gestructureerd of weet met iedereen verbinding te maken. Vervolgens denken we dat wij dat ook zo zouden moeten kunnen. Daarmee schatten we de kracht van de ander soms hoger in dan onze eigen kracht. Wat een ander goed kan, valt ons op. Wat wij zelf gemakkelijk doen, vinden we al snel gewoon. Juist daardoor kunnen we onze eigen kwaliteiten onderschatten.

De kracht van een ander kan je inspireren, maar hoeft niet jouw kracht te zijn. Een rustige en bedachtzame medewerker hoeft niet de snelle pionier van het team te worden. Een verbindende collega hoeft niet de hardste stem aan tafel te hebben. Een creatieve denker hoeft niet uit te blinken in administratie om van waarde te zijn. Wanneer je vanuit de kracht van een ander probeert te functioneren, kun je gedrag gaan nadoen dat niet natuurlijk bij je past. Dat kan tijdelijk lukken, maar het vraagt vaak veel energie. Je bent dan vooral bezig om aan een beeld te voldoen in plaats van jouw eigen mogelijkheden te benutten. Meer vanuit jezelf redeneren betekent dat je jezelf andere vragen stelt:

• Wat heb ik van nature in huis?
• Wat gaat mij gemakkelijk af?
• Waar krijg ik energie van?
• Welke bijdrage lever ik bijna vanzelfsprekend?
• Wat kost mij structureel veel moeite?
• Wat wil ik ontwikkelen en wat past minder bij mij?
• Welke aanvulling heb ik van anderen nodig?

Uitgaan van jezelf betekent niet dat je alleen met jezelf rekening houdt. Het betekent dat je eerlijker kijkt naar wat jij kunt bijdragen. Dat maakt samenwerking juist sterker. Je hoeft geen kopie van een ander te worden wanneer jullie kwaliteiten elkaar kunnen aanvullen.

De juiste dingen doen vanuit jouw kwaliteiten

In je kracht komen en staan heeft ook te maken met de juiste dingen doen. Zet de kwaliteiten in waarover je beschikt en laat los waarover je niet beschikt. Hoe beter je de kwaliteiten kent waarover je wel beschikt, hoe meer je deze kwaliteiten kunt inzetten en hoe meer je zult floreren. Weten wat jouw kwaliteiten zijn is nog niet hetzelfde als ze gebruiken. Je kunt bijvoorbeeld analytisch zijn, maar in jouw functie nauwelijks worden gevraagd om vraagstukken te onderzoeken. Je kunt verbindend zijn, terwijl je vooral solistisch werk doet. Je kunt initiatiefrijk zijn, maar in een omgeving werken waarin voor iedere stap toestemming nodig is. Een kwaliteit die langdurig geen ruimte krijgt, raakt op de achtergrond. Je kunt dan het gevoel krijgen dat je weinig bijdraagt of dat jouw werk niet goed bij je past. Het probleem is niet altijd dat je onvoldoende kunt. Het kan ook zijn dat wat je kunt onvoldoende wordt benut.

Dat betekent niet dat je alleen nog taken moet doen die gemakkelijk zijn. Iedere functie bevat werkzaamheden die minder vanzelf gaan. Ontwikkeling vraagt ook oefening en soms moet je iets leren wat niet direct jouw voorkeur heeft. De vraag is wel of er voldoende ruimte overblijft voor kwaliteiten die jou energie, vertrouwen en voldoening geven. Loslaten waarover je niet beschikt betekent evenmin dat je iedere verantwoordelijkheid naast je neerlegt. Het betekent dat je eerlijk onderscheid maakt tussen:

• Wat je van nature goed kunt.
• Wat je door oefening kunt ontwikkelen.
• Wat je wel kunt, maar wat veel energie blijft kosten.
• Wat beter door iemand anders kan worden gedaan.

Eigen kracht zit daarom niet alleen in zelfstandigheid. Zij zit ook in weten wanneer je iemand anders moet inschakelen. Wie goed weet wat hij zelf kan en wat een ander beter kan, werkt vaak effectiever dan iemand die alles zelf probeert te beheersen.

Richting geven aan je leven

Zonder onrealistische verwachtingen van jezelf te hebben, is het wel zaak om richting te geven aan jouw leven. Waar heb je invloed op? Hoe benut je die invloed? Waar heb je geen invloed op? Hoe laat je dat los? Richting geven begint bij weten wat je belangrijk vindt en welke mogelijkheden je hebt. Je hoeft niet te wachten tot een ander bepaalt welke rol, taak of stap bij jou past. Tegelijkertijd kun je niet alles sturen. Je hebt invloed op jouw keuzes, inzet, voorbereiding en de manier waarop je reageert. Je hebt niet altijd invloed op het gedrag van anderen, besluiten van een organisatie of omstandigheden die veranderen.

In je kracht staan betekent daarom ook onderscheid maken tussen invloed, verantwoordelijkheid en controle. Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor jouw handelen zonder te denken dat je iedere uitkomst kunt beheersen. Wie alles onder controle probeert te houden, kan zichzelf uitputten. Wie nergens verantwoordelijkheid voor neemt, maakt zichzelf machteloos. Eigen kracht ligt tussen die twee uitersten: serieus nemen waar jij invloed op hebt en leren loslaten wat niet van jou is.

Daarbij helpen realistische doelen. Een doel geeft richting aan wat je met jouw kwaliteiten wilt doen. Op de pagina over persoonlijke doelstellingen formuleren lees je hoe je een gewenste richting vertaalt naar concrete stappen.

Manifeste, latente en half-latente kwaliteiten

In een ander artikel omschrijf ik wat manifeste, latente en half-latente kwaliteiten zijn. Hoe meer jouw kwaliteiten verhuizen vanuit de latente, verborgen hoek, hoe meer jouw kwaliteiten zich manifesteren en jouw zelfvertrouwen en zelfverzekerdheid zullen groeien. Manifeste kwaliteiten zijn zichtbaar. Je gebruikt ze en jouw omgeving herkent ze. Vaak vind je deze kwaliteiten zelf zo gewoon dat je nauwelijks beseft dat ze bijzonder zijn. Je bent bijvoorbeeld degene die steeds overzicht aanbrengt, spanning in een groep aanvoelt of een plan in beweging krijgt. Latente kwaliteiten zijn wel aanwezig, maar krijgen nog weinig ruimte. Misschien heb je onvoldoende gelegenheid gehad om ze te gebruiken. Het kan ook zijn dat onzekerheid, aanpassing of eerdere kritiek ervoor heeft gezorgd dat je een kwaliteit bent gaan inhouden. Half-latente kwaliteiten zet je alleen in bepaalde situaties in. Thuis ben je bijvoorbeeld direct en duidelijk, terwijl je op jouw werk voorzichtig blijft. Of je neemt in een vertrouwde omgeving gemakkelijk initiatief, maar trekt je terug zodra je met onbekende mensen samenwerkt.

Groei betekent daarom niet altijd dat je iets geheel nieuws moet leren. Soms gaat persoonlijke ontwikkeling juist over terugvinden en inzetten wat al in jou aanwezig is. Een kwaliteit die lang verborgen bleef, kan zichtbaar worden wanneer je meer vertrouwen krijgt, in een andere omgeving terechtkomt of wordt aangemoedigd om haar te gebruiken. Zelfvertrouwen groeit niet alleen door positief over jezelf te denken. Het groeit ook doordat je ervaart dat wat jij in huis hebt bruikbaar is. Je zet een kwaliteit in, merkt dat deze bijdraagt en krijgt daardoor meer vertrouwen om haar opnieuw te gebruiken.

Eigen kracht in werk en samenwerking

In jouw werk wordt eigen kracht zichtbaar in de bijdrage die je levert. Je kent jouw kwaliteiten, kunt ze vertalen naar professioneel gedrag en weet welke rollen en werkzaamheden voldoende bij je passen. Dat kan er verschillend uitzien:

• Een nauwkeurige medewerker bewaakt kwaliteit en voorkomt fouten.
• Een initiatiefrijke medewerker brengt beweging wanneer een project stilvalt.
• Een analytische medewerker legt verbanden en brengt overzicht in een ingewikkeld vraagstuk.
• Een verbindende medewerker merkt wat er binnen een team speelt en helpt om de samenwerking te herstellen.
• Een praktische medewerker vertaalt ideeën naar concrete acties.

Geen van deze bijdragen is op zichzelf beter dan de andere. Problemen ontstaan wanneer één manier van functioneren als norm wordt genomen. Een organisatie die alleen snelheid waardeert, kan zorgvuldigheid onderschatten. Een team dat vooral harmonie zoekt, kan moeite hebben met iemand die scherpe vragen stelt. Eigen kracht vraagt daarom niet alleen zelfinzicht, maar ook een omgeving waarin verschillende kwaliteiten worden herkend.

Bewustwording helpt je om te zien wat je doet, welk effect dat heeft en wanneer jouw kwaliteit verandert in onhandig gedrag. Feedback van anderen kan daarbij waardevol zijn. Soms zien anderen een kwaliteit die jij zelf niet benoemt. Zij kunnen ook aangeven wanneer jouw gedrag doorschiet. Feedback is dan geen aanwijzing dat jouw kwaliteit verkeerd is, maar informatie over de manier waarop je haar inzet.

In samenwerking hoef je jouw zwakkere kanten niet altijd volledig te repareren. Je kunt ook organiseren dat iemand anders jou aanvult. Wie goed is in hoofdlijnen kan samenwerken met iemand die details bewaakt. Wie snel initiatief neemt, kan profiteren van iemand die eerst risico’s onderzoekt. Wie vooral taakgericht is, kan iemand nodig hebben die aandacht houdt voor de relatie. Onder druk wordt het lastiger om bewust vanuit jouw kracht te handelen. Je kunt dan doorschieten in bekende valkuilen of juist gedrag gaan vertonen dat niet bij jou past. Veerkracht gaat over herstellen, aanpassen en effectief blijven functioneren zonder jouw eigen koers kwijt te raken.

Wanneer je weet wat je wilt versterken of anders wilt doen, kun je dat vertalen naar een ontwikkelpunt. De pagina over leerdoelen voor persoonlijke effectiviteit helpt je om zo’n ontwikkelvraag concreter te maken.

Wanneer komen mensen in onbalans?

Onbalans ontstaat wanneer mensen:

• Te weinig zicht hebben op eigen kwaliteiten en zichzelf overschatten of onderschatten.
• Eigen gevoelens wegpoetsen of wegmoffelen.
• Proberen de behoeften van de ander te vervullen om waardering te krijgen.
• Zich groter voordoen dan ze zijn of zichzelf onderuit halen.
• Voortdurend proberen te functioneren vanuit de kracht van een ander.
• Zich langdurig aanpassen en daardoor het zicht verliezen op wat zij zelf nodig hebben.
• Te lang werk of verantwoordelijkheden dragen die nauwelijks aansluiten op hun kwaliteiten.
• Geen ondersteuning vragen omdat zij denken dat eigen kracht betekent dat zij alles alleen moeten kunnen.

Zowel overschatting als onderschatting verstoort het zicht op jouw eigen kracht. Bij overschatting neem je taken of verantwoordelijkheden op je die niet goed bij jouw mogelijkheden passen. Bij onderschatting laat je juist kansen liggen en maak je jezelf kleiner dan nodig is. Ook het wegdrukken van gevoelens kan tot onbalans leiden. Gevoelens geven informatie. Frustratie kan aangeven dat een grens wordt overschreden. Vermoeidheid kan laten zien dat je te lang gedrag inzet dat veel energie vraagt. Teleurstelling kan duidelijk maken dat iets belangrijk voor je is. Wanneer je vooral bezig bent om waardering van anderen te krijgen, kun je steeds verder van jezelf verwijderd raken. Je stemt in, past je aan of neemt verantwoordelijkheden over omdat je bang bent iemand teleur te stellen. Aan de buitenkant lijk je misschien krachtig of behulpzaam, terwijl je vanbinnen steeds leger raakt. Mogelijke signalen dat je niet meer vanuit jouw eigen kracht handelt zijn: 

• Je bent structureel vermoeid door jouw werk of rol.
• Je hebt voortdurend bevestiging van anderen nodig.
• Je weet niet meer goed wat je zelf vindt of wilt.
• Je voelt je vooral tekortschieten wanneer je jezelf met anderen vergelijkt.
• Je doet veel wat niet bij je past en gebruikt weinig van wat je goed kunt.
• Je schiet onder druk steeds sneller door in dezelfde valkuilen.
• Je hebt moeite om hulp of aanvulling te aanvaarden.

Terugkomen in jouw kracht begint dan niet met jezelf toespreken dat je sterker moet zijn. Het begint met opnieuw kijken: wat gebeurt hier, wat heb ik nodig, welke kwaliteit kan ik inzetten en wat hoef ik niet langer alleen te dragen?

Veelgestelde vragen over eigen kracht

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over in je eigen kracht staan, kwaliteiten inzetten en voorkomen dat je jezelf kwijtraakt.

Wat betekent in je eigen kracht staan?

In je eigen kracht staan betekent dat je weet welke kwaliteiten en mogelijkheden je hebt en dat je die bewust inzet. Je kent ook jouw valkuilen, behoeften en grenzen. Het betekent niet dat je altijd sterk bent of alles zelf moet kunnen.

Hoe ontdek je waar jouw kracht ligt?

Je ontdekt jouw kracht door te onderzoeken wat jou gemakkelijk afgaat, waar je energie van krijgt, welke bijdrage anderen in jou herkennen en in welke situaties je goed tot jouw recht komt. Feedback, zelfreflectie en ervaring kunnen daarbij helpen.

Is in je kracht staan hetzelfde als altijd sterk zijn?

Nee. In je kracht staan betekent ook dat je onzekerheid, gevoelens en beperkingen kunt erkennen. Hulp vragen of aangeven dat iets niet bij je past, kan juist een teken van zelfkennis en kracht zijn.

Waarom vergelijk ik mijn kwaliteiten met die van anderen?

De kwaliteiten van een ander vallen vaak meer op omdat ze voor jou niet vanzelfsprekend zijn. Jouw eigen kwaliteiten vind je misschien heel gewoon. Daardoor kun je de ander hoger inschatten en jouw eigen bijdrage onderschatten.

Kun je kwaliteiten hebben die nog niet zichtbaar zijn?

Ja. Latente kwaliteiten zijn wel aanwezig, maar worden nog weinig gebruikt. Half-latente kwaliteiten zet je alleen in bepaalde situaties in. Een andere omgeving, meer vertrouwen of gerichte oefening kan helpen om deze kwaliteiten zichtbaarder te maken.

Wat is het verschil tussen een kwaliteit en een valkuil?

Een kwaliteit is een positieve eigenschap die bij jou past. Een valkuil ontstaat vaak wanneer je die kwaliteit te sterk, te vaak of op het verkeerde moment inzet. Zorgvuldigheid kan bijvoorbeeld perfectionisme worden en daadkracht kan doorslaan in drammerigheid.

Hoe merk je dat je niet in je kracht staat?

Je kunt merken dat je vooral bezig bent met aanpassen, structureel vermoeid raakt, weinig van jouw eigen kwaliteiten gebruikt of voortdurend bevestiging nodig hebt. Ook frustratie en het gevoel dat je jezelf kwijt bent kunnen signalen zijn.

Hoe kom je in je eigen kracht op het werk?

Onderzoek welke kwaliteiten jouw functie vraagt en welke kwaliteiten jij van nature meebrengt. Kijk waar voldoende aansluiting is, welke taken jou energie geven en waar je ontwikkeling of aanvulling van collega’s nodig hebt.