home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / veerkracht

Veerkracht: emotioneel en mentaal

Emotionele of mentale veerkracht ontwikkelen: wat is dat en hoe moet dat? In dit artikel ga ik in op de betekenis van mentale en emotionele veerkracht, de kenmerken ervan en de manier waarop je jouw veerkracht kunt ontwikkelen. Binnen persoonlijke effectiviteit gaat veerkracht over het vermogen om onder druk professioneel te blijven functioneren, je aan te passen wanneer dat nodig is en daarna weer terug te keren naar jouw eigen balans.

Het woord veerkracht is opgebouwd uit de woorden veer en kracht. Een veer kan worden ingedrukt of uitgerekt en keert daarna terug naar haar oorspronkelijke vorm. Bij mensen gebruiken we het woord figuurlijk. Je kunt geraakt, belast of tijdelijk uit balans zijn en daarna weer terugkeren naar jouw eigen vorm en evenwicht.

Wat is het verschil tussen veerkracht en flexibiliteit?

Veerkracht en flexibiliteit worden soms als hetzelfde gezien, maar er is een verschil. Flexibiliteit gaat vooral over jouw vermogen om je gedrag, planning of aanpak aan veranderende omstandigheden aan te passen. Je kunt schakelen wanneer een situatie daarom vraagt. Veerkracht gaat verder. Het gaat niet alleen over aanpassen, maar ook over het kunnen verdragen en verwerken van spanning en daarna weer terugkeren naar jouw eigen balans.

• Flexibiliteit helpt je om jouw aanpak te veranderen.
• Veerkracht helpt je om met belasting om te gaan en daarvan te herstellen.
• Flexibiliteit gaat over meebewegen met de omstandigheden.
• Veerkracht gaat ook over terugkeren naar jezelf.
• Flexibiliteit kan onderdeel zijn van veerkracht, maar is niet hetzelfde.

Voortdurend aanpassen is niet automatisch veerkrachtig. Wanneer je steeds rekening houdt met de situatie of met anderen en daarbij jouw eigen behoeften en grenzen negeert, kan jouw veerkracht juist afnemen. Veerkracht vraagt daarom om twee bewegingen: je kunt meebewegen wanneer dat nodig is én je kunt terugkeren naar jouw eigen koers, behoeften en evenwicht.

Welke kenmerken horen bij veerkracht?

Ik noem een aantal kenmerken die bij veerkracht horen.

Je bewaakt jouw energie en behoeften

Wie veerkrachtig is:

• Zorgt voor het eigen energieniveau en weet wat daarvoor nodig is.
• Kent de eigen behoeften en sluit daarop aan.
• Heeft balans in het leven.
• Overvraagt zichzelf niet, maar vraagt ook niet te weinig van zichzelf.
• Heeft voldoende sociale contacten en een uitlaatklep.

Je neemt verantwoordelijkheid en houdt regie

Wie veerkrachtig is:

• Neemt verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het eigen leven.
• Neemt verantwoordelijkheid voor de zaken waarop invloed mogelijk is.
• Kan loslaten, begrenzen, aanvaarden en accepteren wat niet beïnvloed kan worden.
• Neemt zelfregie.
• Is autonoom en weet wat persoonlijk leiderschap is.

Je kent jouw kracht, valkuilen en grenzen

Wie veerkrachtig is:

• Kent de eigen persoonlijke kracht, maar kent ook de eigen valkuilen en kan deze vermijden.
• Heeft zelfkennis en kan zichzelf aanvaarden.
• Kan incasseren en relativeren.
• Heeft reële verwachtingen over zichzelf, de toekomst en het leven.

Eigen kracht en veerkracht hangen met elkaar samen, maar zijn niet hetzelfde. Eigen kracht gaat over de kwaliteiten, mogelijkheden en hulpbronnen die je kunt inzetten. Veerkracht gaat over jouw vermogen om onder druk te blijven functioneren en daarna te herstellen.

Je kunt omgaan met druk, succes en tegenslag

Wie veerkrachtig is:

• Weet om te gaan met succes, maar ook met tegenslagen.
• Kan omgaan met prestatiedruk in de goede zin van het woord: je overvraagt jezelf niet en vraagt niet te weinig van jezelf.
• Staat positief in het leven.
• Kan doelen stellen en het pad uitzetten om deze te verwezenlijken.
• Kan doelen bijstellen of de weg ernaartoe anders vormgeven wanneer dat noodzakelijk is.

Balans en behoeften als basis voor veerkracht

Een voorwaarde voor het ontwikkelen van veerkracht is een goede energiebalans. Juist in een tijd van overvloed is balans tussen inspanning en ontspanning een must. Dat wil zeggen: fysieke en mentale inspanning, maar ook fysieke en mentale ontspanning. Gezond eten en drinken, voldoende rust en beweging zijn basisbehoeften om te kunnen incasseren en het leven aan te kunnen. Wanneer herstel langdurig ontbreekt, neemt de draagkracht af. Situaties die je normaal goed aankunt, kunnen dan steeds zwaarder gaan voelen. Ook sociale contacten zijn van belang. Denk aan vrienden, vriendinnen, kennissen en familie. Erbij horen en gedachten en gevoelens kunnen uiten, zijn daarbij essentiële behoeften.

Veerkracht betekent daarom niet dat je alles alleen moet oplossen. Steun vragen, contact zoeken en jouw gevoelens delen, kunnen juist bijdragen aan herstel.

Veerkracht en de balans tussen willen, kunnen en zijn

Bij de ontwikkeling van mentale veerkracht hoort balans tussen willen, kunnen en zijn.

• Wat je wilt, sluit aan bij jouw behoeften.
• Wat je wilt, sluit aan bij jouw kunnen en mogelijkheden.
• Je wilt iets wat bij je past en je weet ook wat wel of niet bij je past.
• Je wilt iets leren wat binnen jouw mogelijkheden ligt.
• Je kent jouw potentieel en mogelijkheden en sluit daarbij aan.
• Je overvraagt jezelf niet en je daagt jezelf niet te weinig uit.
• Je haalt zelfwaardering primair uit wie je bent en wat je betekent, en niet alleen uit wat je doet of bereikt hebt.
• Je kent jezelf: jouw mogelijkheden, valkuilen en beperkingen.

Wanneer wat je wilt structureel niet aansluit bij wat je kunt, nodig hebt of bij je past, ontstaat spanning. Je kunt jezelf dan voortdurend proberen op te rekken zonder voldoende herstel. Veerkracht vraagt niet dat je alles kunt bereiken, maar dat je realistisch aansluit bij jouw mogelijkheden en grenzen.

Wat gebeurt er als jouw veerkracht afneemt?

Wie te weinig veerkracht ervaart, kan stress gaan ervaren. Onder langdurige spanning kan iemand anders gaan reageren dan gebruikelijk. Mogelijke kenmerken zijn:

• Je weet moeilijk om te gaan met onaangename situaties.
• Je wordt passief of reactief en bent te weinig proactief.
• Je beschuldigt anderen van de toestand waarin je verkeert en blijft mopperen, zeuren of klagen.
• Je raakt verward.
• Je kunt moeilijk met tegenslagen omgaan.
• Je ontmoedigt jezelf en weet jezelf niet meer te stimuleren.
• Je ontwikkelt een negatief beeld over jezelf en anderen.

Dit gedrag betekent niet automatisch dat iemand onwillig of zwak is. Het kan ook een signaal zijn dat de spanning te lang heeft geduurd, de belasting te groot is geworden of herstel onvoldoende mogelijk was. Sterker nog, wie langdurig niet kan herstellen, kan zichzelf verliezen. Iemand die te lang onder spanning heeft geleefd en zich te lang en te veel heeft aangepast, wordt breekbaar als een elastiekje waar de rek uit is. Terugkeren naar de oorspronkelijke vorm gaat dan niet meer vanzelf.

• Je verliest jouw eigen kwaliteiten uit het oog en weet ze niet meer in te zetten.
• Je ziet jouw eigen valkuilen niet meer en kunt ze niet vermijden.
• Je verliest het vermogen om eigen doelen te stellen.
• Je kunt niet meer begrenzen.
• Je voelt je een speelbal van de omstandigheden.
• Je richt je steeds meer op anderen voor houvast.
• Je loopt risico op depressieve klachten of burn-out.

Veerkracht heeft grenzen. Wanneer de rek eruit is, is alleen proberen door te zetten vaak niet voldoende. Dan zijn rust, herstel, ondersteuning en het verminderen van de belasting nodig.

Hoe kun je veerkracht ontwikkelen?

Veerkracht ontwikkelen begint met herkennen wat jou belast en wat jou helpt om te herstellen. Het gaat niet alleen om sterker worden, maar ook om beter leren luisteren naar jouw energie, behoeften en grenzen. Je kunt jouw veerkracht ontwikkelen door:

• Te onderzoeken welke situaties veel energie van je vragen.
• Te herkennen welke activiteiten jou helpen herstellen.
• Voldoende rust en herstelmomenten te nemen.
• Jouw lichamelijke en emotionele signalen eerder op te merken.
• Jouw behoeften en grenzen serieus te nemen.
• Reële verwachtingen van jezelf te ontwikkelen.
• Steun te vragen en toe te laten.
• Verantwoordelijkheid te nemen voor wat binnen jouw invloed ligt.
• Los te laten wat je niet kunt beheersen.
• Doelen en verwachtingen bij te stellen wanneer dat nodig is.
• In kleine stappen terug te keren naar balans.

Wil je veerkrachtiger worden? Dat kan! Je kunt een training starten, zowel individueel als met meer personen in een groep, waarbij het doel is om jouw persoonlijke veerkracht te vergroten. Wil je meer informatie over de mogelijkheden? Neem dan contact met ons op.

Veelgestelde vragen over mentale en emotionele veerkracht

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over veerkracht, flexibiliteit, herstel en eigen kracht.

Wat is mentale veerkracht?

Mentale veerkracht is het vermogen om helder te blijven denken en handelen wanneer je te maken krijgt met druk, onzekerheid, teleurstelling of verandering. Je kunt jouw aanpak aanpassen en na belasting weer terugkeren naar balans.

Wat is emotionele veerkracht?

Emotionele veerkracht is het vermogen om gevoelens toe te laten en te verwerken zonder er blijvend door uit balans te raken. Het betekent niet dat je geen verdriet, spanning of teleurstelling voelt, maar dat je daarvan kunt herstellen.

Wat is het verschil tussen veerkracht en flexibiliteit?

Flexibiliteit gaat vooral over het kunnen aanpassen van jouw gedrag of aanpak. Veerkracht gaat ook over het verdragen en verwerken van belasting en het terugkeren naar jouw eigen evenwicht.

Is veerkracht hetzelfde als sterk zijn?

Nee. Veerkracht betekent niet dat je altijd sterk moet zijn of alles alleen moet oplossen. Ook rust nemen, hulp vragen, grenzen aangeven en geraakt mogen worden, horen bij veerkracht.

Kun je veerkracht ontwikkelen?

Ja. Je kunt leren om signalen van spanning eerder te herkennen, beter voor herstel te zorgen, realistische verwachtingen te ontwikkelen en jouw behoeften en grenzen serieuzer te nemen.

Welke rol spelen rust en herstel?

Rust en herstel zorgen ervoor dat jouw lichaam en hoofd na belasting weer tot balans kunnen komen. Zonder voldoende herstel neemt jouw draagkracht af en kunnen normale spanningen steeds zwaarder gaan voelen.

Wat is het verschil tussen veerkracht en eigen kracht?

Eigen kracht gaat over de kwaliteiten, mogelijkheden en hulpbronnen die je kunt inzetten. Veerkracht gaat over het vermogen om met druk en tegenslag om te gaan en daarna weer te herstellen.

Wat gebeurt er als de rek eruit raakt?

Wanneer spanning te lang duurt en herstel ontbreekt, kun je jouw kwaliteiten, doelen en grenzen uit het oog verliezen. Je kunt je uitgeput, verward of machteloos gaan voelen. Dan is het nodig om de belasting te verminderen en ruimte te maken voor herstel en ondersteuning.