home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / in je hoofd leven

In je hoofd leven en rationaliseren

In je hoofd leven is een vluchtmechanisme van de afdeling pijnbestrijding. Het is als het ware een vermijding van emotionele pijn of het wegdrukken van onverwerkte emoties en gevoelens. Ik druk het meestal zo uit: je hebt de innerlijke draad tussen hoofd en hart doorgeknipt. Je voelt niet meer maar je redeneert. Dit artikel schreef ik binnen de serie over hoofd, hart en handen. Specifiek behandel ik wat in je hoofd leven en rationaliseren betekenen, hoe dit ontstaat en wat er gebeurt wanneer begrijpen de plaats inneemt van ervaren.

Hoe ontstaat in je hoofd leven?

Vaak is in je hoofd leven een overlevingsmechanisme. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Wellicht waren gevoelens en emoties vroeger niet veilig thuis. Er werd niet over gesproken, ze werden genegeerd of weggepoetst en wat jouw werkelijke gevoelens waren, werd afgedaan met: ‘hou nu maar eens op te zeuren’. Heb je nare dingen meegemaakt in jouw jeugd? Ik noem wat voorbeelden die ik tegenkom:

• Je werd voortdurend geplaagd op school.
• Je ouders werden ziek en jij ging voor ze zorgen.
• Je vader of moeder overleed toen je jong was.
• Bij jou thuis mochten gevoelens er niet zijn.
• Je ouders zijn gescheiden toen je jong was.
• Je broer of zus werd ziek en kreeg alle aandacht.

Je ziet het al. Het is te veel om op te noemen. En jij hebt toch jouw eigen verhaal. Dat kan van alles zijn. Omdat de gevoelens die dat met zich meebrengt zo heftig en intens zijn, kan een tegenreactie zijn om ze af te weren en te vermijden. Dat noem ik een overlevingsstrategie. Je hoofd neemt dan een functie over. Het gaat ordenen, verklaren en controleren. Je probeert te begrijpen wat er gebeurt, omdat ervaren te pijnlijk of te onveilig voelt.

Wat betekent in je hoofd leven en rationaliseren?

In je hoofd leven omschrijf ik als redeneren en beschouwen over het leven. Het is gericht op begrijpen enerzijds en anderzijds is het een uitschakelen van wat ik noem ervaren. In mijn hoofd kan ik wel begrijpen dat het volstrekt normaal is dat mijn vader op hoge leeftijd overlijdt, maar dat neemt niet weg dat het pijn doet. Begrijpen en ervaren zijn twee verschillende processen. Het verstand kan een gebeurtenis logisch verklaren, terwijl het hart verdriet, gemis of machteloosheid ervaart. Rationaliseren betekent dat je vooral redenen, verklaringen en argumenten gebruikt om afstand te houden van jouw gevoelens. Je vertelt jezelf waarom je iets niet zou moeten voelen of waarom jouw reactie niet nodig, logisch of verstandig is. Soms blijf je lang en zorgvuldig nadenken over een onderwerp. Dat kan waardevol zijn en hoort bij peinzen en overpeinzen. Het verschil is dat verdiepend nadenken tot inzicht kan leiden, terwijl rationaliseren het gevoel juist op afstand houdt.

Hoe herken je dat begrijpen de plaats inneemt van ervaren?

Mensen die in hun hoofd leven redeneren de pijn weg:

• Het is niet anders.
• That’s life.
• Je moet het leven nemen zoals het is.
• Je kunt er toch niets aan doen.

Deze uitspraken kunnen verstandelijk kloppen. Toch zeggen ze nog niets over wat je voelt. Dat iets niet anders is, betekent niet dat het geen pijn doet. Dat je ergens niets aan kunt veranderen, betekent niet dat je geen verdriet, angst, teleurstelling of boosheid mag ervaren. Je herkent dat begrijpen de plaats inneemt van ervaren wanneer je voortdurend uitlegt waarom jouw gevoel niet nodig is. Je geeft jezelf argumenten, maar geen ruimte. Je probeert de pijn op te lossen met gedachten. Daarbij kun je blijven piekeren over wat er kan gebeuren of wat je anders had moeten doen. Je kunt ook gaan prakkiseren: veel denken, beschouwen en scenario’s uitwerken zonder tot een conclusie of actie te komen.

Wat gebeurt er wanneer je voorbijgaat aan jouw gevoel?

In je hoofd leven is voorbijgaan aan gevoelens en emoties. Dat kan grote gevolgen hebben en getuigt van een eenzijdige levenswandel. De opbouw van emotionele spanning zoekt zich vandaag of morgen een uitweg. Die spanning kan naar binnen slaan en leiden tot sombere of negatieve gevoelens. Ze kan ook naar buiten slaan in boosheid, woede en agressie. Wanneer gevoelens lange tijd geen ruimte krijgen, kan dat bovendien bijdragen aan uitputting en spanningsklachten. Je kunt steeds meer afstand ervaren tot jezelf. Je weet misschien precies wat logisch en verstandig is, maar niet meer wat jij voelt, waar je behoefte aan hebt of wat je werkelijk wilt. Op den duur kun je daardoor vastlopen in je hoofd.

Ook vrijere gedachten kunnen een rol spelen. Bij mijmeren laat je gedachten, herinneringen en gevoelens zonder vast doel voorbijkomen. Dat kan juist ruimte geven, zolang mijmeren niet wordt gebruikt om de werkelijkheid en noodzakelijke keuzes te vermijden.

Welke vormen van in je hoofd leven zijn er?

In je hoofd leven kent verschillende vormen. Soms draait het om negatieve gedachten en tekortkomingen. Soms blijf je zorgen en rampscenario’s herhalen. Soms denk je juist verdiepend na of laat je gedachten vrij dwalen. De belangrijkste vraag is niet alleen hoeveel je denkt, maar wat jouw denken doet. Helpt het je om iets te begrijpen, te voelen en een keuze te maken? Of houdt het je op afstand van jezelf? In deze serie behandel ik verschillende vormen van denken en in je hoofd leven:

• Bij negatief denken zie je vooral fouten, tekorten, risico’s en wat er mis kan gaan.
• Bij piekeren blijven zorgen en negatieve scenario’s zich herhalen.
• Bij prakkiseren blijf je denken zonder te praktiseren of tot actie te komen.
• Bij peinzen en overpeinzen onderzoek je een onderwerp of ervaring zorgvuldig en diepgaand.
• Bij mijmeren mogen gedachten, herinneringen, fantasieën en gevoelens vrij dwalen.
• Bij vastlopen in je hoofd kom je ondanks al het denken niet meer tot richting, rust of een besluit.
• Bij leven in het hier en nu breng je jouw aandacht terug naar wat je nu voelt, ervaart en doet.

Hoe herstel je de verbinding tussen hoofd en hart?

De verbinding tussen hoofd en hart herstel je niet door jouw verstand uit te schakelen. Jouw hoofd is waardevol. Je hebt jouw verstand nodig om te begrijpen, keuzes te maken en situaties te overzien. Het probleem ontstaat wanneer het hoofd alles overneemt en het gevoel geen stem meer krijgt. Herstel begint met stilstaan bij wat je voelt zonder het meteen te verklaren of weg te redeneren. Wat gebeurt er in jouw lichaam? Waar voel je spanning? Wat raakt je? Waar ben je bang voor? Waar verlang je naar? Welke behoefte krijgt onvoldoende aandacht? Je kunt jezelf bijvoorbeeld vragen:

• Wat voel ik op dit moment?
• Wat probeer ik met mijn gedachten niet te voelen?
• Welke behoefte ligt onder mijn reactie?
• Wat vertelt mijn lichaam mij?
• Wat heb ik nodig van mezelf of van een ander?
• Welke kleine stap past bij wat ik nu weet en voel?

Hoofd en hart hoeven geen tegenstanders te zijn. Het hoofd helpt je begrijpen en overwegen. Het hart helpt je ervaren wat iets voor jou betekent. Wanneer beide weer verbonden zijn, kunnen ook jouw handen volgen en kun je handelen vanuit wat je denkt, voelt en nodig hebt.

Veelgestelde vragen over in je hoofd leven

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over in je hoofd leven, rationaliseren en de verbinding tussen hoofd en hart.

Wat betekent in je hoofd leven?

In je hoofd leven betekent dat je vooral redeneert, analyseert en beschouwt, terwijl je minder contact maakt met wat je voelt en ervaart. Het verstand neemt dan de plaats in van jouw gevoelsbeleving.

Waarom ga je rationaliseren?

Rationaliseren kan een manier zijn om emotionele pijn, angst, verdriet of machteloosheid op afstand te houden. Door een gevoel te verklaren, probeer je te voorkomen dat je het volledig hoeft te ervaren.

Is in je hoofd leven een overlevingsmechanisme?

Ja, in je hoofd leven kan een overlevingsmechanisme zijn. Het kan ontstaan wanneer gevoelens vroeger te pijnlijk, intens of onveilig waren en denken meer controle en afstand bood.

Wat gebeurt er wanneer je gevoelens wegredeneert?

Wanneer je gevoelens langdurig wegredeneert, kunnen spanning, somberheid, boosheid, vervreemding en uitputting ontstaan. Je weet dan steeds minder goed wat je voelt, nodig hebt en werkelijk wilt.

Hoe kom je weer in contact met jouw gevoel?

Je komt weer in contact met jouw gevoel door stil te staan bij jouw lichaam, emoties en behoeften zonder ze direct te beoordelen of te verklaren. Een eerlijk gesprek, rust, beweging en aandacht voor het huidige moment kunnen daarbij helpen.