home / team organisatie / teamontwikkeling / hybride werken / ziek thuiswerken

Ziek worden door thuiswerken: welke signalen en risico's zijn er?

Ziek worden van thuiswerken? Dat kan! Want let op: thuiswerken is lang niet voor iedereen een feest. Dat weet ik uit mijn dagelijkse coachingpraktijk. Binnen het thema hybride werken is het daarom belangrijk om niet alleen naar de voordelen van thuiswerken te kijken, maar ook naar de omstandigheden waarin medewerkers vastlopen.

Medewerkers vinden het bovendien soms lastig om uit te spreken dat ze problemen hebben met thuiswerken. Er kan zelfs een soort schaamtegevoel ontstaan. Iedereen lijkt het immers zo gemakkelijk te vinden: laptop open, geen reistijd en lekker zelfstandig aan het werk. Maar langdurig thuiswerken kan ook samengaan met minder sociale steun, te weinig beweging, moeite met structuur, een slechte werkplek, vervagende grenzen tussen werk en privé en een gevoel van afzondering.

Aan welke signalen merk je dat thuiswerken iemand niet goed doet?

Nogmaals, sommige medewerkers kunnen prima thuiswerken. Zeker een autonome, zelfstandige medewerker kan het zelfs als een verademing ervaren. Maar ik hoor ook andere geluiden. De signalen verschillen per persoon en één enkel signaal zegt natuurlijk nog niet dat iemand ziek wordt door thuiswerken. Het gaat vooral om veranderingen die langer aanhouden of steeds sterker worden.

Minder contact, plezier en verbinding kunnen thuiswerken zwaar maken

Iemand zei tijdens de coronaperiode tegen me: ‘Het is een grauwe bedoening nu. De contacten op mijn werk zijn verdwenen. De amateursport is veel minder leuk op dit moment en mijn hobby, voetbal kijken, is ook weinig adembenemend. Uitgaan kan niet meer. Wat er nu aan de hand is, heeft grote invloed op mijn stemmingen. Zeker nu het langer duurt en het einde niet in zicht is.’

Die uitspraak laat ook meteen zien waarom we voorzichtig moeten zijn met conclusies. Deze medewerker werkte thuis, maar thuiswerken was niet het enige wat speelde. Sociale activiteiten vielen weg, sport veranderde, er was onzekerheid over de toekomst en de samenleving bevond zich midden in een crisis. Al die omstandigheden liepen door elkaar heen.

Ook het ergens naartoe leven viel voor veel mensen weg. Een optreden, voorstelling, sportwedstrijd, vakantie of concert geeft ritme en perspectief. Wanneer zulke momenten verdwijnen en werk zich tegelijkertijd grotendeels in dezelfde ruimte afspeelt als het privéleven, kan de week steeds meer op één lange aaneenschakeling van dezelfde dagen gaan lijken.

Daar kwam onzekerheid bij. Hoe ziet de toekomst eruit? Waar zijn mijn zekerheden? In wat voor crisis komen we terecht? Hoe zit het met mijn werkgelegenheid? Zulke vragen hadden destijds veel invloed op hoe medewerkers zich voelden. Ze maken ook duidelijk dat klachten die tijdens thuiswerken ontstaan niet automatisch uitsluitend door het thuiswerken veroorzaakt worden.

Ziek worden tijdens thuiswerken betekent niet automatisch ziek worden door thuiswerken

Dat onderscheid is belangrijk. Een medewerker kan vermoeid zijn, slecht slapen, somber worden, concentratieproblemen ervaren of steeds meer stress voelen terwijl hij thuiswerkt. Daarmee is nog niet bewezen dat thuiswerken dé oorzaak is. Soms versterkt thuiswerken een probleem dat al bestond. Soms ligt de oorzaak vooral in de hoeveelheid werk, de privésituatie, onzekerheid, een conflict, onvoldoende herstel of iets heel anders.

Daarom helpt het niet om te snel te zeggen: ‘Thuiswerken is het probleem, dus kom maar weer naar kantoor.’ Maar het helpt evenmin om thuiswerken als ideale oplossing te blijven presenteren wanneer iemand duidelijk vastloopt. Onderzoek wat er werkelijk speelt. Heeft iemand voldoende structuur? Is er een passende werkplek? Is de werkbelasting haalbaar? Zijn verwachtingen duidelijk? Is er voldoende contact en steun? Kan iemand werk en privé nog van elkaar scheiden?

Thuiswerken kan dus een factor zijn zonder de enige oorzaak te zijn. Juist dat maakt goed kijken en doorvragen zo belangrijk. Het gaat niet om het verdedigen van thuiswerken of kantoorwerken, maar om de vraag welke werkomstandigheden iemand nodig heeft om gezond en effectief te functioneren.

Wat kan een leidinggevende doen als thuiswerken problemen geeft?

Als leidinggevende heb je niet overal invloed op, maar je kunt wel degelijk voorwaarden creëren die voorkomen dat een medewerker onnodig alleen komt te staan. Eigenaardig genoeg schieten sommige leidinggevenden bij thuiswerken juist in één van twee uitersten: óf ze laten iemand volledig los, óf ze gaan voortdurend controleren. Beide kunnen verkeerd uitpakken.

Je kunt als leidinggevende bijvoorbeeld:

• Regelmatig contact houden en niet alleen bellen wanneer er iets misgaat.
• Niet uitsluitend vragen naar productie, deadlines en resultaten, maar ook naar hoe het werk verloopt.
• Duidelijk zijn over verwachtingen, bereikbaarheid, prioriteiten en verantwoordelijkheden.
• Signaleren wanneer gedrag, motivatie of functioneren opvallend verandert.
• Bespreken welke ondersteuning of hulpmiddelen iemand nodig heeft.
• Onderzoeken of vaker op locatie werken voor deze medewerker kan helpen.
• Voorkomen dat iedere vraag wordt beantwoord met meer controle.
• Serieus nemen wanneer iemand aangeeft dat thuiswerken hem of haar niet goed doet.

Steun hoeft niet te betekenen dat je iedere dag uitgebreid vraagt hoe iemand zich voelt. Het begint al met beschikbaar en aanspreekbaar zijn en weten wat er binnen jouw team speelt. Ik hoorde ooit van iemand die zijn leidinggevende zes weken niet had gesproken. Dan is het niet vreemd dat het gevoel ontstaat: ‘Ik sta er alleen voor.’ Juist wanneer mensen elkaar minder vanzelfsprekend ontmoeten, vraagt aandacht geven aan medewerkers bewuster leiderschap.

En nogmaals: thuiswerken is niet voor iedereen hetzelfde. De één heeft behoefte aan veel zelfstandigheid en weinig contact, terwijl een ander juist regelmatig wil kunnen sparren of de structuur van een kantooromgeving nodig heeft. Goed leidinggeven betekent niet dat je iedereen identiek behandelt, maar dat je weet welke ruimte en ondersteuning passend zijn.

Veelgestelde vragen over ziek worden en thuiswerken

Problemen bij thuiswerken zijn niet voor iedere medewerker hetzelfde en de oorzaak is lang niet altijd eenvoudig aan te wijzen. Daarom is het vooral belangrijk om naar omstandigheden, veranderingen en individuele verschillen te kijken. De volgende vragen verdiepen situaties die in de praktijk regelmatig voor verwarring zorgen.

Kan thuiswerken klachten versterken die al bestonden?

Dat kan. Iemand die al moeite heeft met grenzen stellen kan thuis bijvoorbeeld gemakkelijker te lang doorgaan. Wie behoefte heeft aan veel structuur kan meer moeite krijgen wanneer vaste routines verdwijnen en iemand die sociaal contact nodig heeft kan de fysieke afstand sterker ervaren. Thuiswerken veroorzaakt zo'n kwetsbaarheid niet automatisch, maar bepaalde omstandigheden kunnen wel duidelijker zichtbaar worden of sterker gaan meewegen.

Waarom heeft de ene medewerker veel last van thuiswerken en de andere helemaal niet?

Mensen verschillen in persoonlijkheid, thuissituatie, werk, autonomie, behoefte aan contact en vermogen om zelf structuur aan te brengen. Ook een goede of slechte thuiswerkplek maakt verschil. De ene medewerker kan thuis uren geconcentreerd werken en geniet van de rust, terwijl een ander na twee dagen al muren op zich af voelt komen. Er bestaat daarom geen ideale thuiswerkformule die voor iedereen hetzelfde is.

Moet een medewerker die thuiswerken moeilijk vindt dan gewoon vaker naar kantoor?

Dat kan een passende oplossing zijn, maar niet automatisch. Eerst moet duidelijk worden wat het probleem is. Mist iemand vooral collega's en structuur, dan kan vaker op locatie werken helpen. Ligt het probleem in een te hoge werkbelasting of onduidelijke verwachtingen, dan neem je dat probleem gewoon mee naar kantoor. De locatie veranderen is alleen zinvol wanneer de locatie werkelijk onderdeel van het probleem is.

Hoe bespreek je als medewerker dat thuiswerken je niet goed doet?

Probeer zo concreet mogelijk te maken waar je tegenaan loopt. Zeg niet alleen dat thuiswerken niet bevalt, maar bijvoorbeeld dat je moeite hebt om te stoppen, nauwelijks contact hebt met collega's, minder geconcentreerd bent of thuis geen goede werkplek hebt. Dan kan samen worden onderzocht welke aanpassing mogelijk is. Het is geen wedstrijd wie het zelfstandigst kan thuiswerken.

Kan veel autonomie bij thuiswerken ook te veel worden?

Ja. Autonomie wordt vaak als iets positiefs gezien, maar niet iedere medewerker heeft behoefte aan maximale vrijheid. Voor sommige mensen betekent veel autonomie vooral ruimte en vertrouwen. Voor anderen kan dezelfde vrijheid leiden tot moeite met prioriteiten, grenzen of planning. De vraag is dus niet hoeveel autonomie maximaal mogelijk is, maar welke hoeveelheid autonomie iemand helpt om verantwoordelijkheid te nemen en goed te functioneren.