home / persoonlijke ontwikkeling / timemanagement / doelstellingen

Doelstellingen: doelen stellen

Doelen stellen, oftewel werken met doelstellingen, is een veelgehoorde kreet en voorziet blijkbaar duidelijk in een behoefte. Binnen de serie artikelen over grip, overzicht en regie over jouw werk zijn doelstellingen onmisbaar. Zonder doel weet je namelijk ook niet goed welke kant je op moet, welke keuzes je moet maken en waaraan je jouw tijd moet besteden. In dit artikel ga ik in op een aantal onderwerpen rond het stellen van doelen, zoals:

• Welke soorten doelstellingen er zijn.
• Waaraan goede doelstellingen moeten voldoen.
• Waarom werken met doelstellingen de voorkeur verdient.
• Welke nadelen en risico’s doelstellingen kunnen hebben.

Welke soorten doelstellingen zijn er?

In feite kun je op allerlei terreinen doelen stellen, zoals:

• Persoonlijke doelen zoals fysieke doelen, gezondheidsdoelen, carrièredoelen, mentale doelen, spirituele doelen, emotionele doelen en levensdoelen.
• Zakelijke of bedrijfsdoelen zoals individuele doelen, financiële doelen, omzetdoelstellingen, afdelingsdoelstellingen, teamdoelen en organisatiedoelstellingen.
• Ontwikkeldoelen zoals persoonlijke ontwikkeldoelen, teamontwikkeldoelen en ontwikkeldoelen voor jouw organisatie of leiderschapsontwikkeling.
• Leerdoelen voor trainingen, coachingstrajecten of cursussen.

Waaraan moet een goede doelstelling voldoen?

Wil je jouw doelstellingen halen? Dan is het zaak om doelen op de juiste manier te stellen. Een doel moet niet alleen mooi klinken, maar ook bruikbaar zijn. Het moet jou helpen om te bepalen wat je gaat doen en wanneer je tevreden bent over het resultaat. Goede doelstellingen voldoen aan de volgende kenmerken:

• Ze sluiten aan bij persoonlijke behoeften of organisatorische belangen.
• Ze liggen binnen jouw bereik of binnen jouw invloedsfeer.
• Ze zijn duidelijk en concreet geformuleerd.
• Ze maken zichtbaar welk resultaat je wilt bereiken.
• Ze geven voldoende richting om keuzes te kunnen maken.
• Ze zijn haalbaar, maar vragen wel om inspanning.
• Ze hebben een duidelijk moment waarop je de voortgang beoordeelt.

Een doel waar je zelf nauwelijks invloed op hebt, kan vooral frustratie opleveren. Je kunt bijvoorbeeld niet volledig bepalen hoeveel klanten een product kopen. Je kunt wel bepalen hoeveel klanten je benadert, welke acties je uitvoert en welke kwaliteit je levert.

Waarom geven doelstellingen houvast?

Doelen hebben duidelijke voordelen. Ze geven houvast onderweg: je weet waar je bent, hoe ver je bent en wat er nog moet gebeuren. Ze werken als een soort kompas waarop je kunt zien wat je al hebt gerealiseerd en wat je nog wilt realiseren om jouw doel te bereiken.

Zonder doelstelling is het lastig om voortgang te beoordelen. Je kunt dan de hele dag bezig zijn zonder te weten of jouw werk daadwerkelijk iets oplevert. Een doel maakt zichtbaar waar je naartoe werkt en helpt je om onderweg bij te sturen.

Hoe helpen doelen om focus te houden?

Door de juiste doelen te stellen, kun je focus ontwikkelen op de doelstelling. Doelen geven richting en voorkomen dat je maar wat raak doet. Ze helpen je om minder snel mee te gaan in losse vragen, nieuwe ideeën en zaken die toevallig jouw aandacht trekken.

Dat betekent niet dat je nooit meer van koers mag veranderen. Soms veranderen omstandigheden of blijkt een doel niet meer passend. Maar ook dan helpt een duidelijke doelstelling, omdat je bewust kunt beoordelen of aanpassing nodig is.

Wat hebben doelstellingen met prioriteiten te maken?

Doelstellingen helpen je om prioriteiten te stellen. Je kunt pas bepalen welke taak voorrang krijgt wanneer je weet aan welk resultaat die taak bijdraagt. Een taak die rechtstreeks bijdraagt aan een belangrijk doel verdient meestal meer aandacht dan een taak die nauwelijks iets oplevert. Zonder doelstellingen lijkt al snel alles belangrijk. De nieuwste e-mail, de luidste collega of de meest dringende vraag bepaalt dan jouw werkdag. Met duidelijke doelen kun je beter beoordelen wat echt voorrang verdient.

Hoe helpen doelen om hoofd- en bijzaken te onderscheiden?

Doelstellingen maken ook duidelijk wat hoofdzaak is en wat bijzaak. De hoofdzaak draagt rechtstreeks bij aan het doel. Een bijzaak ondersteunt het proces, maar is niet de kern. Zonder duidelijk doel wordt dat onderscheid al snel vaag. Lees daarom ook het artikel over hoofd- en bijzaken onderscheiden. Wie weet wat hij wil bereiken, kan beter bepalen wat werkelijk aandacht nodig heeft en welke zaken later kunnen.

Waarom verdienen doelstellingen de voorkeur?

Werken met doelstellingen verdient de voorkeur omdat het richting geeft aan jouw tijd en inzet. Je hoeft niet bij iedere taak opnieuw te bedenken of zij belangrijk is. Je kunt haar toetsen aan het doel dat je hebt afgesproken. Doelstellingen helpen je onder andere om:

• Gerichter keuzes te maken.
• Meer samenhang in jouw werkzaamheden aan te brengen.
• De voortgang te volgen.
• Tijdig bij te sturen.
• Duidelijker af te spreken wat er van jou wordt verwacht.
• Minder reactief te werken.
• Beter uit te leggen waarom je bepaalde werkzaamheden wel of niet uitvoert.

Wat zijn de nadelen van werken met doelstellingen?

Natuurlijk zijn er ook nadelen wanneer je gaat werken met doelstellingen. Doelen zijn een hulpmiddel, maar kunnen verkeerd worden gebruikt. Wanneer een doel onrealistisch, onduidelijk of opgelegd is, kan het juist extra spanning veroorzaken.

• Sommige mensen leggen de lat te hoog. In plaats van rust en richting te geven, zorgen doelen dan juist voor onrust.
• Doelstellingen kunnen zo strak worden geformuleerd dat er nauwelijks ruimte overblijft voor veranderingen of onverwachte omstandigheden.
• Mensen kunnen zich alleen nog richten op het meetbare resultaat en andere belangrijke zaken uit het oog verliezen.
• Doelen kunnen frustreren wanneer iemand nauwelijks invloed heeft op het resultaat.
• Te veel doelstellingen tegelijk zorgen juist voor gebrek aan focus.

Motiveren doelstellingen automatisch?

Binnen bedrijven bestaat soms een misverstand over het werken met doelstellingen. Vaak denkt men dat doelstellingen automatisch motiveren. Dat is niet het geval. Mensen worden ook niet per se gedemotiveerd door te werken met doelstellingen. Ze kunnen wel gedemotiveerd raken wanneer zij de doelstelling niet halen, wanneer het doel onhaalbaar is of wanneer zij geen invloed hebben op het resultaat.

Een doel motiveert vooral wanneer iemand begrijpt waarom het belangrijk is, invloed heeft op de uitvoering en het doel als haalbaar en zinvol ervaart. Alleen een cijfer of deadline noemen, is meestal onvoldoende.

Wanneer wordt een doelstelling een afrekenmiddel?

Bij organisaties met een afrekencultuur worden doelstellingen soms tegen mensen gebruikt. Het doel is dan niet langer een hulpmiddel om richting te geven, maar een instrument om iemand op fouten of tegenvallende resultaten af te rekenen. Dat werkt averechts. Mensen gaan zich indekken, nemen minder initiatief of richten zich alleen nog op het cijfer. De bedoeling van het werk raakt dan uit beeld. Kortom: doelstellingen zijn een richtingaanwijzer om te gaan en niet een stok om iemand mee te slaan.

Hoe voorkom je dat doelen te veel druk geven?

Een doel mag richting geven, maar hoeft niet voortdurend als dreiging boven jouw hoofd te hangen. Kijk daarom regelmatig of het doel nog haalbaar en passend is. Veranderende omstandigheden kunnen vragen om een aanpassing van de planning, aanpak of doelstelling. Het helpt ook om grote doelen op te delen in kleinere tussenstappen. Daardoor zie je eerder voortgang en voorkom je dat het eindresultaat zo groot wordt dat je niet weet waar je moet beginnen.

Hoe werk je praktisch met doelstellingen?

Je hoeft het niet ingewikkeld te maken. Gebruik een paar nuchtere stappen:

1. Bepaal eerst welk resultaat je wilt bereiken.
2. Omschrijf waarom dit resultaat belangrijk is.
3. Controleer of het doel binnen jouw invloedssfeer ligt.
4. Maak het doel concreet en begrijpelijk.
5. Bepaal welke acties nodig zijn.
6. Geef die acties een plaats in jouw planning.
7. Controleer regelmatig de voortgang.
8. Stuur bij wanneer de omstandigheden veranderen.
9. Beoordeel na afloop wat het doel heeft opgeleverd.

Een doelstelling zonder actie blijft een voornemen. Een actie zonder doel kan verspilde tijd zijn. Beide moeten dus met elkaar verbonden zijn.

Hoe voorkom je dat de waan van de dag jouw doelen verdringt?

Doelstellingen helpen je om niet volledig te worden meegesleept door de waan van de dag. Nieuwe vragen en onverwachte situaties blijven bestaan, maar je hebt een vast punt waaraan je kunt toetsen of iets werkelijk voorrang verdient. Vraag jezelf daarom regelmatig af: draagt wat ik nu doe bij aan mijn belangrijkste doel? Is het antwoord nee, dan kan het nog steeds nodig zijn. Maar je weet in elk geval dat je bewust van jouw oorspronkelijke koers afwijkt.

Veelgestelde vragen over doelstellingen en doelen stellen

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over het formuleren, gebruiken en beoordelen van doelstellingen.

Wat is het verschil tussen een doel en een doelstelling?

In de praktijk worden de woorden vaak door elkaar gebruikt. Een doel geeft aan wat je wilt bereiken. Een doelstelling is meestal iets concreter geformuleerd en maakt duidelijk welk resultaat je nastreeft.

Waarom zijn doelstellingen belangrijk?

Doelstellingen geven richting, helpen je om keuzes te maken en maken zichtbaar of je vooruitgang boekt. Zonder doel is het lastig om te bepalen welke werkzaamheden werkelijk belangrijk zijn.

Hoeveel doelen kun je tegelijk hebben?

Dat hangt af van de omvang van de doelen, maar te veel doelstellingen tegelijk zorgen meestal voor versnippering. Kies een beperkt aantal doelen die werkelijk belangrijk zijn.

Wat maakt een doel haalbaar?

Een haalbaar doel ligt binnen jouw invloedssfeer, is duidelijk geformuleerd en past bij de beschikbare tijd, middelen en mogelijkheden. Het mag uitdagend zijn, maar niet volledig onrealistisch.

Moet iedere doelstelling meetbaar zijn?

Niet ieder doel hoeft in een exact cijfer te worden uitgedrukt. Het moet wel duidelijk zijn waaraan je merkt dat je vooruitgang boekt of dat het gewenste resultaat is bereikt.

Wat doe je als een doel niet meer haalbaar is?

Onderzoek eerst waarom het doel niet meer haalbaar is. Pas daarna de planning, aanpak of doelstelling aan. Doorgaan met een onrealistisch doel levert meestal alleen frustratie op.