home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / zelfverwaarlozing

Jezelf verwaarlozen

Zelfverwaarlozing noem ik een groot kwaad. Het is jezelf veronachtzamen en voortdurend aan jezelf voorbijgaan. Het is jezelf niet zien en niet horen. Doof en blind voor de signalen die jouw geest en lichaam afgeven, hol je maar door. Wellicht zoek je nog wat vertier en ren je van de ene visite naar het andere evenement. En toch voel je je diep vanbinnen kloten en ongelukkig. Dit artikel hoort bij de serie over zelfzorg, want zelfverwaarlozing ontstaat wanneer de zorg voor jouw lichaam, gevoelens, behoeften en geest steeds verder uit beeld raakt.

Fysieke verwaarlozing

Je kunt jezelf fysiek verwaarlozen. Hoe? Door bijvoorbeeld nooit naar de tandarts te gaan of jouw gebit te weinig aandacht te geven. Door de kapper te vermijden en nauwelijks aandacht te hebben voor jouw uiterlijk en verzorging. Maar fysieke verwaarlozing kan in tal van aspecten zitten: te veel zitten, te weinig bewegen, lichamelijke klachten negeren, te veel alcohol drinken, onvoldoende slapen of geleid worden door televisie, internet, gokken, alcohol of andere verslavingen. Je lichaam geeft signalen, maar je doet alsof je ze niet hoort.

Mentale verwaarlozing

Mentale verwaarlozing betekent dat je uitgeput of futloos bent en toch doorgaat. Je hebt een baan die niet bij je past en die jou leegtrekt. Je blijft in een relatie die veel energie kost, terwijl je diep vanbinnen weet dat het zo niet verder kan. Je voelt je moe en lusteloos, hangt op de bank en zapt van A naar B, maar er komt weinig uit jouw vingers. Jouw geest wordt niet gevoed en er komt nauwelijks iets binnen wat jou inspireert of werkelijk raakt.

Spirituele verwaarlozing

Spirituele verwaarlozing bestaat ook. In de kern geef je wel, maar ontvang je niet. Mijn auto trekt dat niet. Als ik wil rijden, moet ik tanken. En wanneer jij wilt geven en delen, moet je af en toe langs een spiritueel tankstation. Dat kan een goed boek zijn, een diepgaand gesprek met een vriend of vriendin, een workshop, een lezing of een muziekstuk. Zeg het maar. Het gaat erom dat je niet alleen energie verbruikt, maar jezelf ook laat voeden en inspireren.

Waardeloos

Verwaarlozing duidt op waardeloos: je hecht geen waarde aan jouw zelf. Dat betekent niet dat je werkelijk waardeloos bent, maar dat je jezelf behandelt alsof jouw lichaam, gevoelens, behoeften en leven er weinig toe doen. Zelfverwaarlozing kan ertoe leiden dat je jezelf waardeloos, overbodig of minderwaardig voelt. Je kunt somber en neerslachtig worden en steeds minder ervaren waarom je goed voor jezelf zou zorgen.

Welke signalen van lichaam en geest negeer je?

Jouw lichaam en geest geven vaak al lange tijd signalen voordat je werkelijk vastloopt. Je bent voortdurend moe, slaapt slecht, hebt pijn, voelt spanning of merkt dat jouw concentratie afneemt. Je wordt sneller geïrriteerd, voelt minder plezier en hebt steeds meer moeite om ergens aan te beginnen. Misschien voel je regelmatig dat het niet goed gaat, maar stel je actie uit. Je zegt tegen jezelf dat het straks rustiger wordt, dat je niet moet zeuren of dat anderen het zwaarder hebben. Zo maak je de signalen kleiner, terwijl jouw lichaam en geest juist proberen duidelijk te maken dat er iets moet veranderen.

Wat houdt zelfverwaarlozing in stand?

Zelfverwaarlozing kan in stand blijven doordat je gewend bent om altijd door te gaan. Plichtsgevoel, verantwoordelijkheidsgevoel of de overtuiging dat anderen voorgaan, kunnen ervoor zorgen dat je jezelf steeds overslaat. Ook ontkenning speelt een rol. Je wilt niet toegeven dat je uitgeput bent, dat een situatie niet bij je past of dat je hulp nodig hebt. Soms zoek je afleiding in drukte, bezoekjes, beeldschermen, eten, drank of ander vertier. Zolang je bezig blijft, hoef je niet stil te staan bij wat je werkelijk voelt. Maar wat je negeert, verdwijnt niet vanzelf.

Hoe herstel je de zorg voor jezelf stap voor stap?

Herstel begint niet met een perfect programma waarin je alles tegelijk omgooit. Het begint met opnieuw luisteren. Wat vertelt jouw lichaam? Waar ben je moe van? Wat mis je? Waar verlang je naar? Neem één signaal serieus en zet daar een concrete stap tegenover. Maak een afspraak wanneer je klachten hebt, herstel jouw slaapritme, eet regelmatiger, beweeg, verminder wat jou uitput en maak ruimte voor wat jou voedt. Leer daarnaast hulp en aandacht ontvangen. Zelfzorg is niet alleen iets doen, maar ook stoppen, voelen, grenzen erkennen en jezelf toestaan dat jouw behoeften ertoe doen.

Wat ga jij eraan doen?

Als je dit herkent, wat ga jij er dan aan doen? Blijf je wachten totdat jouw lichaam of geest jou tot stilstand dwingt, of neem je de signalen nu serieus? Je hoeft niet alles vandaag op te lossen, maar je kunt vandaag wel besluiten om niet opnieuw aan jezelf voorbij te gaan.

Veelgestelde vragen over zelfverwaarlozing

Onderstaande vragen vullen het artikel aan en gaan over verborgen zelfverwaarlozing, relaties, afleiding en het zoeken van hulp.

Kun je jezelf verwaarlozen terwijl je naar buiten toe goed functioneert?

Ja. Je kunt jouw werk doen, afspraken nakomen en voor anderen klaarstaan, terwijl je thuis instort en nauwelijks nog energie overhoudt. Goed functioneren aan de buitenkant betekent niet automatisch dat je ook goed voor jezelf zorgt.

Waarom zien anderen soms eerder dat het niet goed gaat?

Je raakt gewend aan jouw eigen vermoeidheid, spanning en somberheid. Daardoor verschuift jouw grens steeds verder. Mensen om jou heen kunnen veranderingen in jouw gedrag, stemming of uiterlijk soms eerder opmerken dan jijzelf.

Welke invloed heeft zelfverwaarlozing op relaties?

Wanneer je uitgeput raakt en weinig aandacht hebt voor jouw eigen behoeften, kun je prikkelbaar, teruggetrokken of afhankelijk worden. Je hebt minder ruimte om werkelijk aanwezig te zijn en kunt van anderen verwachten dat zij oplossen wat je zelf lange tijd hebt genegeerd.

Kan voortdurende drukte een vorm van zelfverwaarlozing zijn?

Ja. Drukte kan voorkomen dat je voelt hoe moe, verdrietig of leeg je bent. Je rent van activiteit naar activiteit, maar gebruikt de beweging om niet bij jezelf stil te hoeven staan.

Wanneer is hulp van buitenaf verstandig?

Zoek hulp wanneer lichamelijke of psychische klachten aanhouden, wanneer je basiszorg niet meer op orde krijgt of wanneer somberheid, verslaving of uitputting jouw dagelijks leven beheerst. Bespreek lichamelijke en psychische klachten met jouw huisarts.