home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / zelfbewust

Zelfbewust overkomen: wat betekent dat?

Zelfbewust overkomen kan een leerdoel voor jou zijn. Maar wat wordt daar precies mee bedoeld? Zelfbewustzijn gaat verder dan zelfverzekerd overkomen of vertrouwen hebben in wat je kunt. Het betekent dat je jezelf kent, jezelf begrijpt en beseft wat er in jou gebeurt. Je weet wat jouw kwaliteiten, behoeften, waarden en grenzen zijn. Je herkent ook wat jou onzeker maakt, wanneer je in de weerstand schiet en welk effect jouw gedrag op anderen kan hebben. Zelfbewustzijn vormt daarom een belangrijke basis voor zelfverzekerd zijn en omgaan met onzekerheid.

In dit artikel leg ik uit wat zelfbewustzijn inhoudt, waarom het niet hetzelfde is als eigendunk en wat er kan gebeuren wanneer je onvoldoende zelfbewust bent.

Is zelfbesef hetzelfde als zelfbewustzijn?

Zelfbesef en zelfbewustzijn liggen dicht bij elkaar. Zelfbesef betekent dat je beseft dat je een eigen persoon bent, met eigen gedachten, gevoelens, behoeften en mogelijkheden. Zelfbewustzijn gaat een stap verder: je bent je niet alleen bewust van jezelf, maar je begrijpt ook beter hoe jij in elkaar zit en hoe je reageert. De kern van het begrip bewust heeft te maken met weten en beseffen. Zelfbewustzijn kun je daarom zien als een innerlijk weten. Je weet wie je bent, waar je voor staat en wat bij jou past. Zelfbewust zijn betekent niet alleen dat je weet welke kennis en vaardigheden je hebt. Het betekent ook dat je weet waar je staat, wat jouw grenzen zijn, wat je nodig hebt en welke invloed jouw gedrag op anderen kan hebben.

Dat innerlijke weten betekent dat jij beseft:

• Over welke kennis en kunde je beschikt.
• Welke vaardigheden bij jou ontwikkeld zijn.
• Wat jouw behoeften zijn.
• Wat voor talenten en kwaliteiten je hebt.
• Over welke inzichten je beschikt.
• Wat jouw ambities zijn en wat bij jou past.
• Wat jou motiveert en wat jouw drijfveren zijn.
• Waarvoor je in vuur en vlam raakt en wanneer je vanbinnen verstart.
• Welke overtuigingen jou belemmeren en stimuleren.
• Welke normen en waarden je hebt.
• Wat jouw natuurlijke stijl van communiceren is.
• Hoe je op conflicten reageert.
• Wat jouw ontwikkelpunten zijn.
• Wanneer je in de weerstand schiet.
• Wat voor impact jouw gedrag op anderen kan hebben.
• Wat voor impact het gedrag van anderen op jou kan hebben.
• Hoe je op veranderingen reageert.
• Wat jouw valkuilen zijn.
• Waar jouw grenzen liggen en wanneer jij of anderen daaroverheen gaan.

Wat zijn de gevolgen van een gebrek aan zelfbewustzijn?

Wat zijn de gevolgen wanneer je onvoldoende zelfbewust bent?

• Je overschat of onderschat jouw eigen kunnen.
• Je focust je op zaken die niet bij je passen.
• Je gaat voorbij aan jouw werkelijke behoeften en fascinaties.
• Je hebt geen idee waar jouw kracht ligt, maar je weet ook niet waar jouw grens ligt.
• Je ontwikkelt jouw talenten niet, maar richt je op dingen die je niet in huis hebt.
• Je gaat verkeerde studies en opleidingen doen.
• Je komt in een baan terecht die niet bij je past.
• Je haalt geen voldoening uit jouw werk.
• Je raakt burn-out of bore-out.
• Je krijgt relaties met partners die niet bij jou passen.
• Je hebt geen idee wat jouw wijze van communiceren bij een ander losmaakt.
• Je zet een grote muur om jezelf heen.
• Je kent jouw eigen normen en waarden onvoldoende.
• Je kent jouw grenzen niet of gaat eraan voorbij.
• Je overvraagt jezelf of weet jezelf niet uit te dagen.

Hoe herken je zelfbewustzijn in de praktijk?

Zelfbewustzijn herken je aan de manier waarop je keuzes maakt, reageert op anderen en omgaat met gevoelens, grenzen en feedback. Je weet wat je voelt en nodig hebt, kent jouw kwaliteiten en beperkingen en merkt eerder wanneer iets je raakt of wanneer je over jouw grens dreigt te gaan. Je begrijpt beter welke overtuigingen jouw gedrag beïnvloeden, neemt verantwoordelijkheid voor jouw keuzes en kunt feedback ontvangen zonder jezelf direct af te wijzen. Zelfbewust zijn betekent niet dat je altijd precies weet wat je moet doen, maar wel dat je beter begrijpt wat er in jou gebeurt en daar bewuster mee omgaat.

Wat is het verschil tussen zelfbewust zijn en zelfbewust overkomen?

Zelfbewust zijn en zelfbewust overkomen zijn niet precies hetzelfde. Zelfbewust zijn gaat over jouw innerlijke kennis van jezelf. Zelfbewust overkomen gaat over wat anderen daarvan merken in jouw houding, woorden en gedrag. Je kunt zelfverzekerd overkomen zonder werkelijk zelfbewust te zijn. Misschien praat je gemakkelijk, neem je veel ruimte in of straal je zekerheid uit, terwijl je nauwelijks weet wat jouw grenzen, behoeften of valkuilen zijn. De buitenkant lijkt dan krachtig, maar de innerlijke basis ontbreekt. Andersom kun je veel zelfkennis hebben, maar dat nog niet duidelijk laten zien. Je weet dan bijvoorbeeld goed wat je vindt en nodig hebt, maar vindt het lastig om dat uit te spreken. Je bent vanbinnen zelfbewust, maar komt naar buiten toe nog aarzelend of onzeker over. Zelfbewust overkomen betekent onder andere dat je:

• Rustig en duidelijk communiceert.
• Weet waar je voor staat.
• Jouw mening kunt geven zonder die aan anderen op te dringen.
• Grenzen stelt zonder je daarvoor voortdurend te verontschuldigen.
• Openstaat voor feedback zonder meteen om te vallen.
• Niet doet alsof je alles weet.
• Jouw kwaliteiten kent zonder daarover op te scheppen.
• Jouw beperkingen erkent zonder jezelf kleiner te maken.
• Verantwoordelijkheid neemt voor jouw gedrag en keuzes.

Werkelijk zelfbewust overkomen ontstaat dus niet door een houding aan te nemen. Het ontstaat wanneer jouw binnenkant en buitenkant met elkaar overeenkomen.

Kun je erg zelfbewust zijn en toch onzeker zijn?

Ja, maar het hangt ervan af wat je met zelfbewust bedoelt. Sommige mensen zeggen dat ze erg zelfbewust zijn, terwijl ze eigenlijk bedoelen dat ze voortdurend bezig zijn met zichzelf en met de vraag hoe anderen naar hen kijken. Je let dan bijvoorbeeld steeds op:

• Hoe je overkomt.
• Of je iets verkeerd zegt.
• Wat anderen van jouw uiterlijk vinden.
• Of je wel interessant genoeg bent.
• Of iemand jouw onzekerheid kan zien.
• Of je gedrag wel wordt goedgekeurd.

Dat lijkt op zelfbewustzijn, maar het gaat vaak meer over sociale onzekerheid en zelfgerichtheid. Jouw aandacht is dan niet gericht op begrijpen wat er in jou gebeurt, maar op controleren hoe anderen jou beoordelen. Gezond zelfbewustzijn helpt je juist om meer rust te ervaren. Je weet dat je niet alles perfect hoeft te doen. Je kent jouw kwaliteiten én jouw kwetsbaarheden. Daardoor hoef je jezelf niet voortdurend van buitenaf te bekijken. Het verschil is dus:

• Gezond zelfbewustzijn zegt: ‘Ik weet wat er in mij gebeurt.’
• Onzeker zelfbewust zijn zegt: ‘Ik ben steeds bezig met hoe ik op anderen overkom.’
• Gezond zelfbewustzijn geeft inzicht en richting.
• Onzeker zelfbewust zijn geeft spanning en zelfcontrole.
• Gezond zelfbewustzijn helpt je om jezelf te aanvaarden.
• Onzeker zelfbewust zijn maakt je afhankelijk van de beoordeling van anderen.

Hoe ontwikkel je meer zelfbewustzijn?

Meer zelfbewustzijn ontwikkelen begint bij vertragen en aandacht geven aan wat er in jou gebeurt. Veel gedrag verloopt automatisch. Je reageert, trekt je terug, wordt boos, past je aan of zegt ja, terwijl je eigenlijk niet goed begrijpt waarom. Door regelmatig stil te staan bij jouw gevoelens, gedachten en reacties, leer je jezelf beter kennen.

Sta stil bij wat je voelt

Vraag jezelf niet alleen af wat je denkt, maar ook wat je voelt. Ben je teleurgesteld, gespannen, boos, verdrietig of juist enthousiast? Gevoelens geven vaak informatie over wat voor jou belangrijk is.

Onderzoek wat je nodig hebt

Achter gevoelens zit vaak een behoefte. Misschien heb je behoefte aan rust, duidelijkheid, waardering, ruimte, veiligheid of autonomie. Wanneer je weet wat je nodig hebt, kun je daar ook beter verantwoordelijkheid voor nemen.

Herken wat jou uit balans brengt

Let op situaties waarin je sterk reageert. Wanneer schiet je in de verdediging? Wanneer trek je je terug? Wanneer ga je pleasen, controleren of jezelf bewijzen? Zulke reacties vertellen vaak iets over jouw kwetsbaarheden en overtuigingen.

Kijk naar terugkerende patronen

Sommige situaties lijken steeds opnieuw te ontstaan. Misschien zeg je telkens ja terwijl je nee bedoelt. Of je vermijdt conflicten en raakt later gefrustreerd. Door patronen te herkennen, kun je eerder een andere keuze maken.

Vraag gericht om feedback

Anderen zien soms gedrag dat jij zelf niet opmerkt. Vraag daarom niet alleen: ‘Wat vind je van mij?’, maar stel gerichte vragen. Bijvoorbeeld:

• Hoe kom ik over wanneer ik onder druk sta?
• Wat merk je aan mij wanneer ik weerstand voel?
• Wanneer kom ik duidelijk over?
• Wanneer trek ik mij terug?
• Wat is volgens jou het effect van mijn communicatie?

Feedback helpt alleen wanneer je haar onderzoekt zonder alles direct als waarheid aan te nemen.

Leer jouw kwaliteiten en grenzen benoemen

Zelfbewustzijn betekent dat je weet wat je kunt, maar ook wat niet bij je past. Benoem daarom jouw kwaliteiten, valkuilen, behoeften en grenzen zo concreet mogelijk. Zeg bijvoorbeeld niet alleen: ‘Ik ben goed met mensen’, maar onderzoek wat je precies goed kunt. Kun je luisteren, verbinden, uitleggen, begeleiden of conflicten bespreekbaar maken?

Kijk naar het effect van jouw gedrag

Goede bedoelingen betekenen niet automatisch dat jouw gedrag ook goed overkomt. Vraag jezelf daarom af wat jouw woorden, houding en reacties bij anderen kunnen oproepen. Misschien wil je behulpzaam zijn, maar neem je te veel over. Misschien wil je duidelijk zijn, maar kom je hard over. Misschien wil je conflicten voorkomen, maar word je daardoor onduidelijk.

Neem verantwoordelijkheid zonder jezelf af te wijzen

Zelfbewustzijn vraagt eerlijkheid. Je moet kunnen zien wat goed gaat én wat beter kan. Dat betekent niet dat je jezelf voortdurend moet bekritiseren. Je kunt erkennen dat jouw gedrag niet handig was zonder te concluderen dat jij als persoon niet deugt. Juist die combinatie van eerlijkheid en mildheid helpt je om te groeien.

Wat levert zelfbewustzijn je op?

Zelfbewustzijn helpt je om keuzes te maken die beter aansluiten bij wie je bent. Je weet beter wat bij je past, wat je nodig hebt en waar jouw grenzen liggen. Daardoor hoef je minder vaak achteraf te ontdekken dat je jezelf hebt overvraagd of een richting hebt gekozen die niet bij je hoort. Zelfbewustzijn kan je helpen om:

• Bewustere keuzes te maken.
• Jouw kwaliteiten gerichter in te zetten.
• Passender werk of een passende opleiding te kiezen.
• Eerder te herkennen wanneer iets te veel van je vraagt.
• Duidelijker jouw grenzen aan te geven.
• Beter te begrijpen waarom bepaalde situaties je raken.
• Rustiger te reageren op kritiek en feedback.
• Minder afhankelijk te worden van de mening van anderen.
• Verantwoordelijkheid te nemen voor jouw gedrag.
• Gezondere relaties aan te gaan.
• Duidelijker en eerlijker te communiceren.
• Jouw valkuilen eerder te herkennen.
• Beter om te gaan met veranderingen en conflicten.
• Meer vertrouwen te krijgen in jouw eigen keuzes.

Zelfbewustzijn vormt daarmee een belangrijke basis voor het ontwikkelen van zelfvertrouwen. Wanneer je weet wie je bent, wat je kunt en waar jouw grenzen liggen, hoef je jezelf minder te bewijzen en kun je steviger op jouw eigen oordeel vertrouwen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over zelfbewustzijn en zelfbewust overkomen.

Kun je zelfbewust zijn en toch onzeker zijn?

Ja. Je kunt goed weten wat je voelt, nodig hebt en belangrijk vindt, terwijl je in bepaalde situaties toch onzeker bent. Zelfbewustzijn betekent niet dat alle onzekerheid verdwijnt. Het helpt je wel om beter te begrijpen waar jouw onzekerheid vandaan komt en hoe je ermee omgaat.

Is zelfbewustzijn hetzelfde als zelfkennis?

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet helemaal hetzelfde. Zelfkennis gaat over wat je over jezelf weet. Zelfbewustzijn betekent ook dat je merkt wat er op een bepaald moment in jou gebeurt en begrijpt hoe dat jouw gedrag beïnvloedt.

Hoe merk je dat iemand weinig zelfbewustzijn heeft?

Iemand met weinig zelfbewustzijn ziet vaak niet welk effect zijn gedrag op anderen heeft. Die persoon kan moeilijk benoemen wat hij voelt of nodig heeft, overschat of onderschat zichzelf en herkent terugkerende patronen onvoldoende.

Kun je zelfbewustzijn ontwikkelen?

Ja. Je kunt zelfbewustzijn ontwikkelen door aandacht te geven aan jouw gevoelens, gedachten, behoeften, gedrag en reacties. Ook gerichte feedback en het onderzoeken van terugkerende patronen kunnen daarbij helpen.

Waarom helpt zelfbewustzijn bij zelfvertrouwen?

Zelfvertrouwen groeit wanneer je weet wat je kunt, waar jouw grenzen liggen en welke keuzes bij jou passen. Door zelfbewustzijn hoef je minder te varen op de goedkeuring van anderen en leer je meer vertrouwen op jouw eigen kennis en ervaring.