home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / jezelf overwinnen

Jezelf overwinnen

Jezelf overwinnen is best lastig. Vind jij dat ook? Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee? Moet je de strijd aangaan met jezelf, jezelf bedwingen of jezelf dwingen om iets te doen wat je niet wilt?

Deze pagina hoort bij de serie artikelen over jezelf tegenkomen. Je komt jezelf tegen wanneer je merkt dat een deel van jou vooruit wil, terwijl een ander deel weerstand biedt. Je vindt dat je iets moet doen, maar krijgt jezelf niet in beweging. Of je wilt juist ergens mee stoppen, maar valt steeds terug in hetzelfde gedrag. In dit artikel onderzoek ik of je jezelf werkelijk moet overwinnen of dat je beter kunt leren begrijpen wat er in jou gebeurt.

Winnen is beter dan overwinnen

Ik vind winnen een stuk vriendelijker klinken dan overwinnen. Waarom zou je strijden tegen jezelf? Als je dat doet, heb je blijkbaar iets te winnen of te verliezen. Het vraagstuk is vaak heel eenvoudig:

• Je moet jezelf overwinnen wanneer je iets niet wilt, maar vindt dat het wel moet.
• Je moet jezelf vermannen of vervrouwen wanneer je iets tegen jouw zin moet doen.
• Je moet jezelf overwinnen wanneer je ergens vanaf wilt komen.
• Je moet jezelf bedwingen wanneer je iets niet mag, maar toch graag wilt.

Winnen is wat anders:

• Je wint wanneer je gaat doen wat je werkelijk wilt.
• Je wint wanneer je ontdekt waar jouw talent ligt.
• Je wint wanneer je luistert naar jouw behoeften.
• Je wint wanneer je jouw kwaliteiten inzet.
• Je wint wanneer je begrijpt wat jou drijft en waar jouw gedrevenheid vandaan komt.

Wat win je dan?

De vraag is natuurlijk: wat win je dan? Stel dat je wint, maar jezelf niet hoeft te overwinnen. Dan kun je een aantal dingen terugwinnen:

• Levenslust.
• Energie.
• Vitaliteit.
• Werkgeluk en levensgeluk.
• Voldoening en voldaanheid.

Hoe overwin je jezelf?

Door bewijsdrang en competitieve drang los te laten. Door niet voortdurend bezig te zijn met wat niet mag, wat allemaal moet of wat je niet meer wilt. Je wint niet alleen door jezelf te dwingen. Je wint vooral wanneer je begrijpt waarom je iets wilt, wat jou tegenhoudt en wat je werkelijk nodig hebt.

Wanneer voer je strijd met jezelf?

Je voert strijd met jezelf wanneer jouw wensen, gevoelens en overtuigingen niet dezelfde kant op wijzen. Een deel van jou wil veranderen, maar een ander deel wil vasthouden aan wat bekend en veilig is. Je wilt bijvoorbeeld stoppen met roken, maar verlangt tegelijk naar het rustmoment dat je met roken hebt verbonden. Je wilt een keuze maken, maar bent bang voor de gevolgen. Of je wilt voor jezelf opkomen, terwijl je ook bang bent om een ander teleur te stellen.

Ook bewijsdrang kan leiden tot een voortdurende innerlijke strijd. Je vindt dat je sterk, succesvol, verstandig of gedisciplineerd moet zijn. Zodra je weerstand voelt, veroordeel je jezelf. Je zegt dat je zwak bent, geen doorzettingsvermogen hebt of jezelf gewoon harder moet aanpakken. Daarmee wordt het probleem groter. Naast de oorspronkelijke weerstand ontstaat ook een gevecht met jouw eigen gevoelens.

Wat is het verschil tussen jezelf overwinnen en jezelf begrijpen?

Jezelf overwinnen betekent vaak dat je een deel van jezelf wegdrukt. Je negeert vermoeidheid, angst, twijfel of tegenzin en dwingt jezelf om door te gaan. Dat kan soms nodig zijn. Je hoeft immers niet bij iedere vorm van weerstand onmiddellijk te stoppen. Maar wanneer je steeds alleen maar forceert, leer je weinig over de oorzaak van jouw gedrag.

Jezelf begrijpen betekent dat je onderzoekt wat jouw weerstand je vertelt. Ben je bang om te falen? Past het doel niet bij je? Vraag je te veel van jezelf? Of vermijd je ongemak dat nu eenmaal bij ontwikkeling hoort? Begrijpen betekent niet dat je ieder gevoel gehoorzaamt. Het betekent dat je eerst luistert voordat je beslist wat je gaat doen.

Door jezelf beter te begrijpen, ontstaat keuzevrijheid. Je kunt besluiten om toch door te zetten, maar dan weet je waarom. Je kunt ook besluiten dat een doel niet bij je past of dat je een andere aanpak nodig hebt. Je handelt dan niet alleen vanuit dwang, maar vanuit inzicht.

Hoe werk je met jezelf mee in plaats van tegen jezelf?

Met jezelf meewerken begint met het erkennen dat tegenstrijdige gevoelens naast elkaar kunnen bestaan. Je kunt iets graag willen en het toch spannend vinden. Je kunt weten dat een verandering goed voor je is en tegelijkertijd verlangen naar het oude vertrouwde. Die tegenstrijdigheid maakt jou niet zwak of besluiteloos. Zij hoort bij verandering.

Maak daarom duidelijk wat je werkelijk wilt bereiken en waarom dat belangrijk voor je is. Onderzoek daarna wat jou tegenhoudt. Heb je een kleinere stap nodig? Meer steun? Duidelijkere grenzen? Of moet je accepteren dat groei soms inspanning en ongemak vraagt?

Gebruik ook jouw kwaliteiten. Wanneer je iets alleen volhoudt door jezelf voortdurend streng toe te spreken, is de kans groot dat je uiteindelijk afhaakt. Sluit de aanpak aan bij hoe jij leert, werkt en gemotiveerd raakt. Je hoeft niet tegen jezelf te winnen. Je hebt jezelf nodig om verder te komen.

Veelgestelde vragen over jezelf overwinnen

Hieronder beantwoord ik vijf verdiepende vragen over wilskracht, weerstand en de manier waarop je met jezelf omgaat.

Heb je altijd wilskracht nodig om gedrag te veranderen?

Nee. Wilskracht kan helpen om een eerste stap te zetten, maar is niet onbeperkt beschikbaar. Gedragsverandering wordt gemakkelijker wanneer je begrijpt wat het oude gedrag jou oplevert en jouw omgeving en gewoonten daarop aanpast.

Waarom wordt de weerstand soms groter wanneer ik mezelf onder druk zet?

Druk kan ervoor zorgen dat een deel van jou zich juist sterker gaat verzetten. Je ervaart dan minder keuzevrijheid en krijgt het gevoel dat je iets moet. Daardoor kan uitstel, irritatie of vermijding toenemen.

Is discipline hetzelfde als streng zijn voor jezelf?

Nee. Discipline betekent dat je doet wat nodig is om een belangrijk doel te bereiken. Strengheid betekent vaak dat je jezelf veroordeelt wanneer iets niet direct lukt. Discipline kan duidelijk en volhardend zijn zonder dat je jezelf afbreekt.

Kun je jezelf accepteren en toch willen veranderen?

Ja. Zelfacceptatie betekent niet dat je alles bij het oude laat. Je kunt erkennen wie je nu bent en tegelijkertijd gedrag, gewoonten of keuzes willen veranderen. Verandering vanuit acceptatie geeft meestal minder innerlijke strijd dan verandering vanuit zelfafwijzing.

Wanneer is doorzetten niet meer verstandig?

Doorzetten is niet verstandig wanneer een doel niet meer bij jou past, jouw gezondheid schaadt of alleen voortkomt uit bewijsdrang en verwachtingen van anderen. Onderzoek dan of je moet volhouden, jouw aanpak moet veranderen of bewust moet stoppen.