home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / congruent

Congruentie is de basis voor vertrouwen

Congruent duidt op overeenstemmen. Het woord komt van het Latijnse werkwoord congruere. Ik geef er meteen mijn persoonlijke draai aan: wanneer je congruent bent, is er overeenstemming tussen wat je zegt, denkt, voelt en doet. De ander voelt dat het klopt wat je zegt, omdat het overeenkomt met wat je doet, met wie je bent en met hoe je overkomt. Congruentie past daarom binnen de serie over jezelf zijn. Wie congruent is, hoeft geen tegenstrijdig beeld overeind te houden en is daardoor herkenbaar en betrouwbaar in verschillende situaties.

Het brengt zoveel goeds

Ben je congruent? Dan kom je geloofwaardig en betrouwbaar over. Je wint vertrouwen bij jouw medemens en daardoor kunnen betere relaties ontstaan. Je bent open en eerlijk, waardoor de ander zich vaak ook gemakkelijker blootgeeft. Bovendien kan congruentie jouw zelfvertrouwen en eigenwaarde versterken, omdat je handelt in overeenstemming met jouw waarden en overtuigingen. Wat je zegt, doet, nalaat en bewust niet zegt, past bij jouw innerlijke morele kompas. Zo spreek je, zo zwijg je, zo neem je beslissingen en zo ben je.

Heel eenvoudig dus?

Is congruent zijn eenvoudig? Voor mijn kleinkinderen vaak wel. Een kind doet zich doorgaans niet anders voor dan het is, laat snel weten hoe het zich voelt en vertelt wat het wil. Kinderen zijn eerlijk, winden er weinig doekjes om en hebben meestal geen façade nodig.

• Ze doen zich niet anders voor dan ze zijn.
• Ze laten snel weten hoe ze zich voelen.
• Ze vertellen doorgaans wat ze willen.
• Ze zijn eerlijk en winden er weinig doekjes om.
• Ze hebben geen masker of façade nodig.

Voor grote mensen is congruent zijn minder eenvoudig. Je wilt misschien voldoen aan het beeld dat jouw familie, omgeving of de maatschappij jou heeft aangepraat. Je doet je groter of beter voor dan je bent, of je kruipt juist weg in jouw schulp. Je past je aan, spreekt je niet uit of legt de verantwoordelijkheid voor jouw ongenoegen bij een ander neer.

• Je wilt voldoen aan een beeld dat jouw omgeving jou heeft aangepraat.
• Je doet je groter of beter voor dan je bent, of maakt jezelf juist kleiner.
• Je vertoont aangepast gedrag.
• Je spreekt je niet uit.
• Je legt de verantwoordelijkheid voor jouw ongenoegen bij een ander neer.

Wanneer raken jouw waarden en jouw gedrag uit elkaar?

Jouw waarden en gedrag raken uit elkaar wanneer je wel weet wat voor jou belangrijk is, maar daar niet naar handelt. Je vindt eerlijkheid belangrijk, maar spreekt niet uit wat je werkelijk denkt. Je hecht aan respect, maar laat iemand over jouw grenzen gaan. Je wilt betrouwbaar zijn, maar doet toezeggingen die je niet kunt nakomen. Dat kan spanning, schuldgevoel en innerlijke onrust veroorzaken. Je merkt dat jouw handelen niet meer past bij wat je vanbinnen belangrijk vindt. Wanneer dit vaker gebeurt, ontstaat incongruentie: jouw binnenkant en buitenkant vertellen niet langer hetzelfde verhaal.

Betekent congruent zijn dat je altijd alles moet zeggen?

Nee. Congruent zijn betekent niet dat je ieder gevoel, elke gedachte of ieder oordeel onmiddellijk moet uitspreken. Je mag rekening houden met timing, privacy, de situatie en de gevoelens van de ander. Het verschil zit in de vraag of je zorgvuldig zwijgt of bewust een onjuist beeld neerzet. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat je nog niet over iets wilt praten, zonder te doen alsof er niets speelt. Congruentie is dus geen excuus voor botheid of ongefilterd spreken. Het betekent dat je eerlijk blijft zonder jouw zorgvuldigheid te verliezen.

Hoe laat je congruentie zien in moeilijke gesprekken?

In een moeilijk gesprek laat je congruentie zien door te zeggen wat je werkelijk bedoelt zonder jezelf groter, harder of zekerder voor te doen dan je bent. Je kunt benoemen dat je twijfelt, dat iets je raakt of dat je een grens wilt aangeven. Je hoeft daarbij geen toneel te spelen en je hoeft ook niet alles prijs te geven. Door meer van jezelf te laten zien, krijgt de ander een eerlijker beeld van wat er bij jou gebeurt. Dat maakt het gesprek misschien spannender, maar doorgaans ook duidelijker en betrouwbaarder.

Veelgestelde vragen over congruentie

Onderstaande vragen vullen het artikel aan en gaan over leiderschap, veranderende inzichten, herstel van vertrouwen en verschillende rollen.

Kun je congruent zijn en toch van mening veranderen?

Ja. Congruentie betekent niet dat je altijd hetzelfde moet blijven denken. Nieuwe ervaringen en informatie kunnen jouw inzicht veranderen. Je bent juist congruent wanneer je eerlijk erkent dat je ergens anders over bent gaan denken.

Waarom is congruentie belangrijk voor leidinggevenden?

Medewerkers letten sterk op het verschil tussen wat een leidinggevende zegt en doet. Wanneer woorden over openheid, respect of verantwoordelijkheid niet zichtbaar worden in gedrag, neemt het vertrouwen af. Een congruente leidinggevende laat de uitgesproken waarden terugkomen in beslissingen en dagelijkse omgang.

Kun je oprecht zijn en toch ongelijk hebben?

Ja. Congruentie zegt iets over de overeenstemming tussen jouw binnenkant en buitenkant, niet automatisch over de juistheid van jouw mening. Je kunt oprecht overtuigd zijn en toch verkeerde informatie hebben of een situatie onjuist beoordelen.

Hoe herstel je vertrouwen nadat je niet congruent hebt gehandeld?

Erken duidelijk waar jouw woorden en gedrag uit elkaar liepen. Neem verantwoordelijkheid, bied waar nodig excuses aan en laat vervolgens in jouw handelen zien wat je anders gaat doen. Vertrouwen herstelt vooral door nieuw, consistent gedrag.

Ben je incongruent wanneer je je in iedere rol anders gedraagt?

Nee. Je gedraagt je als ouder waarschijnlijk anders dan als collega of leidinggevende. Verschillende rollen vragen verschillende verantwoordelijkheden en omgangsvormen. Het wordt pas incongruent wanneer jouw gedrag structureel strijdig is met jouw waarden of met wat je werkelijk voelt en bedoelt.