home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / uniek

Uniek: ben jij uniek?

Ben jij zo uniek? Wat is dan het onderscheid tussen jou en andere mensen? Is het echt zo dat jij uniek bent? Of praten coaches je dat aan om je te laten geloven dat je wel heel bijzonder bent? Ik snap die vraag wel. Voor je het weet, klinkt het alsof iedereen uitzonderlijk, fantastisch en geweldig moet zijn. Daar gaat uniciteit voor mij niet over. Dit artikel schreef ik in de serie Kern, identiteit en innerlijke basis. Het is een verdieping op jouw identiteit. Want jouw uniciteit zit niet in één losse kwaliteit of eigenschap, maar in de combinatie van alles wat jou tot jou maakt.

Nou zeg je: stop maar met die loftrompetten. Krijg je het al een beetje warm? En dat ik dat zeg hè, als nuchtere Drent? Daarom wil ik het ook niet groter maken dan nodig is. Uniciteit is geen compliment dat je eerst moet verdienen. Het is een constatering: er bestaat geen tweede mens die precies jouw aanleg, geschiedenis, manier van kijken, verlangens en reacties combineert.

Ben je echt uniek of is dat een mooi verhaal?

Ja, wat mij betreft ben je echt uniek. Maar misschien anders dan sommige mooie verhalen over persoonlijke ontwikkeling je willen doen geloven. Jij bent niet uniek omdat niemand anders jouw talent heeft. Grote kans dat duizenden mensen hetzelfde talent hebben. Je bent ook niet uniek omdat niemand dezelfde eigenschappen heeft. Er zijn veel mensen die analytisch, gevoelig, direct, praktisch, creatief of zorgzaam zijn.

Het unieke zit in de samenstelling. Misschien ben jij analytisch en tegelijk heel gevoelig. Misschien ben je behoorlijk direct, maar raakt verdriet van anderen je diep. Misschien houd je van zekerheid en heb je tegelijkertijd een sterke behoefte aan vrijheid. Voeg daar jouw opvoeding, levenservaringen, dromen, teleurstellingen, humor, waarden en manier van kijken aan toe en er ontstaat een combinatie die nergens precies wordt herhaald.

Uniek betekent daarom ook niet: beter. Dat onderscheid vind ik belangrijk. Er bestaat geen ranglijst van uniciteit. Jij bent niet unieker dan jouw buurman en jouw buurman is niet minder uniek dan jij. Het gaat niet over verheven zijn boven anderen. Het gaat over het feit dat jouw eigen combinatie maar één keer voorkomt.

Ja, je bent uniek!

Is dat het verschil? Nee hoor. Er is veel meer. Want jouw uniciteit wordt ook zichtbaar in wat jou van binnenuit in beweging zet.

• Wat jij graag wilt.
• Waar je over droomt.
• Waar je door gefascineerd bent.
• Waar je nauwelijks in te stoppen bent qua drive.
• Wat jouw idealen zijn.
• Wat jouw ambitie is.
• Wat jou drijft.
• Wat jouw talent is.
• Wat jouw grote ideaal is.

En dan zijn we er nog niet. Want ook jouw kwetsbaarheid hoort bij jou. Niet alleen jouw sterke of mooie kanten maken jou tot wie je bent.

• Zo kwetsbaar als jij kunt zijn.
• Zo waanzinnig als jij geïrriteerd kunt raken.
• Zo teleurgesteld als jij kunt zijn.
• Zoals jij in de weerstand kunt schieten.
• Zoals jij verdrietig kunt zijn.
• Wat jou ontroert en beroert.
• Waar jij van in de lach schiet of furieus van kunt worden.

Waar zit jouw uniciteit dan precies in?

Niet in één van die lijstjes afzonderlijk. Daar zit voor mij precies de clou. Jouw uniciteit ontstaat uit de combinatie. Jouw manier van denken samen met jouw manier van voelen. Jouw talent samen met jouw levenservaring. Jouw verlangens samen met jouw angsten. Jouw kwaliteiten samen met jouw valkuilen. Jouw achtergrond samen met de keuzes die je later zelf hebt gemaakt. Neem alleen jouw levensverhaal. Niemand heeft precies meegemaakt wat jij hebt meegemaakt op precies dezelfde leeftijd, in hetzelfde gezin en met precies dezelfde gevoeligheid en aanleg. Zelfs broers en zussen uit hetzelfde gezin kunnen totaal anders terugkijken op hun jeugd. Ze hadden dezelfde ouders en woonden in hetzelfde huis, maar zij beleefden niet hetzelfde leven.

Dat geldt ook voor talent. Misschien hebben jij en een collega hetzelfde talent, maar jullie gebruiken het anders. De een zet analytisch vermogen in om problemen op te lossen, de ander om mensen beter te begrijpen. Dezelfde aanleg krijgt een andere kleur door motivatie, ervaring en persoonlijkheid. Daarom ben ik voorzichtig met tests of profielen die suggereren dat een paar kenmerken precies vertellen wie jij bent. Ze kunnen iets zichtbaar maken, maar jij bent altijd meer dan de uitslag. Jouw eigenheid zit juist in de samenhang van alles wat bij jou hoort.

Je bent me er eentje!

Wat maakt jou nu uniek? Wat mij betreft de combinatie van alles wat ik hiervoor noemde en nog veel meer wat jij zelf kunt benoemen. Nou, dat dus. Je hoeft niet spectaculair te zijn. Je hoeft geen uitzonderlijke prestatie te leveren en je hoeft niet voortdurend aan anderen te laten zien hoe bijzonder je bent. Sterker nog: misschien wordt jouw uniciteit juist beter zichtbaar wanneer je ophoudt met bijzonder proberen te zijn. Wanneer je minder bezig bent met hoe het hoort en beter gaat waarnemen wat bij jou vanzelf gaat. Waar lachen mensen om bij jou? Waar weten ze precies voor bij jou aan te kloppen? Wat begrijp jij zonder dat je zelf doorhebt dat een ander dat moeilijk vindt? Waar haak jij onmiddellijk op aan? Daar zit vaak veel eigenheid.

Je hoeft niet bijzonder te dóén om uniek te zijn. De combinatie die jij bent, bestaat maar één keer.

Wat gebeurt er als je jouw eigenheid voortdurend aanpast?

Mensen kunnen zich natuurlijk aanpassen. Dat is soms zelfs nodig. Je gedraagt je tijdens een zakelijke vergadering anders dan wanneer je thuis aan tafel zit. Daar is niets mis mee. Het wordt lastiger wanneer aanpassen bijna jouw standaardinstelling wordt en je voortdurend bezig bent met de vraag wat anderen van jou verwachten.

Dan kun je een eigenaardige beweging maken. Je bent uniek, maar probeert steeds meer te lijken op het beeld waarvan je denkt dat het gewaardeerd wordt. Je praat anders, houdt bepaalde meningen voor je, maakt jouw enthousiasme kleiner of probeert juist eigenschappen te laten zien die helemaal niet zo natuurlijk bij je passen.

Op den duur kun je dan behoorlijk ver verwijderd raken van jouw eigenheid. Niet omdat jouw uniciteit letterlijk verdwenen is, maar omdat je haar zo weinig ruimte geeft dat je nauwelijks nog voelt wat werkelijk van jou is. Dat is ook precies waarom authenticiteit zo belangrijk wordt: durf je wat bij jou hoort ook werkelijk te laten zien?

Enigheid of onenigheid

Uniek of uniciteit wordt ook wel verbonden met enigheid: er is er maar één van. Nu hoop ik natuurlijk dat je geen onenigheid met jezelf krijgt. Maar dat kan wel gebeuren wanneer je voortdurend probeert te voldoen aan verwachtingen van anderen of aan wat ik maar even de eisen van de grauwe mensenmassa noem. Je kijkt om je heen en denkt: zo moet ik zijn. Zo moet ik praten. Dit moet ik belangrijk vinden. Daar moet ik succes mee hebben. Dat kan jarenlang goed gaan. Tot je merkt dat er iets begint te schuren. Aan de buitenkant voldoe je misschien prima, maar vanbinnen ontstaat steeds meer onenigheid. Daarom gaat uniciteit voor mij uiteindelijk niet alleen over vaststellen dat je anders bent dan anderen. Het gaat ook over leren verdragen dat jij niet op ieder punt hetzelfde hoeft te willen, voelen, denken of kiezen als jouw omgeving. Je mag jouw eigen combinatie serieus nemen.

Veelgestelde vragen over uniek zijn

Uniek zijn wordt gemakkelijk verward met bijzonder, beter of uitzonderlijk zijn. Deze vragen helpen om dat onderscheid nog wat scherper te maken.

Is iedereen uniek?

Ja, wanneer je uniciteit ziet als de unieke combinatie van aanleg, ervaringen, eigenschappen, verlangens, waarden en manieren van reageren. Veel afzonderlijke kenmerken deel je met anderen, maar de totale combinatie is jouw eigen combinatie.

Betekent uniek zijn dat je beter bent dan anderen?

Nee. Uniciteit zegt niets over beter of slechter. Het is geen kwaliteitskeurmerk en geen rangorde. Jij bent anders samengesteld dan een ander, maar dat maakt jou niet meer of minder waard.

Kun je jouw uniciteit verliezen?

Niet letterlijk. Je blijft jouw eigen combinatie houden. Je kunt wel zo sterk aangepast gaan leven dat jouw eigen voorkeuren, kwaliteiten en verlangens weinig ruimte meer krijgen. Dan kun je het gevoel krijgen dat je jezelf bent kwijtgeraakt.

Hoe ontdek je wat jou uniek maakt?

Kijk niet alleen naar eigenschappen of talenten. Onderzoek juist de combinatie: wat gaat vanzelf, wat raakt jou, waar krijg je energie van, wat vind je belangrijk, welke ervaringen hebben jou gevormd en hoe reageer jij op situaties? Ook feedback van mensen die jou goed kennen kan verrassend veel zichtbaar maken.

Moet je jezelf onderscheiden om succesvol te zijn?

Niet door een kunstmatig verschil te verzinnen. Je hoeft geen imago te bouwen om onderscheidend te zijn. Vaak wordt het verschil juist duidelijker wanneer je goed begrijpt waar jouw natuurlijke kracht, motivatie en eigen manier van werken liggen en daar consequent vanuit handelt.