Vreemdgaan en schuldgevoel
Bij uit elkaar groeien in je relatie kan vreemdgaan een ingrijpend thema zijn. In onze coachingspraktijk kom ik het onderwerp vreemdgaan af en toe tegen en dan meestal in twee verschillende variaties: jouw partner is vreemdgegaan of je bent zelf vreemdgegaan. In beide situaties kunnen schuldgevoel, boosheid, verdriet, schaamte en afwijzing een grote rol spelen, maar de positie van waaruit je naar de situatie kijkt is natuurlijk heel verschillend.
Wat is vreemdgaan?
Hoewel ik merk dat iedereen er wel een antwoord op heeft, stel ik toch de vraag: wat is vreemdgaan nu precies? Het antwoord dat ik krijg, is vaak dat iemand:
- Heeft gezoend met een andere man of vrouw.
- Met een ander naar bed is geweest.
- Overspel heeft gepleegd.
Ik scherp de stelling meteen maar wat aan. Je kunt ook vreemdgaan met iemand met wie je het bed niet hebt gedeeld. Vreemdgaan gaat voor mij namelijk verder dan alleen seksueel contact. Het kan ook gaan over intimiteit, aandacht en gevoelens die je steeds meer met een ander deelt en steeds minder met jouw eigen partner. Het gevoel dat daardoor bij jouw partner kan ontstaan, is dat hij of zij niet meer de belangrijkste persoon in jouw leven is.
Jouw partner is vreemdgegaan
Wanneer jouw partner is vreemdgegaan, kan dat tal van gevoelens opleveren die als bijzonder heftig worden ervaren. Iemand vertelde: ‘Toen ik erachter kwam dat mijn partner geen gevoelens meer voor mij had, belandde ik in een diep rouwproces. Ik verloor op dat moment iemand waar ik vertrouwen in had en waar ik zielsveel van hield. Het leverde bij mij gevoelens op van afwijzing en aan de kant gezet zijn.’
Iemand anders zei: ‘Boosheid en verdriet wisselden elkaar in hoog tempo af toen mij bekend werd dat mijn partner vreemdging. Ik was de weg finaal kwijt en ging vooral aan mezelf twijfelen.’ Vreemdgaan wordt vaak ervaren als een integriteitskwestie. Je zou het ook een intimiteitsbreuk kunnen noemen. Iets waarvan jij dacht dat het alleen tussen jou en jouw partner bestond, blijkt ineens met iemand anders te zijn gedeeld. Dat kan diep ingrijpen op vertrouwen, veiligheid en de manier waarop je naar jouw relatie kijkt.
Je bent zelf vreemdgegaan
Ook wanneer je zelf bent vreemdgegaan, kan dat tal van negatieve gevoelens met zich meebrengen. De aandacht van de omgeving gaat vaak direct naar degene die bedrogen is, maar degene die is vreemdgegaan kan ondertussen eveneens worstelen met wat er is gebeurd en met de gevolgen van de eigen keuzes. Je kunt bijvoorbeeld te maken krijgen met:
- Schuldgevoel: wat heb ik de ander aangedaan?
- Schaamte voor de reactie en afwijzing van de omgeving.
- Boosheid en verdriet omdat mensen hard en veroordelend op jou reageren.
- Een gevoel van tekortschieten tegenover jouw kinderen en partner.
Schuldgevoel kan daarbij ook een functie hebben. Het kan je duidelijk maken dat je iets hebt gedaan wat niet past bij jouw eigen waarden of bij de afspraken binnen jouw relatie. De vraag is vervolgens wat je met dat besef doet. Blijf je alleen steken in zelfverwijt of durf je ook verantwoordelijkheid te nemen voor jouw keuze en voor de gevolgen ervan?
De omgeving veroordeelt degene die vreemd is gegaan vaak snel
Degene die is vreemdgegaan, wordt al snel en gemakkelijk veroordeeld door de omgeving: familie, vrienden en bekenden. Iemand zei: ‘Ik werd uitgemaakt voor viespeuk, smerig, seksverslaafde enzovoort. Bij een aantal vrienden van ons mocht ik niet meer binnenkomen. Ze weigerden mij zelfs de deur.’ De boosheid van mensen uit de omgeving is soms begrijpelijk, zeker wanneer zij de pijn van de andere partner van dichtbij meemaken. Maar een hard oordeel helpt niet automatisch om te begrijpen wat er is gebeurd of om verantwoordelijkheid te nemen voor wat er nu nodig is.
Echtscheiding is een rouwproces
Vreemdgaan kan uiteindelijk leiden tot een breuk of echtscheiding. Een echtscheiding kan veel kenmerken van een rouwproces hebben, omdat je niet alleen een partnerrelatie verliest, maar vaak ook verwachtingen, toekomstbeelden en een vertrouwde manier van leven.
ABC: Altijd blijven communiceren
Hoe moeilijk het ook is, blijf waar mogelijk met elkaar communiceren. Niet om alles onmiddellijk op te lossen, maar om bespreekbaar te houden wat er is gebeurd, wat het met jullie doet en wat ieder nodig heeft.
Het proces van vreemdgaan
In veel gevallen is vreemdgaan een proces. Soms zelfs een proces dat langere tijd duurt. Dan doel ik niet op de situatie waarbij iemand in een dronken bui tijdens het personeelsfeest een grens is overgegaan. Ik bedoel vooral het proces dat binnen een relatie kan ontstaan waarbij twee mensen langzaam van elkaar verwijderd raken en gevoelens voor een ander uiteindelijk steeds belangrijker worden.
Dat proces kan heel verschillend verlopen. Soms begint het met aandacht van iemand anders die prettig voelt. Er ontstaat meer contact, er worden persoonlijke dingen gedeeld en langzamerhand komt er een vorm van intimiteit die eerst alleen binnen de eigen relatie bestond. De grens wordt dan niet altijd op één duidelijk moment overschreden. Achteraf zie je soms pas hoeveel stappen eraan voorafgingen.
Vervreemden doe je samen
Hoewel de schuld na vreemdgaan meestal wordt neergelegd bij degene die is vreemdgegaan, wil ik ook wijzen op een ander aspect. Bij het proces rondom vreemdgaan kan namelijk vervreemding een rol spelen. In een relatie kun je van elkaar vervreemden. Dat kan in fysiek opzicht, maar net zo goed in geestelijk of emotioneel opzicht. Je vertelt elkaar minder, leeft steeds meer een eigen leven of merkt dat de belangstelling voor elkaar is afgenomen. Op het moment dat je uit elkaar groeit, kan er meer afstand ontstaan waarin een derde persoon een steeds grotere plaats krijgt.
Daarbij wil ik wel onderscheid maken tussen schuld en verantwoordelijkheid. Degene die vreemdgaat, blijft verantwoordelijk voor de eigen keuze om een grens over te gaan. Dat moet je niet wegpoetsen. Maar de kwaliteit van een relatie en het proces waarin partners van elkaar vervreemden, kan iets zijn waar beiden naar moeten kijken. Ik praat daarom liever over verantwoordelijkheden wanneer het gaat over dat gezamenlijke relationele proces, omdat vervreemding doorgaans niet opzettelijk ontstaat.
Vreemdgaan: schuld of verantwoordelijkheid?
Al te gemakkelijk wordt degene die is vreemdgegaan als enige schuldige aangewezen voor alles wat er binnen de relatie mis is gegaan. Zeker door familieleden, vrienden en bekenden kan het oordeel hard zijn. Hoe nauwer de band met degene die gekwetst is, hoe sterker die reactie soms wordt. Op zichzelf is dat een begrijpelijke emotionele reactie, maar daarmee heb je nog niet automatisch inzicht in wat er binnen de relatie gebeurde.
Je ging samen een relatie aan en je was beiden verantwoordelijk voor de kwaliteit van die relatie. Dat betekent niet dat beide partners verantwoordelijk zijn voor het vreemdgaan zelf. Die keuze hoort bij degene die hem heeft gemaakt. Het betekent wel dat je kunt onderzoeken hoe jullie relatie zich heeft ontwikkeld, waar de afstand is ontstaan, wat niet meer werd uitgesproken en welke behoeften of verwachtingen uit beeld zijn geraakt.
Voor mij is dat verschil belangrijk. Schuld gaat over de vraag wie iets heeft gedaan. Verantwoordelijkheid gaat ook over de vraag: wat doe ik er nu mee? Kun je eerlijk naar jouw eigen gedrag kijken? Kun je verdragen wat jouw keuze bij de ander heeft veroorzaakt? En wanneer jij degene bent die bedrogen is, kun je onderzoeken wat je nu nodig hebt, waar jouw grenzen liggen en welke keuze voor jou klopt?
Kun je na vreemdgaan nog met elkaar verder?
Daar is geen standaardantwoord op. Sommige partners besluiten na vreemdgaan samen verder te gaan, terwijl anderen tot de conclusie komen dat het vertrouwen te diep beschadigd is. Soms weet je dat ook niet onmiddellijk. Je kunt tegelijkertijd boos zijn en van iemand houden, willen vertrekken en toch hopen dat het nog goedkomt. Dat maakt vreemdgaan juist zo verwarrend.
Wanneer je samen verder wilt, vraagt dat meer dan zeggen dat het niet opnieuw zal gebeuren. Er zal gesproken moeten worden over wat er is gebeurd, wat het met beiden heeft gedaan, wat er nodig is om vertrouwen eventueel opnieuw op te bouwen en welke verantwoordelijkheid ieder daarin neemt. Juist daarom kan communicatie in jouw relatie in deze fase belangrijk worden.
Wanneer vreemdgaan tot een scheiding leidt
Soms wordt na verloop van tijd duidelijk dat de relatie niet verdergaat. Dan volgt opnieuw een proces waarin je afscheid moet nemen van wat er was en moet uitzoeken hoe jouw leven er zonder deze relatie uitziet. Dat kan invloed hebben op wonen, kinderen, financiën, sociale contacten en natuurlijk ook op jouw werk.
Wanneer een scheiding jouw concentratie, functioneren of positie op het werk raakt, lees dan ook verder bij echtscheiding en werk. Dat is een ander vraagstuk binnen hetzelfde cluster, waarbij juist de gevolgen van de relatiebreuk voor jouw werkende leven centraal staan.
Vreemdgaan en persoonlijke ontwikkeling
Of jouw partner nu is vreemdgegaan of jij zelf bent vreemdgegaan, de situatie kan je dwingen om naar jezelf te kijken. Waar ligt jouw grens? Wat betekent trouw voor jou? Hoe ga je om met schuldgevoel, boosheid, afwijzing of schaamte? Welke behoeften zijn belangrijk voor je? Wat verwacht je van een relatie? En wat doe je wanneer vertrouwen beschadigd raakt?
Daarmee wordt vreemdgaan niet alleen een vraagstuk over wat de ander heeft gedaan of over wat jij hebt gedaan. Het kan ook een confrontatie zijn met jouw waarden, behoeften, gedrag en keuzes. Dat maakt de pijn niet kleiner en maakt vreemdgaan ook niet goed. Het kan je wel helpen om beter te begrijpen wat deze gebeurtenis met jou doet en wat jij nodig hebt om verder te kunnen.
Hoe ga jij verder na vreemdgaan?
Vreemdgaan kan in één klap veel raken wat daarvoor vanzelfsprekend leek. Vertrouwen kan verdwijnen, je kunt aan jezelf gaan twijfelen en toekomstbeelden kunnen ineens onzeker worden. Wanneer je zelf bent vreemdgegaan, kun je juist geconfronteerd worden met schuldgevoel, schaamte en de gevolgen van een keuze die niet meer ongedaan gemaakt kan worden. In beide situaties kan de vraag ontstaan hoe je hiermee verder moet.
Persoonlijke ontwikkeling betekent niet dat je zo snel mogelijk over de gebeurtenis heen moet stappen. Het betekent dat je onderzoekt wat er bij jou gebeurt. Welke gevoelens spelen een rol? Welke waarden zijn geraakt? Waar liggen jouw grenzen? Wat heb je nodig om weer vertrouwen te kunnen ervaren, in de ander of in jezelf? En welke verantwoordelijkheid kun jij nemen voor de keuzes die vanaf nu voor je liggen?
Ook wanneer de relatie eindigt, neem je jezelf mee naar een volgende fase van jouw leven. De manier waarop je omgaat met boosheid, schuld, verdriet, afwijzing, vertrouwen en grenzen kan daarom belangrijk zijn voor meer dan alleen deze relatie. Door te begrijpen wat je hebt meegemaakt en wat het bij jou heeft geraakt, kun je bewuster bepalen hoe jij verder wilt.
Vanuit persoonlijke ontwikkeling kun je verder lezen over thema's als relaties, communicatie, gevoelens, autonomie, grenzen, verlies en andere persoonlijke vraagstukken die in jouw dagelijks leven een rol kunnen spelen.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 25-07-2015
Laatst bijgewerkt: 7 september 2026.
