home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / humor / alles weglachen

Alles weglachen: wanneer humor een valkuil wordt

Alles weglachen kan een valkuil zijn van de kernkwaliteit humor. Je hebt gemakkelijk een gevatte opmerking klaar, ziet het komische van een situatie en weet mensen aan het lachen te krijgen. Maar wat gebeurt er wanneer je ook een grap maakt zodra iemand jou iets persoonlijks vraagt? Of wanneer de ander iets vertelt wat verdrietig, spannend of moeilijk is?

Ik vind humor een prachtige persoonlijke kwaliteit. Tegelijk kan die kwaliteit je in de weg zitten wanneer je bijna niet meer zonder een grap kunt reageren. Dan wordt lachen een manier om iets buiten de deur te houden. Jouw eigen gevoel bijvoorbeeld. Of een gesprek dat ineens dichtbij komt.

Wat bedoel ik met alles weglachen?

Met alles weglachen bedoel ik dat je moeilijke, kwetsbare of ernstige onderwerpen steeds naar iets grappigs ombuigt. Zodra een gesprek persoonlijk wordt, maak je een kwinkslag. Wanneer iemand vraagt hoe het werkelijk met je gaat, geef je een komisch antwoord. En als je ergens op wordt aangesproken, probeer je met een grap onder het gesprek uit te komen. Dat hoeft geen bewuste keuze te zijn. Misschien gaat het zo snel dat je pas achteraf merkt wat je deed. De ander stelde een serieuze vraag en jij had jouw antwoord alweer klaar. Iedereen lachte, het gesprek ging verder en de vraag bleef onbeantwoord. Een grap op een moeilijk moment is op zichzelf geen probleem. Ik kijk vooral naar wat er daarna gebeurt. Kun je na het lachen terug naar het onderwerp? Of is het onderwerp met de grap ook meteen verdwenen?

Hoe herken je deze valkuil?

Je hoeft jezelf niet in ieder voorbeeld te herkennen. Misschien merk je het vooral op jouw werk, bij jouw familie of wanneer iemand belangstelling toont voor wat er in jou omgaat. Ik noem een aantal herkenningspunten:

• Je maakt een grap wanneer iemand vraagt hoe jij je voelt.
• Je praat luchtig over gebeurtenissen die jou meer geraakt hebben dan je laat merken.
• Je vindt het ongemakkelijk wanneer een gesprek een tijdlang ernstig blijft.
• Je probeert een stilte snel op te vullen met iets grappigs.
• Je ontvangt een compliment met een grap en gaat voorbij aan wat de ander zegt.
• Je maakt jezelf belachelijk voordat een ander kritiek kan geven.
• Je krijgt te horen dat er met jou nergens serieus over te praten valt.
• Je merkt achteraf dat je wel gelachen hebt, maar niet gezegd hebt wat je wilde zeggen.

Vooral dat laatste vind ik een belangrijk signaal. Je bent aanwezig geweest, hebt meegedaan en misschien zelfs de sfeer bepaald. Toch ben je met jouw eigen verhaal nauwelijks aan bod gekomen.

De lolbroek uithangen: moet jij iedereen vermaken?

Misschien ben jij in een groep degene die voor de grappen zorgt. Mensen kijken al naar jou wanneer er iets gebeurt. Ze verwachten jouw reactie en meestal stel je hen niet teleur. Jij ziet snel een woordspeling, een vreemde tegenstelling of iets absurds. Daar kun je plezier aan beleven. Maar het kan ook een rol worden waar je moeilijk uitkomt. Op een verjaardag vraagt iemand waarom je zo stil bent. Op jouw werk zegt een collega: ‘Wat ben jij serieus vandaag.’ En wanneer je een keer werkelijk vertelt dat je ergens mee zit, volgt er een grap terug. Je merkt dat mensen gewend zijn geraakt aan jouw vrolijke buitenkant. Dan kan het voelen alsof je moet blijven optreden. Ook wanneer je moe bent, verdriet hebt of helemaal geen behoefte hebt om de sfeer erin te houden.

Ik zou je dan willen vragen: mag jij in dit gezelschap ook aanwezig zijn zonder iemand te vermaken? En geef jij jezelf die ruimte?

Waarom maak je een grap als het spannend wordt?

Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Misschien wil je spanning verminderen. Misschien weet je niet goed wat je moet zeggen. Of je bent bang dat het zwaar wordt wanneer je werkelijk vertelt wat jou bezighoudt.

Je wilt niet laten merken dat iets je raakt

Stel dat je een afwijzing hebt gekregen na een sollicitatie. Een vriend vraagt hoe je dat vindt. Je antwoordt: ‘Ze waren vast bang dat ik daar de boel zou overnemen.’ Dat kan gewoon een grappige opmerking zijn. Maar misschien ben je ook teleurgesteld en twijfel je aan jezelf. Als het daarbij blijft, weet jouw vriend niet dat je behoefte hebt om daarover te praten.

Je hebt het verhaal verteld, maar jouw beleving ervan achtergehouden.

Je weet niet goed hoe je moet reageren

Iemand vertelt dat zijn relatie onder druk staat. Je schrikt en zoekt naar woorden. Voor je het weet zeg je: ‘Samenwonen moest ook verboden worden.’ Misschien probeer je het gesprek daarmee wat gemakkelijker te maken. Maar de ander wilde juist iets moeilijks met jou delen. Die weet nu niet of er ruimte is om verder te vertellen.

Je hoeft overigens niet onmiddellijk iets verstandigs te zeggen. Soms is een eenvoudige vraag genoeg: ‘Wat gebeurt er tussen jullie?’

Je hebt geleerd om de sfeer goed te houden

Misschien ontdekte je al jong dat mensen ontspanden wanneer jij iets grappigs zei. Bij spanning thuis wist jij iedereen weer aan het lachen te krijgen. Of je merkte op school dat je gemakkelijker aansluiting vond wanneer je de clown uithing. Zoiets kan een vertrouwde manier van reageren worden. Zodra het ongemakkelijk wordt, voel jij je geroepen om iets te doen. Dat kan samenhangen met een overlevingsmechanisme, maar dat hoeft niet. Ik zou vooral onderzoeken of jij nog vrij bent om anders te reageren. Kun je de spanning even laten bestaan zonder haar meteen op te lossen?

Wat merkt de ander wanneer jij alles weglacht?

De ander ziet jouw bedoeling niet altijd. Jij denkt misschien dat je iemand opvrolijkt, terwijl diegene ervaart dat je niet luistert. Stel dat jouw partner zegt: ‘Ik mis het dat we nog echt met elkaar praten.’ Jij antwoordt: ‘Nou, volgens mij praat jij anders genoeg.’ Misschien krijg je een glimlach. Misschien lacht jouw partner zelfs mee. Maar daarmee is de oorspronkelijke boodschap niet verdwenen. Er werd iets gemist en dat is nog steeds niet besproken. Wanneer dit vaker gebeurt, kan iemand minder met jou gaan delen. Die verwacht bij voorbaat dat er toch weer een grap komt. Terwijl jij misschien helemaal niet weet dat de ander zich onvoldoende serieus genomen voelt.

Lachen vertelt dus niet alles. Iemand kan meelachen en zich tegelijkertijd alleen voelen in wat hij probeert te zeggen.

Jezelf steeds belachelijk maken

Een bijzondere vorm van deze valkuil is dat je voortdurend grappen over jezelf maakt. Over jouw uiterlijk, jouw onhandigheid, jouw werk of jouw vermogen om iets te begrijpen. Af en toe om jezelf lachen kan prettig zijn. Je hoeft jezelf niet bij iedere vergissing ernstig toe te spreken. Maar wanneer je jezelf telkens neerzet als de sukkel van het gezelschap, zou ik daar toch eens bij stilstaan. Wat gebeurt er als iemand jou serieus waardeert? Kun je dat ontvangen? Of zeg je meteen: ‘Dan ken je me nog niet goed genoeg’?

Misschien maak je jezelf alvast kleiner omdat het veiliger voelt dan afwachten wat een ander vindt. Dan raakt humor aan jezelf wegcijferen. Jouw grap krijgt aandacht, maar jouw kwaliteiten of jouw behoefte verdwijnen uit beeld.

Ook verantwoordelijkheid kun je weglachen

Deze valkuil gaat niet alleen over verdriet of kwetsbaarheid. Je kunt ook een grap maken wanneer iemand je aanspreekt op een afspraak. Een collega zegt dat jij opnieuw te laat bent. Jij antwoordt: ‘Je moet ook nooit op een genie wachten.’ Er wordt gelachen en iedereen begint aan de vergadering. Maar jouw collega heeft misschien werk moeten overnemen of een klant laten wachten. Dan vraagt de situatie dat je daarop ingaat. Wat was er afgesproken? Wat ging er mis? En hoe zorg je dat het de volgende keer anders loopt?

Een gevat antwoord kan prettig voelen omdat je het ongemak even kwijt bent. De gevolgen voor de ander zijn daarmee nog niet opgelost.

Wat is jouw uitdaging?

De uitdaging is dat je kunt blijven bij wat er wordt gezegd, ook wanneer je onmiddellijk iets grappigs bedenkt. Dat vraagt soms dat je even niets doet. Je hoort de ander aan, merkt wat het verhaal met je doet en stelt een vraag. Of je vertelt zelf iets zonder jouw laatste zin weer grappig te maken. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik maak er nu een grap over, maar ik vind het eigenlijk behoorlijk spannend.’

Zo geef je iemand de kans om jou beter te begrijpen. Je hoeft jouw humor daarvoor niet kwijt te raken. Je leert kiezen wanneer je haar inzet en wanneer je eerst iets anders wilt laten zien.

Welke leerdoelen passen hierbij?

Wanneer je deze valkuil herkent, helpt het om jouw ontwikkelvraag concreet te maken. In welke gesprekken gebeurt het? Bij welke mensen? En wat zou je op zo’n moment willen zeggen? Mogelijke persoonlijke leerdoelen zijn:

• Een serieuze vraag beantwoorden voordat je een grap maakt.
• Vertellen wat een situatie met jou doet.
• Een stilte laten bestaan zonder meteen voor vermaak te zorgen.
• Nagaan of de ander zich gehoord voelt.
• Een compliment ontvangen zonder jezelf kleiner te maken.
• Verantwoordelijkheid nemen wanneer iemand jou ergens op aanspreekt.

Je hoeft dat niet allemaal tegelijk te kunnen. Begin eens bij één gesprek waarin je jouw gebruikelijke grap herkent en besluit om nog even te wachten. Wat zou je zeggen wanneer je jezelf iets meer ruimte gaf?

Veelgestelde vragen – FAQ

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Is veel grappen maken een valkuil?

Nee. Veel grappen maken kan gewoon bij jou passen. Het wordt een valkuil wanneer belangrijke onderwerpen steeds verdwijnen of wanneer jij nauwelijks meer kunt vertellen wat je werkelijk voelt en vindt.

Waarom lach ik als ik iets verdrietigs vertel?

Dat kan verschillende redenen hebben, zoals spanning, ongemak of een vertrouwde manier van vertellen. Het betekent niet automatisch dat het verdriet je weinig doet. Onderzoek of je naast het lachen ook ruimte kunt geven aan jouw verdriet.

Is alles weglachen hetzelfde als relativeren?

Bij relativeren bekijk je iets in een breder perspectief. Bij weglachen kan het gebeuren dat je te snel voorbijgaat aan wat eerst aandacht nodig heeft.

Wat doe ik wanneer iemand zegt dat ik nooit serieus ben?

Vraag om een concreet voorbeeld en luister naar wat de ander op dat moment van jou nodig had. Misschien wilde diegene iets vertellen, een afspraak bespreken of weten hoe het werkelijk met je ging.

Hoe behoud ik mijn humor zonder alles weg te lachen?

Door na te gaan wat het gesprek op dat moment vraagt. Je kunt luisteren, doorvragen en iets persoonlijks vertellen, en later alsnog samen lachen.

Jouw humor mag er zijn. Maar mag jij er ook zijn wanneer je even niets grappigs te vertellen hebt?