home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / humor

Humor is een kwaliteit

Humor noem ik een kwaliteit, een gave of een talent. Ben je humoristisch? Dan heb jij de natuurlijke gave om zaken te relativeren en in de juiste proporties te brengen. Het is echt een kwaliteit in hoe je communiceert. Met een opmerking of kwinkslag kun je iets zwaars ineens in perspectief zetten en soms zelfs spanning wegnemen. Op de pagina over persoonlijke kernkwaliteiten lees je meer over kwaliteiten waarmee je via jouw manier van communiceren iets bij anderen in beweging kunt zetten.

Wanneer je over die kwaliteit beschikt, dan heb je die blijkbaar nodig. Waarom? Omdat je diep op de levensbodem kijkt af en toe. En om te voorkomen dat het bij jou naar binnenslaat, kreeg je de gave humor mee. Om het voor jezelf weer even in perspectief te zetten wat je zag in de levensdiepte.

Humor kan spanning in één keer ontladen

Een voorbeeld dat ik ooit meemaakte, is iemand die met ernstige klachten via de spoedeisende hulp werd opgenomen. Nadat onderzoeken waren gedaan, vroeg de verpleging: ‘Wil je iets eten?’ Het antwoord van, in dit geval, de patiënt was: ‘Ja, thuis eet ik normaal altijd een uitsmijter met twee eieren en bruin brood.’ Een opmerking waarbij de hele familie de tranen van het lachen op de wangen had. Het ontladen van de spanning en de ernst van de situatie en de opluchting dat het allemaal toch goed bleek te zijn, kwamen samen in één prachtige zin.

Dat is voor mij humor. De ernst is niet verdwenen en wordt ook niet ontkend. Iedereen weet nog steeds wat er aan de hand was. Maar in één ogenblik ontstaat er ruimte. De spanning zakt en er kan weer even ademgehaald worden.

Humor is ook een vorm van communicatie en timing

Humor zit niet alleen in wat je zegt, maar ook in wanneer je het zegt. Dezelfde opmerking kan op het ene moment bevrijdend zijn en op een ander moment volledig verkeerd vallen. Daarom vraagt humor gevoel voor de situatie, de sfeer en de mensen die erbij betrokken zijn. Je moet ergens aanvoelen of er ruimte is voor die kwinkslag.

Dat maakt humor tot een communicatieve kwaliteit. Je kunt met weinig woorden iets zwaars lichter maken, spanning verminderen of mensen ineens met een andere blik naar dezelfde situatie laten kijken. Maar timing is alles. Wanneer iemand nog midden in verdriet, angst of pijn zit en zich niet gezien voelt, kan een grap juist verkeerd aankomen. Humor werkt pas wanneer de ernst ook voldoende erkend wordt.

Waarom heb je humor soms nodig?

Ik zei het al in de inleiding: blijkbaar heb je humor nodig. En die gave heb je vast niet voor niets meegekregen. Mag je graag nadenken en beschouwen over de oorsprong van het leven? Of ben je vaak bezig met existentiële levensvragen over het bestaan, de betekenis van het leven, de diepere gronden van het leven, sterfelijkheid en eindigheid?

Als dat het geval is, dan helpt humor jou. Humor is dan voor jou een instrument. Want existentiële diepgang kan ook tot een existentiële crisis leiden. Wanneer je te diep graaft in vragen over lijden, ziekte, sterven en dood of wanneer je rationeel wilt achterhalen hoe dat precies in elkaar zit, dan kun je genadeloos vastlopen in jouw eigen hoofd. Humor bewaart je daar soms voor. Humor is jouw manier om de ernst van het leven te relativeren of om zaken te leren loslaten.

Humor gaat niet ten koste van de ander

Een kenmerk van humor is dat het nooit ten koste van iemand anders hoeft te gaan. Er wordt niemand aangevallen of beschadigd. Dat is een belangrijk verschil met cynisme in communicatie of sarcastisch communiceren. Daar kunnen scherpte, venijn of een aanval in zitten. Humor kan scherp zijn, maar de bedoeling is niet om iemand kleiner te maken.

Met humor kun je iets groots heel klein maken

Af en toe zien we het in een conference terug dat iemand een ingewikkeld maatschappelijk probleem in twee zinnen klein kan maken en in de huiskamer kan brengen. Dat is een bijzondere kracht. Iets wat groot, ingewikkeld of zwaar lijkt, wordt ineens teruggebracht naar menselijke proporties. Maar nogmaals: het is iets anders dan de lolbroek uithangen of iemand bespottelijk maken. Dan is het geen humor meer.

Wanneer humor een schild wordt, verdwijnt de echte ontmoeting

Ook humor heeft een valkuil. De kracht van humor is dat je de ernst kunt doorleven en daarna weer in perspectief kunt zetten. Maar wanneer je doorschiet, kun je zo snel relativeren dat de ernst nauwelijks nog ruimte krijgt. Zodra iets pijnlijk, ongemakkelijk, verdrietig of kwetsbaar wordt, komt er een grap. Voor je het weet wordt humor dan een schild.

Dat kan voor jezelf heel effectief lijken. Je hoeft niet lang stil te staan bij wat pijn doet en je brengt snel weer lucht in de situatie. Maar soms moet iets eerst gewoon ernstig mogen zijn. Verdriet hoeft niet meteen gerelativeerd te worden. Angst hoeft niet onmiddellijk grappig gemaakt te worden. En wanneer iemand iets kwetsbaars met jou deelt, heeft diegene soms eerst behoefte aan erkenning in plaats van aan een kwinkslag.

Dan gebeurt precies het tegenovergestelde van wat humor in zijn kracht kan doen. Humor kan mensen verbinden en spanning ontladen, maar wanneer je haar gebruikt om kwetsbaarheid te ontwijken, kan er juist afstand ontstaan. De ontwikkeling zit dus niet in minder humor. Soms zit zij in even wachten met humor.

Is humor voor jou een uitdaging?

Neem je het leven, jezelf of bepaalde situaties snel erg serieus? Blijf je lang hangen in wat zwaar, ingewikkeld of pijnlijk is en vind je het moeilijk om daar enige afstand van te nemen? Dan kan humor voor jou juist een uitdaging zijn. Niet door de lolbroek uit te hangen en ook niet door pijn weg te lachen, maar door soms te zien dat er naast de ernst ook iets betrekkelijks, absurds of menselijks in een situatie zit.

Humor kan je helpen om niet volledig samen te vallen met wat er gebeurt. Het probleem is er nog steeds, maar misschien hoeft het niet ieder moment jouw volledige blikveld te vullen. Soms kan een glimlach, relativerende gedachte of onverwachte kwinkslag precies voldoende afstand geven om daarna weer verder te kunnen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij humor?

Wanneer humor sterk bij jou past, hoef je jouw humoristische vermogen natuurlijk niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in timing en in het onderscheid tussen relativeren en ontwijken. Humor blijft het krachtigst wanneer de ernst er gewoon naast mag bestaan.

• Aanvoelen wanneer humor ruimte geeft en wanneer een situatie eerst erkenning en ernst nodig heeft.
• Kwetsbare gevoelens toelaten zonder deze onmiddellijk met humor te relativeren.
• Humor gebruiken om perspectief te geven zonder dat dit ten koste gaat van de ander.

Veelgestelde vragen over humor als kernkwaliteit

Humor wordt gemakkelijk verward met grappig doen, sarcasme of moeilijke situaties weglachen. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is humor een kernkwaliteit?

Ja. Wanneer je van nature situaties kunt relativeren, het absurde kunt zien en met een passende opmerking spanning kunt ontladen, kun je humor als kwaliteit, gave of talent zien.

Wat wordt bedoeld met humor is doorleefde ernst?

Dat je de ernst van een situatie niet ontkent. Je voelt en begrijpt wat er speelt, maar kunt er tegelijkertijd iets in zien waardoor de zwaarte even wordt gerelativeerd. Juist doordat je de ernst kent, krijgt de humor betekenis.

Wat is het verschil tussen humor en sarcasme?

Humor hoeft niemand te beschadigen of belachelijk te maken. Bij sarcasme zit vaak meer scherpte en kan de opmerking tegen iemand gericht zijn. Humor kan best scherp zijn, maar hoeft de ander niet kleiner te maken.

Wanneer wordt humor een valkuil?

Wanneer je iedere moeilijke of kwetsbare situatie onmiddellijk met een grap relativeert. Humor kan dan een manier worden om verdriet, angst, pijn of ongemak niet werkelijk toe te laten.

Kun je humor leren?

Je kunt leren om meer te relativeren en situaties vanuit een andere hoek te bekijken. Toch is de natuurlijke gave om precies op het juiste moment iets humoristisch te zien of te zeggen bij de een sterker aanwezig dan bij de ander.