home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / gezagsgetrouw

Gezagsgetrouw en gehoorzaam

Gezagsgetrouw en gehoorzaam noem ik kernkwaliteiten. Deels is dat wel zo! Maar niet helemaal. Je zou ook kunnen zeggen dat het een combinatie is met opvoeding, overtuigingen die je ontwikkelde en normen en waarden die je meekreeg. Gezagsgetrouwheid kan echt een kwaliteit zijn in de manier waarop je op situaties reageert. Je hebt respect voor gezag, hiërarchie en kaders en je bent bereid instructies op te volgen wanneer die passend en rechtmatig zijn. Op de pagina over persoonlijke kernkwaliteiten lees je meer over kwaliteiten die te maken hebben met hoe je op situaties reageert.

Gezagsgetrouw zijn betekent dat je gezag en kaders kunt erkennen

De kracht van gezagsgetrouwheid is dat je niet voortdurend ieder voorschrift, iedere afspraak of iedere leidinggevende ter discussie hoeft te stellen. Je begrijpt dat er situaties zijn waarin verantwoordelijkheden verdeeld zijn, dat iemand bevoegd is om een besluit te nemen en dat organisaties niet goed functioneren wanneer iedereen uitsluitend zijn eigen regels volgt. Je kunt binnen kaders functioneren zonder dat je daardoor automatisch jouw eigenheid verliest.

Daarbij horen respect voor hiërarchie, bereidheid om instructies op te volgen en plichtsbesef. Dat betekent niet dat je alles maar doet wat iemand zegt. Jan noemde hierboven niet voor niets dat je alleen die dingen zult doen die rechtmatig zijn. Daar ligt meteen een belangrijke begrenzing van deze kwaliteit.

Gezag volgen ontslaat je niet van jouw eigen verantwoordelijkheid

Gezagsgetrouw zijn betekent niet: iemand boven mij zei het, dus ik hoef er zelf niet meer over na te denken. Ook wanneer je een instructie krijgt, blijf je verantwoordelijk voor jouw eigen afweging en handelen. Je mag nadenken, vragen stellen en kritisch blijven wanneer iets volgens jou niet klopt. Gehoorzaamheid is gezond zolang je jouw eigen oordeel niet volledig overdraagt aan degene die boven je staat.

Daar zit ook het verschil tussen gezagsgetrouwheid als kwaliteit en de valkuil. In jouw kracht erken je gezag en kun je binnen gegeven kaders handelen. Wanneer je doorschiet, wordt het gezag van de ander belangrijker dan jouw eigen oordeel. Dan volg je niet meer omdat iets redelijk, passend of rechtmatig is, maar omdat iemand het zegt.

Wat is de valkuil van gezagsgetrouwheid?

Natuurlijk is er ook een valkuil. Anders was gezagsgetrouw geen kwaliteit. De kracht is dat je gezag, afspraken en kaders kunt erkennen zonder voortdurend de strijd aan te gaan. Maar wanneer je doorschiet, geef je jouw eigen oordeel te veel uit handen. Ik zou deze valkuil als volgt definiëren:

• Je stelt je snel te inschikkelijk op.
• Je bent te meegaand en je waait soms te veel met tal van winden mee.
• Je bent onderdanig in de zin van: te volgzaam.
• Je bent te weinig kritisch en je neemt kritiekloos en klakkeloos een mening over.
• Je bent braaf en gedwee en, als ik het negatief uitdruk, bijna slaafs.
• Je bent een ja-knikker en je brengt te weinig jouw eigen mening naar voren.
• Er is een vorm van ongezonde afhankelijkheid.

Kritiekloos en klakkeloos volgen

Een eerste duidelijke valkuil is kritiekloos en klakkeloos volgen. Je stelt te weinig vragen, onderzoekt onvoldoende of een instructie wel klopt en neemt de mening van iemand met gezag te gemakkelijk over. Daarmee verdwijnt juist het eigen oordeel dat nodig is om op een gezonde manier met gezag om te gaan.

Slaafs worden

Een tweede valkuil is slaafs en onderdanig worden. Je bent dan niet alleen bereid om leiding te volgen, maar maakt jezelf te afhankelijk van wat een ander voorschrijft. Je wordt te volgzaam, brengt jouw eigen mening onvoldoende naar voren en geeft te veel van jouw autonomie uit handen.

Wat is de allergie van gezagsgetrouw?

Wat is jouw allergie? Mensen die rebels zijn, ongehoorzaam of dwarsliggers zijn. Anarchistisch gedrag wordt ook wel als allergie genoemd. Wanneer jij veel waarde hecht aan orde, gezag en het respecteren van afspraken, kun je je behoorlijk ergeren aan iemand die zich bij voorbaat tegen iedere vorm van gezag verzet.

Is gezagsgetrouw zijn voor jou een uitdaging?

Heb je van nature moeite met autoriteit? Ervaar je regels, hiërarchie of leiding snel als een aantasting van jouw vrijheid? Ga je gemakkelijk de discussie aan zodra iemand jou een instructie geeft, juist omdat diegene boven je staat? Lees dan ook meer over moeite met autoriteit.

Gezagsgetrouwheid kan voor jou dan juist een leerdoel zijn. Niet om braaf of onderdanig te worden en ook niet om jouw eigen oordeel uit te schakelen. Het gaat erom dat je leert dat gezag erkennen iets anders is dan jezelf weggeven. Je kunt autonoom blijven denken en tegelijkertijd accepteren dat iemand anders in een bepaalde situatie een andere rol, bevoegdheid of verantwoordelijkheid heeft.

Welke ontwikkeldoelen passen bij gezagsgetrouwheid?

Als leerdoel formuleer ik de uitdaging: autonoom. Dat is wat je nodig hebt wanneer je te volgzaam wordt. Als tweede formuleer ik: kritisch. Soms is het goed om consensus te zoeken in plaats van overal in mee te gaan. De kunst is niet om ongehoorzaam te worden, maar om gezag te kunnen erkennen zonder jouw eigen oordeel kwijt te raken.

• Autonomer leren handelen zonder automatisch tegen gezag in verzet te komen.
• Kritisch blijven nadenken voordat je een mening, besluit of instructie overneemt.
• Jouw eigen mening naar voren brengen terwijl je respectvol met gezag en hiërarchie omgaat.

Veelgestelde vragen over gezagsgetrouwheid

Gezagsgetrouwheid wordt gemakkelijk verward met braafheid, onderdanigheid of zonder nadenken doen wat een ander zegt. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Wat betekent gezagsgetrouw zijn?

Gezagsgetrouw zijn betekent dat je respect hebt voor gezag, hiërarchie en mensen die vanuit hun rol verantwoordelijkheid dragen. Je bent bereid om instructies en kaders te volgen wanneer die rechtmatig en passend zijn.

Is gezagsgetrouwheid altijd een aangeboren kernkwaliteit?

Nee. Gezagsgetrouwheid kan als persoonlijke kwaliteit bij je passen, maar opvoeding, overtuigingen, normen en waarden spelen eveneens een belangrijke rol. Bij sommige mensen is respect voor gezag zo diep verankerd dat het ook als persoonlijke waarde gezien kan worden.

Is gehoorzaam zijn hetzelfde als onderdanig zijn?

Nee. Je kunt bewust een instructie opvolgen en tegelijkertijd jouw eigen mening, grenzen en verantwoordelijkheid behouden. Onderdanigheid ontstaat wanneer je jezelf te veel ondergeschikt maakt en jouw eigen oordeel onvoldoende ruimte krijgt.

Wanneer wordt gezagsgetrouwheid kritiekloos?

Wanneer je een mening of instructie overneemt zonder zelf voldoende te onderzoeken of deze redelijk, juist of passend is. Dan volg je vooral omdat iemand gezag heeft en niet meer omdat je zelf achter de keuze kunt staan.

Kun je autonoom zijn en toch gezag respecteren?

Jazeker. Autonomie betekent niet dat je per definitie tegen regels of leiding moet zijn. Je kunt zelfstandig denken, jouw eigen verantwoordelijkheid nemen en tegelijkertijd erkennen dat een ander vanuit zijn functie of rol bevoegdheden heeft.