home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / gevoelsmens / overgevoelig

Overgevoelig: wanneer wordt gevoeligheid een valkuil?

Ben je overgevoelig? De kernkwaliteit noem ik gevoelig en gevoelsmens, of zo je wilt, zelfs hooggevoelig. Overgevoeligheid is de doorgeslagen variant. Er is nogal wat begripsverwarring over dit woord. Hooggevoeligheid wordt soms uitgelegd als overgevoeligheid. En dat doe ik niet. Ben je hoogsensitief? Dat noem ik hooggevoelig. Dan is jouw valkuil dat je overgevoelig bent.

Wat betekent overgevoeligheid?

Overgevoeligheid is een emotionele staat die iets zegt over hoe indrukken, prikkels, sfeer of stemmingen bij jou binnenkomen, hoe je hierop reageert en hoe je ze verwerkt. Het heeft dus niets te maken met beschuldigingen dat je een zacht ei bent of een watje. Daar heb je niet veel aan. Het is de overtreffende trap van gevoelig zijn.

Hoe neem je gevoelens en prikkels waar?

Wanneer je gevoelig bent, ben je snel aangedaan, ontroerd of geraakt. Wanneer je overgevoelig bent, kun je overweldigd raken door prikkels en gebeurtenissen. Wanneer je gevoelig bent, ben je empathisch en inlevend. Wanneer je overgevoelig bent, lijk je alle emoties en gevoelens van anderen op te zuigen. Het verschil zit dus niet alleen in dát je waarneemt, maar ook in wat die waarneming vervolgens met jou doet.

Hoe verwerk je kritiek als je overgevoelig bent?

Wanneer je gevoelig bent, vind je het misschien moeilijk om met kritiek om te gaan. Wanneer je overgevoelig bent, komt kritiek hard binnen en raak je helemaal van slag. Overgevoeligheid wijst op een overtreffende trap van gevoeligheid. Je kunt als het ware afdrijven in het moeras van jouw gevoelswereld. Je wordt dan weekhartig en verdrinkt in je eigen gevoelens. Je kunt de zaken niet meer in proporties zien. Je kunt zaken niet meer rationeel benaderen of bij de feiten blijven.

Je ziet niet beren op de weg, maar je voelt beren op de weg. Je ziet niet tegen iets op, maar je voelt ergens tegenop. Dat is een belangrijk verschil. Jouw gevoel wordt zo sterk dat het jouw waarneming en reactie gaat bepalen. Wat je voelt is dan niet zomaar één bron van informatie meer. Het krijgt bijna het hele podium.

Wat je voelt, communiceer je!

Het derde punt is: hoe je reageert. Je kunt meteen in de verdediging schieten omdat je je aangevallen voelt. Wellicht reageer je defensief, geïrriteerd, gepikeerd of ga je in de tegenaanval. Je kunt ook dichtklappen en er komt geen woord meer uit je mond. Een andere reactie is dat je signalen of negatieve stemmingen oppikt bij een ander en je laat je erdoor leiden, waardoor je jouw zelfregie verliest. Of je bent zo gevoelig voor harmonie en sfeer dat zodra je spanning voelt, je spanning en conflicten vermijdt.

Wanneer ontstaat emotionele verstrengeling of afhankelijkheid?

Je kunt ook te gevoelig zijn voor complimenten of kritiek van anderen, waardoor er emotionele afhankelijkheid ontstaat. Of je raakt zo verweven met een ander persoon dat de emotionele grenzen vervagen en je emotioneel verstrengeld raakt met de ander. Dan bepaalt de reactie van de ander steeds sterker hoe jij je voelt en wordt het moeilijker om voldoende afstand te houden.

Wat is het verschil tussen hooggevoelig en overgevoelig?

Dat verschil wil ik scherp houden. Hooggevoelig of hoogsensitief zijn is voor mij niet hetzelfde als overgevoelig zijn. Hooggevoeligheid zegt iets over hoe fijngevoelig je waarneemt. Je pikt veel op, merkt nuances, sfeer en signalen en kunt diep geraakt worden door wat er gebeurt. Dat hoeft helemaal geen valkuil te zijn.

Overgevoeligheid begint wanneer jouw gevoeligheid doorschiet. Je neemt niet alleen veel waar, maar raakt erdoor overspoeld. Je voelt kritiek niet alleen, maar raakt ervan van slag. Je merkt spanning niet alleen op, maar gaat er onmiddellijk op reageren. Je voelt een stemming bij een ander en voordat je het weet is die stemming ook van jou geworden.

Daarom wil ik hooggevoeligheid niet gelijkstellen aan overgevoeligheid. Wie hooggevoelig is, is niet automatisch overgevoelig. En wie gevoelig is, hoeft al helemaal niet van ieder geluid, iedere sfeer of iedere opmerking volledig uit balans te raken. De valkuil zit in het doorschieten.

Wanneer verlies je door overgevoeligheid jouw zelfregie?

Wanneer jouw gevoel jouw reactie gaat besturen. Er gebeurt iets, iemand zegt iets of je voelt een bepaalde sfeer en voordat je voldoende hebt kunnen kijken wat er werkelijk aan de hand is, zit je er al middenin. Je raakt geïrriteerd, verdedigt jezelf, klapt dicht, trekt je terug of probeert onmiddellijk de harmonie te herstellen.

Zelfregie verliezen betekent hier dat jij niet meer bewust kiest hoe je met jouw waarneming omgaat. De prikkel komt binnen en jouw reactie volgt er direct achteraan. Zeker wanneer je sterk inlevingsvermogen hebt, kun je gemakkelijk veel bij anderen waarnemen. Maar inleven betekent nog niet dat alles wat jij bij een ander voelt jouw verantwoordelijkheid wordt.

Ook complimenten kunnen hierin een rol spelen. Wanneer waardering van anderen jou heel hoog optilt en kritiek jou vervolgens volledig naar beneden haalt, komt jouw emotionele evenwicht steeds meer buiten jezelf te liggen. Dan krijgt de buitenwereld wel erg veel macht over jouw binnenwereld.

Wat is jouw leerdoel bij overgevoeligheid?

Het leerdoel is om emotioneel evenwicht te vinden. Wees gevoelig, dat is jouw kernkwaliteit, maar vergeet niet je verstand te gebruiken. Kijk ook rationeel naar wat er werkelijk aan de hand is. Wat zijn de feiten? Wat weet je zeker? Wat voel je? En is wat je voelt hetzelfde als wat er feitelijk gebeurt?

• Onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is.
• De feiten onderscheiden van wat jouw gevoel ervan maakt.

Emotioneel evenwicht betekent niet dat je jouw gevoel onderdrukt. Je hoeft geen rationele ijsberg te worden. Het betekent dat gevoel en verstand weer naast elkaar mogen staan. Jouw gevoel vertelt iets, maar het hoeft niet ieder besluit voor jou te nemen.

Hoe blijf je gevoelig zonder door te slaan?

Door jouw gevoeligheid niet af te wijzen maar er wel mee te leren omgaan. Wanneer je geraakt bent, hoef je niet onmiddellijk te reageren. Wanneer kritiek hard binnenkomt, kun je eerst onderzoeken wat er precies gezegd is. Wanneer je spanning voelt bij iemand anders, hoef je niet automatisch te concluderen dat jij iets fout hebt gedaan. En wanneer je merkt dat je door een sfeer wordt meegesleept, kun je jezelf afvragen: wat is van mij en wat is van de ander?

Daarmee houd je jouw gevoeligheid juist bruikbaar. Je blijft voelen wat er gebeurt, maar je verdrinkt er niet in. Je kunt geraakt worden en toch blijven staan. Je kunt sfeer waarnemen zonder er volledig door te worden bestuurd. En je kunt een ander begrijpen zonder diens hele gevoelswereld op jouw schouders te nemen.

De valkuil sentimenteel zijn laat nog een andere manier zien waarop gevoeligheid kan doorschieten. Daar gaat het vooral om verdrinken in het eigen gevoel. Bij overgevoeligheid ligt de nadruk breder op waarnemen, verwerken en reageren op prikkels, kritiek, stemmingen en gevoelens.

Waarom past ongevoeligheid niet bij je?

De allergie is natuurlijk ongevoeligheid. Mensen die ongevoelig, kil, koud of klinisch zijn, passen niet bij jou. Ik zeg er meteen bij: soms is onze allergie ook ons overlevingsmechanisme. Dus wanneer je te lang in je valkuil zit en je wordt overvoerd door emotie en gevoel, kan het een tegenreactie zijn om je op te sluiten in het bastion van kilheid.

Dat is de andere kant van dezelfde beweging. Eerst komt alles binnen en op een gegeven moment wil je helemaal niets meer voelen. Maar ook daar ligt het leerdoel niet. Het gaat niet om kiezen tussen overgevoelig of ongevoelig. Het gaat om gevoelig blijven zonder door te slaan.

Ontwikkeldoelen bij overgevoeligheid

• Leren onderscheiden wat je voelt, wat de feiten zijn en welke reactie werkelijk bij de situatie past.
• Meer emotioneel evenwicht ontwikkelen zodat kritiek, sfeer en prikkels niet automatisch jouw hele gevoelswereld bepalen.
• Jouw gevoeligheid behouden terwijl je voldoende afstand houdt tot gevoelens, spanningen en emoties van anderen.

Veelgestelde vragen over overgevoeligheid

Overgevoeligheid wordt gemakkelijk verward met gevoeligheid of hooggevoeligheid. Voor mij zit het verschil juist in het doorschieten: wat je waarneemt komt zo sterk binnen dat jouw verwerking en reactie uit balans kunnen raken.

Wat betekent overgevoelig zijn?

Overgevoelig zijn betekent dat indrukken, prikkels, stemmingen, kritiek en emoties zo sterk bij je binnenkomen dat je erdoor overweldigd kunt raken. Het is de doorgeslagen variant van gevoeligheid.

Is hooggevoelig hetzelfde als overgevoelig?

Nee. Hooggevoeligheid noem ik geen valkuil. Iemand kan zeer gevoelig waarnemen zonder daardoor uit balans te raken. Overgevoeligheid ontstaat wanneer die gevoeligheid doorschiet en je reacties of verwerking erdoor worden beheerst.

Waarom komt kritiek zo hard binnen als je overgevoelig bent?

Omdat je de kritiek niet alleen hoort maar sterk gevoelsmatig verwerkt. Je kunt je snel aangevallen voelen, defensief reageren, dichtklappen of lang van slag blijven door wat iemand tegen je heeft gezegd.

Kun je door overgevoeligheid gevoelens van anderen overnemen?

Ja. Je kunt stemmingen en emoties zo sterk waarnemen dat het lijkt alsof je ze opzuigt. Dan wordt het belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen jouw eigen gevoel en wat je bij de ander waarneemt.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij overgevoeligheid?

Emotioneel evenwicht vinden. Blijf gevoelig, maar gebruik ook jouw verstand, kijk naar de feiten en leer voldoende afstand te houden zodat jouw gevoel niet automatisch jouw hele reactie bepaalt.