home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / authentiek leiderschap

Authentiek leiderschap

Authentiek leiderschap. In deze tijd hoor je er steeds meer over en worden er trainingen in aangeboden. Maar waar komt die behoefte eigenlijk vandaan? Is het een nieuwe hype? Is er werkelijk iets nieuws onder de zon? Of hebben we een oud thema opnieuw verpakt? Bij het thema modern leiderschap krijgt authenticiteit in ieder geval steeds meer aandacht. Voor mij begint het echter niet bij een nieuw leiderschapsmodel, maar bij een veel eenvoudigere vraag: zie ik nog wie jij werkelijk bent wanneer jij leidinggeeft?

Authentiek leiderschap: nieuwe hype of echte behoefte?

Ik denk dat de behoefte aan authentiek leiderschap voortkomt uit een verlangen naar puurheid en echtheid. In een wereld die wat mij betreft barst van managementtrucjes, modellen, technieken en rollenspellen tijdens trainingen, raakt de echte leider soms behoorlijk uit beeld. Hij zit als het ware verstopt achter zijn eigen trucendoos. Hij heeft geleerd hoe hij moet zitten, welke vragen hij moet stellen, hoe hij feedback moet geven en welke woorden professioneel klinken. Maar ondertussen vraag ik me af: wie zit daar eigenlijk tegenover mij?

Ik heb weleens naar een leidinggevende gekeken en gedacht: die heeft de HTS gedaan. En dan bedoel ik niet de Hogere Technische School, maar de Hogere Toneelschool. Alles lijkt ingestudeerd. De houding klopt, de woorden kloppen en het gedrag ziet er keurig uit. Maar is het ook van jou? Geloof je zelf wat je zegt? Past het bij wie je bent? Of speel je vooral heel goed de rol waarvan je denkt dat een leidinggevende die hoort te spelen?

Wat is authentiek leiderschap?

Authentiek betekent voor mij: echt, oorspronkelijk en geloofwaardig. Een authentiek leider durft op de eigen waarneming en intuïtie te vertrouwen, gaat bij zichzelf te rade bij oordeelsvorming en maakt keuzes die passen bij de eigen waarden en overtuigingen. Tegelijkertijd neemt zo'n leider verantwoordelijkheid voor het eigen handelen en laat hij verantwoordelijkheid bij een ander wanneer die daar thuishoort.

Authentiek leiderschap betekent dus niet dat je alleen maar doet waar je zelf behoefte aan hebt. Het gaat om eigenheid zonder de verantwoordelijkheid van jouw functie uit het oog te verliezen. Je komt niet alleen geloofwaardig over, je bent geloofwaardig. Wil je authenticiteit los van leiderschap verder onderzoeken? Lees dan meer over authenticiteit.

Kenmerken van een authentiek leider

Een authentiek leider:

• Durft te luisteren naar de eigen intuïtie en waarneming.
• Gaat bij zichzelf te rade bij oordeelsvorming.
• Kent de eigen behoeften en neemt die serieus.
• Maakt keuzes die passen bij de eigen waarden en overtuigingen.
• Neemt verantwoordelijkheid voor het eigen leven en handelen.
• Laat verantwoordelijkheid bij de ander wanneer die daar thuishoort.
• Is betrouwbaar en oorspronkelijk.
• Dwingt respect af zonder een rol te hoeven spelen.
• Komt niet alleen geloofwaardig over, maar is geloofwaardig.
• Staat wars van sociaal wenselijk gedrag wanneer dat ten koste gaat van eigenheid en echtheid.

Kunnen, willen en zijn

Ik kijk bij persoonlijke ontwikkeling vaak naar willen, kunnen en zijn. Ook bij leiderschap vind ik die driedeling verhelderend. Kun je leidinggeven? Wil je leidinggeven? Maar vooral: ben je een leider? Die laatste vraag wordt naar mijn idee nogal eens vergeten.

Stel dat je naar het conservatorium gaat. Waarom ga je daarheen? Omdat je muzikaal bent. Daar begint het. Muziek zit in je, je hebt er gevoel voor en juist daarom wil je ermee verder. Vervolgens ga je studeren en vergroot je jouw kunnen. Je leert techniek, muziektheorie en beheersing van jouw instrument. Maar het conservatorium stopt de muzikaliteit niet eerst in je. De basis was er al.

Zo kijk ik ook naar leiderschap. We beoordelen leidinggevenden vaak op hun kunnen: opleiding, verbale vaardigheid, uitdrukkingsvaardigheid, presentatie, kennis en aangeleerde gesprekstechnieken. Natuurlijk doet dat ertoe. Maar de vraag is ook: zit leiderschap in wie je bent? Heb je van nature iets waardoor je richting geeft, verantwoordelijkheid draagt, voorop durft te gaan en anderen meekrijgt? Ben je, om het zo maar te zeggen, een geboren leider? Dan kom je vanzelf bij authenticiteit terecht.

Authentiek leiderschap is geen aangeleerd kunstje

Daarom heb ik moeite met het idee dat je tijdens een training even authentiek kunt leren worden. Zodra authenticiteit op die manier de wereld in moet, creëren we mensen die de mond er vol van hebben en het daardoor misschien precies niet zijn. Authentieke mensen zijn ook gevormd door het leven, ongeacht school of vooropleiding. En misschien heeft het trainingsinstituut "schade en schande" daar nog wel de belangrijkste bijdrage aan geleverd. Mensen rijpen door wat zij meemaken, door keuzes die goed uitpakken en keuzes die verkeerd aflopen.

Dat betekent niet dat ontwikkeling onmogelijk is. Integendeel. Je kunt jezelf beter leren kennen, bewuster worden van jouw patronen en ontdekken wanneer je jezelf te veel aanpast. Je kunt leren om jouw mening beter onder woorden te brengen en steviger voor jouw keuzes te staan. Maar er is een verschil tussen authentieker leren handelen en een nieuwe rol aanleren waarmee je authentiek probeert over te komen.

Zodra authenticiteit moet, is het al mis

Er zit voor mij ook iets grappigs in de huidige aandacht voor authentiek leiderschap. Straks zitten directies en managementteams tegen elkaar te zeggen: "Ja, maar je moet in deze kwestie wel authentiek blijven hoor." Kijk, zo gauw het moet, is het al mis. Dan wordt authenticiteit alweer een nieuwe norm waaraan iedereen moet voldoen. Voor je het weet hebben we gewoon weer een managementtrucje toegevoegd aan de trucendoos.

Authenticiteit kan daardoor zomaar een nieuwe vorm van sociaal wenselijk gedrag worden. Mensen gaan dan proberen te laten zien hoe oorspronkelijk en authentiek ze zijn omdat de organisatie dat tegenwoordig belangrijk vindt. Dat is een mooie paradox: hoe harder je probeert authentiek over te komen, hoe groter de kans dat je alweer een rol aan het spelen bent.

Authenticiteit is geen oordeel over de ander

Een tweede kanttekening is dat authenticiteit gemakkelijk een oordeel wordt. Jij bent authentiek en jij niet. Maar wie bepaalt dat? Authenticiteit is veel te persoonlijk en subjectief om er een eenvoudige meetlat van te maken. De ene leider praat gemakkelijk over gevoelens en persoonlijke overtuigingen, terwijl een ander veel terughoudender is. Dat maakt de eerste niet automatisch authentieker dan de tweede.

Eigenheid kan er heel verschillend uitzien. De een is uitgesproken en kleurrijk, de ander rustig en sober. De vraag is niet of iemand voldoet aan ons beeld van een authentiek leider, maar of er voldoende overeenstemming is tussen wie iemand is, waar iemand voor staat en hoe iemand daadwerkelijk handelt.

Oude wijn in nieuwe zakken?

Is authentiek leiderschap dan iets nieuws? Dat geloof ik niet. Ik houd mij al jaren bezig met persoonlijke ontwikkeling, kwaliteiten, communicatie en leiderschap zonder daar altijd het etiket authentiek leiderschap op te plakken. Veel van wat tegenwoordig onder die naam wordt aangeboden, bestond inhoudelijk allang.

Misschien is het dus oude wijn in nieuwe zakken. Daar is overigens niets mis mee wanneer de nieuwe aandacht ons opnieuw laat nadenken over een belangrijke vraag: hoeveel van jezelf is eigenlijk nog zichtbaar wanneer je jouw leidinggevende functie uitvoert? Als het begrip authentiek leiderschap ons helpt om daar eerlijk naar te kijken, heeft het wat mij betreft wel degelijk waarde.

Authentiek betekent niet: zo ben ik nu eenmaal

Er zit nog een andere valkuil in. Authentiek zijn betekent niet dat je alles wat in je opkomt automatisch moet uitspreken of dat je jouw gedrag niet meer hoeft te ontwikkelen. "Zo ben ik nu eenmaal" is geen vrijbrief. Een leidinggevende heeft een positie, verantwoordelijkheid en invloed op anderen. Juist daarom moet je kunnen reflecteren op jouw gedrag en op het effect dat je hebt.

Je kunt dus dicht bij jezelf blijven en toch iets leren. Je kunt jouw manier van communiceren aanpassen zonder onecht te worden. Je kunt rekening houden met een medewerker zonder jezelf te verloochenen. En je kunt ontdekken dat een natuurlijke kwaliteit soms doorschiet en daardoor een valkuil wordt. Authenticiteit vraagt niet om stilstand, maar om ontwikkeling die aansluit bij wie je bent.

Wat vraagt authentiek leiderschap van jou?

Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste vraag. Niet: beheers ik de juiste leiderschapstechnieken? Maar: durf ik mijzelf mee te nemen in mijn leiderschap? Durf ik op mijn eigen waarneming te vertrouwen, een eigen oordeel te vormen en verantwoordelijkheid te nemen voor mijn keuzes? Durf ik te erkennen wanneer ik het niet weet of wanneer ik een fout heb gemaakt? En kan ik voldoende bij mezelf blijven wanneer anderen iets anders van mij verwachten?

Dan wordt authentiek leiderschap geen methode en ook geen nieuwe hype. Dan gaat het over de verbinding tussen wie je bent, wat je wilt en wat je kunt. Vaardigheden blijven belangrijk. Training blijft belangrijk. Ervaring blijft belangrijk. Maar uiteindelijk moet jouw leiderschap wel door iemand gedragen worden. En die iemand ben jij.

Veelgestelde vragen over authentiek leiderschap

De betekenis, kenmerken en ontwikkeling van authentiek leiderschap zijn hierboven uitgebreid besproken. De volgende vragen gaan daarom een stap verder en raken situaties waarin authenticiteit in de praktijk ingewikkelder wordt.

Wat als jouw persoonlijke waarden botsen met de koers van de organisatie?

Dan ontstaat een serieus leiderschapsvraagstuk. Niet ieder verschil van inzicht hoeft meteen een probleem te zijn, maar wanneer je structureel besluiten moet verdedigen die botsen met waarden die voor jou wezenlijk zijn, komt jouw geloofwaardigheid onder druk te staan. Je zult dan moeten bepalen wat voor jou onderhandelbaar is en waar jouw grens ligt. Soms vraagt authenticiteit om het gesprek aan te gaan en soms om de conclusie dat een bepaalde positie of organisatie niet langer bij je past.

Kunnen twee totaal verschillende mensen allebei authentiek leidinggeven?

Zeker. Authenticiteit schrijft geen persoonlijkheidstype voor. Een stille, bedachtzame leider kan net zo authentiek zijn als een extraverte en expressieve leider. Juist omdat authentiek leiderschap gaat over eigenheid, zou het vreemd zijn wanneer alle authentieke leiders uiteindelijk op elkaar gingen lijken. Verschillen in karakter, tempo, communicatie en besluitvorming mogen zichtbaar blijven.

Wat doet macht met authentiek leiderschap?

Macht maakt authenticiteit ingewikkelder omdat mensen anders op je reageren wanneer je een formele positie hebt. Medewerkers zeggen misschien minder gemakkelijk wat ze werkelijk denken en jouw woorden krijgen meer gewicht. Daardoor moet je als leider extra alert zijn op jouw eigen overtuigingen en blinde vlekken. Jezelf zijn is gemakkelijker wanneer niemand afhankelijk is van jouw oordeel. Juist met macht vraagt authenticiteit ook om bescheidenheid en zelfreflectie.

Wat als medewerkers een ander soort leider van jou verwachten?

Dan hoef je niet automatisch de leider te worden die zij graag zouden willen zien. Wel moet je onderzoeken wat er achter die verwachting zit. Misschien vraagt de situatie werkelijk om meer duidelijkheid, besluitvaardigheid of aanwezigheid. Je kunt jouw gedrag ontwikkelen zonder een rol te gaan spelen die niet bij je past. Het gaat om zoeken naar gedrag dat zowel effectief als geloofwaardig voor jou is.

Kan authentiek leiderschap ook betekenen dat je uiteindelijk afscheid neemt van een leidinggevende functie?

Ja. Zelfkennis kan ook tot de conclusie leiden dat leidinggeven onvoldoende bij jou past. Misschien kun je de vaardigheden prima leren, maar merk je dat de rol structureel botst met wie je bent of met wat je werkelijk wilt. Dan kan het juist authentiek zijn om niet koste wat kost leidinggevende te willen blijven. Persoonlijke ontwikkeling hoeft niet altijd te eindigen in nóg beter leidinggeven. Soms leidt ze tot een andere keuze.