home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / geduld / reactief

Reactief ingesteld: ren je achter iedere bal aan?

Ben jij reactief ingesteld? Dan is dit artikel voor jou geschreven. Reactief betekent dat jij tot actie aangezet wordt door iets of iemand buiten jouzelf om. Je laat het als het ware gebeuren. Je pakt niet de regie, maar je laat de zaken op zijn beloop. Reactief gedrag kan de valkuil zijn van de kernkwaliteit geduld. Geduld is een mooie kwaliteit wanneer je bewust kunt wachten, maar het wordt wat anders wanneer je blijft afwachten terwijl er juist initiatief en actie van jou nodig zijn.

Hoe herken je reactief gedrag?

Ik noem enkele kenmerken van reactief gedrag:

• Je komt in actie op aangeven van iets of iemand, maar niet uit eigen beweging.
• Je laat het initiatief bij de ander liggen.
• Een ander bepaalt voor een groot deel hoe jouw dag eruitziet.
• Je laat de regie en verantwoordelijkheid over aan een ander.
• In veel zaken ben je net te laat of nog net op tijd.
• Je blikt onvoldoende vooruit en regelmatig kom je er te laat achter wat er allemaal nog moet gebeuren.
• Je hebt onvoldoende overzicht.

Je ziet het patroon? Er gebeurt eerst iets buiten jou en daarna kom jij in beweging. Er komt een vraag, een probleem, een deadline, een telefoontje of iemand die begint te duwen. Pas dan reageer je. Daardoor loop je gemakkelijk achter de gebeurtenissen aan in plaats van dat je er zelf richting aan geeft.

Wat zijn de gevolgen van reactief gedrag?

Reactief gedrag heeft vaak een aantal negatieve gevolgen. Je kunt de grip verliezen op de situatie of op jouw eigen leven. Of je hebt het gevoel dat je door anderen wordt geregeerd, wat je ten diepste ook liever niet wilt. Je krijgt al snel het gevoel dat anderen een deel van jouw leven invullen of dat bepaalde zaken jou overkomen. Terwijl jouw eigen gedrag dit soort situaties veroorzaakt.

• Jouw invloed daalt.
• Je raakt sneller het overzicht kwijt, wat stress kan veroorzaken.
• Je loopt voortdurend achter gebeurtenissen aan.
• Je bent minder succesvol.

Dat laatste klinkt misschien hard, maar wie voortdurend pas reageert wanneer iets zich aandient, loopt sneller achter de feiten aan. Je bent bezig met wat nú voor jouw neus verschijnt en daardoor blijft wat belangrijk is maar niet onmiddellijk roept gemakkelijk liggen.

Wat is het verschil tussen reactief en proactief gedrag?

Reactief betekent dat een gebeurtenis, signaal of persoon jou in beweging zet. Proactief betekent dat je vooruitkijkt en zelf actie onderneemt voordat de situatie jou daartoe dwingt. Je hoeft niet te wachten totdat het probleem daadwerkelijk op jouw bureau ligt. Je ziet het aankomen en doet alvast iets.

Daarmee is reactief gedrag niet automatisch verkeerd en proactief gedrag niet automatisch beter in iedere situatie. Als de telefoon gaat, neem je hem op. Daar hoef je geen strategisch plan voor te schrijven. Maar wanneer jij vrijdagmiddag iedere week opnieuw ontdekt dat een belangrijke taak maandag klaar moet zijn, terwijl je dat dinsdag al wist, is er iets anders aan de hand. Dan had je kunnen vooruitkijken. De kwaliteit zit in kunnen reageren wanneer dat nodig is én zelf de regie pakken wanneer dat mogelijk is.

Wanneer is reactief gedrag een valkuil van geduld?

Er kan een kernkwaliteit aan ten grondslag liggen. Jouw reactieve instelling is dan een valkuil van bijvoorbeeld de kwaliteit geduld of laissez-faire. Je kunt jezelf de tijd geven, laat je niet onmiddellijk opjagen en hebt niet de behoefte om overal direct bovenop te springen. Dat is op zichzelf prima. Het slaat door wanneer wachten betekent dat je de regie weggeeft en pas handelt nadat iemand anders jou ertoe aanzet.

Dan verschuift geduld naar passiviteit. Je wacht niet meer omdat wachten verstandig is, maar omdat je niet zelf tot actie komt. Precies daar zit het leerpunt: jouw geduld bewaren zonder dat het een excuus wordt om niet vooruit te kijken, geen initiatief te nemen of moeilijke zaken voor je uit te schuiven.

Wanneer wordt reageren een gewoonte in plaats van een keuze?

Dat gebeurt vaak ongemerkt. In het begin reageer je gewoon op wat er langskomt. Er komt een mail, iemand heeft een vraag, er ontstaat een probleem en jij lost het op. Dat voelt zelfs nuttig, want je bent de hele dag bezig. Maar wanneer je nooit meer bewust bepaalt waar jij zelf naartoe wilt, wordt reageren jouw manier van werken. Je begint iedere dag zonder duidelijke richting en laat vervolgens de buitenwereld bepalen wat belangrijk is.

Het gevaar is dat drukte dan wordt verward met effectiviteit. Je bent voortdurend in beweging, maar je hoeft daardoor nog niet vooruit te komen. Je kunt ontzettend hard achter iedere bal aanrennen en toch op geen enkel moment zelf bepalen welk spel je eigenlijk aan het spelen bent.

Wat doet reactief gedrag met teams en organisaties?

Reactief gedrag binnen teams en organisaties is funest. Een gevolg is dat medewerkers vaak niet weten waar zij aan toe zijn. Gedrag wat erbij hoort:

• De notulen van het vorige werkoverleg worden gelezen tijdens de vergadering.
• Iedereen heeft een reden om regelmatig te laat te komen tijdens besprekingen: er kwam altijd nog net iets tussen.
• De organisatie is geabonneerd op de krant 'het laatste moment'.
• Iedereen is druk maar niemand weet waar we samen mee bezig zijn.
• Wie het hardst schreeuwt, is het eerste aan de beurt.
• Er is geen overzicht en controle.
• We hollen samen achter alle ballen aan.
• We worden in beweging gezet door ieder signaal dat binnenkomt.
• Leidinggevenden zijn voortdurend aan het brandjes blussen.
• Er is veel impulsiviteit.
• Er is weinig gestructureerd overleg.
• Er wordt te weinig doelgericht gewerkt.

Zo ontstaat een organisatie waarin bijna alles dringend lijkt en nauwelijks nog iets vooraf wordt georganiseerd. Iedereen heeft het druk, iedereen rent en iedereen reageert. Maar wie houdt eigenlijk de koers vast?

Hoe houd je grip zonder op ieder signaal te springen?

Door niet ieder signaal automatisch te behandelen als een opdracht om onmiddellijk in beweging te komen. Niet iedere mail hoeft nu. Niet iedere vraag heeft voorrang. Niet ieder probleem is jouw probleem en niet iedere bal die voorbijkomt hoef jij achterna. Vraag jezelf vaker af: moet ik hier nu op reageren, kan dit wachten of had ik dit misschien zelfs eerder kunnen voorzien?

Grip betekent ook niet dat je alles moet controleren of jouw dag volledig dicht moet timmeren. Er moet ruimte blijven voor onverwachte situaties. Alleen is dat iets anders dan jouw hele agenda beschikbaar stellen aan alles wat toevallig voorbijkomt. Je houdt zelf een lijn vast en bepaalt bewust waar je van die lijn afwijkt.

Ontwikkeldoelen bij reactief gedrag

Jouw leerdoel vat ik samen met PIA: proactief, initiatief en anticiperen. Het gaat erom dat jij meer proactief handelt, vooruitblikt en zelf in beweging komt voordat een ander of de situatie jou daartoe dwingt. Daarbij hoort ook dat je de regie in eigen handen neemt.

• Proactiever worden door vooruit te denken en op voorhand actie te nemen wanneer dat nodig is.
• Leren anticiperen op ontwikkelingen zodat je niet steeds pas reageert wanneer iets al is gebeurd.
• Zelf initiatief en regie nemen in plaats van automatisch te wachten tot iets of iemand jou in beweging zet.

Veelgestelde vragen over reactief gedrag

Reactief gedrag is niet hetzelfde als simpelweg reageren. In iedere baan en in ieder leven moet je reageren op onverwachte gebeurtenissen. Het wordt vooral een valkuil wanneer jouw eigen regie, initiatief en vooruitblik structureel verdwijnen.

Wat betekent reactief ingesteld zijn?

Reactief ingesteld zijn betekent dat jouw actie vooral wordt uitgelokt door iets of iemand buiten jezelf. Je komt in beweging nadat er een signaal, vraag, probleem of prikkel is geweest in plaats van dat je zelf vooruitkijkt en actie initieert.

Is reactief gedrag altijd verkeerd?

Nee. In veel functies is een deel van het werk per definitie reactief. Een winkelmedewerker reageert op een klant en een medewerker van de klantenservice reageert op een vraag. Het probleem ontstaat wanneer je reactief bent terwijl een actieve of proactieve houding nodig is.

Wat is het verschil tussen reactief en afwachtend?

Afwachtend gedrag betekent vooral dat je niet in actie komt terwijl dat wel nodig is. Reactief gedrag betekent dat je uiteindelijk wel in beweging komt, maar vooral nadat iets of iemand anders jou daartoe heeft aangezet. De twee kunnen dus gemakkelijk naast elkaar voorkomen.

Waarom geeft reactief werken stress?

Omdat je steeds achter gebeurtenissen aanloopt en sneller het overzicht verliest. Wat zich nú aandient krijgt aandacht en daardoor blijven andere zaken liggen totdat ook die dringend worden. Zo ontstaat gemakkelijk de waan van de dag.

Hoe word ik minder reactief?

Door vooruit te kijken, bewust prioriteiten te bepalen en jezelf vaker de vraag te stellen welke actie je nu al kunt nemen voordat een probleem of deadline jou daartoe dwingt. PIA vat dat mooi samen: proactief, initiatief en anticiperen.