home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / persoonlijke behoeften / grenzeloos mateloos

Grenzeloos en mateloos

Grenzeloos, onbegrensd of mateloos: ben je dat? Of zeggen ze van jou dat je dat bent? Dat is een persoonlijke valkuil. Dat zou betekenen dat je onbeperkt, zonder grenzen of zonder mate bent. Autonomie gaat over de relatie tussen behoeften, gevoelens en grenzen. Wie zijn behoeften voelt en ervaart, wie luistert naar zijn lichaam, leert ook zijn grenzen kennen.

Grenzen kun je verleggen en dat kan op zichzelf gezond zijn. Grenzeloosheid is iets anders. Dan ga je voorbij aan jouw eigen grenzen of aan de grenzen van een ander. Je vervult een behoefte overmatig en kent geen maat meer. Ik zeg altijd: zelfs Bach wist dat je maat moet houden, want wanneer je geen maat houdt, klinkt de muziek niet.

Dit artikel schreef ik in de serie over persoonlijke behoeften en autonomie. Autonomie betekent dat geven en ontvangen in balans zijn. Je vervult jouw behoefte niet te weinig, maar ook niet te veel. Grenzeloosheid is een overmatige vervulling van behoeften.

Wat hebben behoeften, gevoelens en grenzen met elkaar te maken?

Grenzen vertellen iets over jouw behoeften. Wanneer je moe bent, heb je behoefte aan rust. Wanneer je spanning voelt, kan dat aangeven dat iets te veel wordt. Wanneer je weerstand ervaart, kan er een grens worden geraakt. Wie zijn gevoelens serieus neemt en naar zijn lichaam luistert, krijgt informatie over wat hij nodig heeft en waar zijn grens ligt.

Wie zijn behoeften niet voelt of voortdurend negeert, kan gemakkelijk over zijn eigen grens heen gaan. Maar ook het tegenovergestelde kan gebeuren: je voelt een behoefte en probeert die zo overvloedig te vervullen dat je geen maat meer kent. Autonomie betekent dat je jouw behoeften niet ontkent, maar ze ook niet onbeperkt leidend laat zijn.

Wanneer ga je over jouw eigen grenzen heen?

Je gaat over jouw eigen grenzen heen wanneer je doorgaat terwijl jouw lichaam, gevoelens of gedachten al aangeven dat het genoeg is. Misschien voel je vermoeidheid, irritatie, spanning of tegenzin, maar vind je dat je niet mag stoppen. Je wilt presteren, bewijzen dat je het kunt, niemand teleurstellen of voldoen aan verwachtingen.

Soms merk je jouw grens pas wanneer je er al ruim overheen bent. Je lichaam protesteert, je raakt uitgeput of je wordt kortaf en prikkelbaar. De grens was er al, maar je hebt de signalen niet gehoord of niet serieus genomen.

Wanneer ga je over de grenzen van anderen heen?

Je gaat over de grenzen van anderen heen wanneer jouw behoefte, wens of verlangen zo leidend wordt dat je niet meer hoort wat de ander aangeeft. Je dringt aan, blijft vragen, neemt ruimte in of verwacht dat de ander zich aanpast. Misschien bedoel je het goed, maar respect voor de ander betekent ook dat je een nee, aarzeling of terugtrekkende beweging serieus neemt.

Grenzeloosheid kan dus zowel betekenen dat je jezelf voorbijloopt als dat je onvoldoende rekening houdt met de ruimte, behoeften en grenzen van iemand anders.

Waarom laat je anderen over jouw grens gaan?

Je kunt toestaan dat anderen over jouw grens heen gaan omdat je moeite hebt met nee zeggen, conflicten wilt vermijden of bang bent voor afwijzing. Misschien heb je geleerd om je aan te passen, behulpzaam te zijn of vooral rekening te houden met de behoeften van anderen.

Op dat moment geef je meer dan je werkelijk kunt of wilt geven. Geven en ontvangen zijn dan niet meer in balans. Je hebt wel een grens, maar je spreekt haar niet uit of neemt haar zelf niet serieus.

Wat betekent maat houden vanuit autonomie?

Matigheid werd vroeger aangeduid als een deugd. In feite is matigheid: leren voorzien in eigen behoeften in plaats van overmatig voorzien in eigen behoeften. Het heeft alles te maken met het leren respecteren van eigen grenzen en de grenzen van de ander. Lees ook hoe je jouw grenzen leert voelen en aangeven.

Maat houden betekent niet dat je jezelf alles ontzegt. Het betekent dat je voelt wat je nodig hebt en ook herkent wanneer het genoeg is. Zelfs Bach wist: zonder maat klinkt de muziek niet. Zo is het ook met behoeften. Te weinig vervulling geeft tekort, maar te veel vervulling kan overdaad, afhankelijkheid en verlies van regie veroorzaken.

Wanneer vervul je jouw behoeften overmatig?

Grenzeloosheid duidt op een overmatige vervulling van jouw behoeften. Je probeert bijvoorbeeld ontspanning, waardering, aandacht, bezit, controle of plezier te verkrijgen, maar je weet niet meer wanneer het genoeg is. Wat eerst prettig of helpend was, gaat steeds meer ruimte innemen.

Overmatige vervulling ontstaat vaak niet omdat je werkelijk steeds meer nodig hebt, maar omdat de vervulling geen blijvende verzadiging geeft. Je blijft doorgaan, consumeren, werken, zorgen of presteren zonder dat er rust ontstaat.

Hoe herken je overmatig consumeren?

Een vorm van grenzeloosheid is overmatig consumeren. Bijvoorbeeld overmatig eten en drinken, overmatig televisie kijken of te veel gebruikmaken van sociale media. Kortom: overmatigheid duidt er vooral op dat je jezelf niet in de hand kunt houden.

Je merkt dat stoppen steeds moeilijker wordt. Je neemt je voor om te minderen, maar gaat toch door. De activiteit voorziet tijdelijk in ontspanning, afleiding, troost of plezier, maar neemt uiteindelijk meer tijd, energie of gezondheid dan je werkelijk wilt geven.

Wanneer kan overmatig gedrag verslavend worden?

Wanneer overmatig gedrag structureel wordt, spreken we over verslaving, ongeacht waar het om gaat. Je kunt verslaafd zijn aan televisie, games, sociale media, eten, drinken, sport of andere activiteiten. Dat wil zeggen: je kunt er niet meer zonder. Je hebt het gevoel dat je zonder jouw verslaving niet op een goede manier kunt leven of je raakt gestrest wanneer het er niet meer is.

Wat eerst een manier was om een behoefte te vervullen, neemt dan de regie over. Je kiest niet langer vrij. Het gedrag wordt dwingend en blijft doorgaan, ook wanneer je merkt dat het jou of anderen schaadt.

Wanneer wordt hard werken een werkverslaving?

Ook werkverslaving is een vorm van overmatigheid en grenzeloosheid. Het betekent dat je in slechte doen komt wanneer je niet werkt. Je kunt niet meer stoppen, je weet van geen ophouden en je bent te veeleisend of je legt de lat te hoog voor jezelf.

Werk kan voorzien in behoeften aan waardering, betekenis, zekerheid, controle of bewijs. Hard werken is niet automatisch grenzeloos. Het wordt grenzeloos wanneer rust schuldgevoel oproept, jouw lichaam voortdurend wordt genegeerd en werk structureel ten koste gaat van gezondheid, relaties en herstel.

Welke persoonlijke valkuilen kunnen grenzeloos worden?

Een andere vorm van mateloosheid zijn de eigen persoonlijke valkuilen. Wie te loyaal is, overschrijdt de eigen grens. Een kwaliteit kan dus doorschieten wanneer je geen maat houdt. En zo kunnen we er nogal wat noemen zoals:

• Alles zelf willen doen.
• Altijd willen winnen.
• Bewijsdrang.
• Fanatiek gedrag.
• Jezelf wegcijferen.
• Overbetrokken zijn.
• Oververantwoordelijk zijn.
• Overzorgzaam of te zorgzaam zijn.
• Perfectionisme.
• Altijd de woordenstrijd aangaan.
• Te behulpzaam of te hulpvaardig zijn.
• Te loyaal zijn.
• Zorgen maken en overbezorgd zijn.

Waarom is hebzucht een vorm van grenzeloosheid?

Ook hebzucht of hebberigheid is een voorbeeld van grenzeloosheid. Het kan een sterke drijfveer zijn in een mensenleven, maar het is geen behoefte. Hebzucht gaat over het vermeerderen van doorgaans materiële zaken. In ieder geval zaken die niets met het innerlijk te maken hebben.

Er komt geen punt waarop je werkelijk genoeg hebt. Het meer is nooit vol. Je blijft verzamelen, vermeerderen en verlangen, zonder dat er echte verzadiging ontstaat.

Waarom kunnen wellust en ongeremdheid grenzeloos worden?

Ook wellusten kunnen grenzeloos zijn. Denk maar aan machtswellust of graaizucht. Maar ook eerzucht of zelfzucht kan onbegrensde vormen aannemen waarbij mensen over grenzen van zichzelf of over grenzen van de ander heen gaan.

Bij ongeremdheid en het ontbreken van zelfbegrenzing krijgt iedere impuls direct ruimte. Je voelt een verlangen en gaat er onmiddellijk in mee, zonder stil te staan bij gevolgen, maat of de grenzen van anderen.

Hoe kan een behoefte veranderen in een obsessie?

Wanneer één verlangen jouw denken en handelen steeds meer beheerst, kan er een obsessie of dwangmatige gerichtheid ontstaan. Je aandacht vernauwt zich en andere behoeften raken uit beeld. Rust, relaties, gezondheid en verantwoordelijkheid worden ondergeschikt aan dat ene doel of verlangen.

Ook hier ontbreekt de maat. Je kiest niet meer bewust hoeveel ruimte iets krijgt, maar wordt erdoor meegenomen. Daarmee neemt jouw autonomie af.

Wat is het verschil tussen grenzen verleggen en grenzeloosheid?

Wie zijn eigen kracht kent, kent ook de eigen grenzen. Dat gaat altijd samen. Wie zich bewust is van zijn persoonlijke behoefte, hoeft niet over de eigen grenzen heen te gaan. Grenzen vertellen alles over jouw behoeften.

Onlangs zei iemand: maar het is toch prima om je eigen grenzen te verleggen? Dat klopt! Grenzen verleggen is wat anders dan grenzeloosheid. Wie zijn grenzen verlegt, is zich bewust van waar de grenzen liggen. Je kiest er dan doelgericht voor om iets nieuws te proberen, jezelf uit te dagen of jouw mogelijkheden te vergroten. Bij grenzeloosheid ontbreekt juist dat bewustzijn en weet je niet meer wanneer je moet stoppen.

Hoe leer je jouw behoeften in de juiste maat vervullen?

Dat begint met voelen en waarnemen. Wat heb je werkelijk nodig? Welk gevoel geeft daar informatie over? Wat vertelt jouw lichaam? En wanneer verandert genoeg in te veel? Je hoeft jouw behoefte niet weg te drukken, maar je hoeft haar ook niet onbeperkt te vervullen.

Autonomie betekent dat je bewust kunt geven en ontvangen, doorgaan en stoppen, inspannen en ontspannen. Je kent jouw behoefte, voelt jouw grens en neemt verantwoordelijkheid voor de manier waarop je die behoefte vervult. Zo ontstaat maat: niet te weinig en niet te veel.

Veelgestelde vragen over grenzeloosheid en mateloosheid

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over maat houden, grenzen voelen, overmatige behoeftevervulling en het verschil tussen grenzen verleggen en grenzeloos gedrag.

Is grenzeloos zijn hetzelfde als ruimdenkend zijn?

Nee. Ruimdenkend zijn betekent dat je openstaat voor verschillende ideeën en mogelijkheden. Grenzeloosheid betekent dat je geen maat houdt of onvoldoende rekening houdt met jouw eigen grenzen en die van anderen.

Waarom voel ik mijn eigen grenzen niet?

Misschien ben je gewend om signalen van vermoeidheid, spanning of weerstand te negeren. Ook bewijsdrang, aanpassing en voortdurend rekening houden met anderen kunnen ervoor zorgen dat je jouw eigen grens pas laat opmerkt.

Is veel werken automatisch grenzeloos?

Nee. Je kunt tijdelijk veel werken en toch bewust herstellen en grenzen bewaken. Het wordt grenzeloos wanneer je niet meer kunt stoppen en werk structureel ten koste gaat van jouw gezondheid, relaties en behoefte aan rust.

Is grenzen verleggen gezond?

Ja, wanneer je bewust weet waar jouw huidige grens ligt en zelf kiest om die stap voor stap te verleggen. Grenzeloosheid ontstaat juist wanneer je geen grens meer voelt of erkent.

Hoe weet je wanneer een behoefte overmatig wordt vervuld?

Dat merk je wanneer de vervulling geen rust meer geeft, stoppen moeilijk wordt en andere behoeften, verantwoordelijkheden of relaties steeds meer in de knel komen.