home / persoonlijke ontwikkeling / stress / burnout coach / roofbouw

Roofbouw plegen op jezelf

Roofbouw plegen op jezelf: wat betekent dat en wanneer doe je dat? Binnen coaching bij burn-out en herstel zien we vaak dat mensen langdurig meer van zichzelf vragen dan zij kunnen herstellen. In dit artikel ga ik in op roofbouw, waar dat voorkomt en welke signalen aangeven dat jouw grenzen zijn bereikt.

Wat is mentale, geestelijke en emotionele roofbouw?

Je kunt ook geestelijk, mentaal en emotioneel roofbouw op jezelf plegen. Dit doe je wanneer:

• Je te lang of voortdurend onder stress of hoge druk moet presteren.
• Je een ongezonde bewijsdrang hebt.
• Je altijd aan het werk bent zonder voldoende rust te nemen.
• Je jezelf voortdurend overvraagt.
• Je een energiebalans creëert die niet evenwichtig is.

Wanneer deze belasting langdurig aanhoudt, kan sprake zijn van langdurige overbelasting. Je lichaam en hoofd krijgen dan steeds minder gelegenheid om te herstellen.

Wat is de definitie van roofbouw op jezelf?

Een korte en krachtige definitie van roofbouw op jezelf plegen is: ‘onvoldoende in eigen behoeften voorzien’ of ‘overmatig in eigen behoeften voorzien’. Je geeft jezelf bijvoorbeeld te weinig slaap, rust, voeding of ontspanning. Maar je kunt ook overmatig voorzien in een behoefte aan prestatie, erkenning, controle of waardering. Daardoor raak je steeds verder uit balans.

Waarom pleeg je roofbouw op jezelf?

De vraag is natuurlijk waarom je roofbouw op jezelf pleegt. Wat beweegt je om dat te doen? Want het is uiteraard niet zonder gevaar. Je kunt er allerlei klachten van krijgen, zoals vermoeidheidsklachten, pijnklachten, burn-outklachten of nare ziekten. Roofbouw kan onder meer voortkomen uit:

• Onvoldoende luisteren naar jouw eigen behoeften en gevoelens.
• Slecht kunnen luisteren naar jouw lichaam en grenzen.
• Ongezonde prestatiedrang en jezelf voortdurend overvragen.
• Het gevoel dat je altijd sterk moet zijn.
• Moeite hebben met nee zeggen of verantwoordelijkheid loslaten.
• De overtuiging dat rust nemen zwak, lui of egoïstisch is.

Hoe herken je dat je roofbouw pleegt op jezelf?

Roofbouw ontstaat vaak geleidelijk. Je merkt misschien eerst alleen dat je vermoeider bent dan normaal. Later kost het steeds meer moeite om jouw werk, gezin en andere verplichtingen vol te houden. Mogelijke signalen zijn:

• Je bent voortdurend moe, ook na een vrije dag of nachtrust.
• Je hebt steeds meer tijd nodig om te herstellen.
• Je kunt moeilijk ontspannen of voelt je schuldig wanneer je niets doet.
• Je bent sneller geïrriteerd, gejaagd of emotioneel.
• Je concentratie en geheugen nemen af.
• Je lichaam geeft signalen, zoals hoofdpijn, spierpijn of slaapproblemen.
• Je blijft doorgaan terwijl je weet dat jouw grens is bereikt.
• Je hebt nauwelijks nog energie voor activiteiten die je vroeger plezier gaven.

Ook mentale en psychische uitputting kan erop wijzen dat je te lang meer energie hebt gebruikt dan je hebt aangevuld.

Wat zijn de gevolgen van langdurige roofbouw?

Wanneer je lange tijd roofbouw pleegt, nemen jouw reserves steeds verder af. Wat eerst nog lukte door extra inzet en wilskracht, lukt uiteindelijk niet meer. Mogelijke gevolgen zijn:

• Chronische vermoeidheid en onvoldoende herstel.
• Een verstoorde slaap en minder lichamelijke weerstand.
• Concentratieproblemen en vergeetachtigheid.
• Prikkelbaarheid, somberheid of emotionele uitputting.
• Minder plezier en voldoening in werk en privéleven.
• Steeds meer moeite met gewone dagelijkse taken.
• Uitval door stress, overbelasting of burn-out.

Roofbouw kan uiteindelijk bijdragen aan burn-out en uitputtingsklachten. Het is daarom belangrijk om niet te wachten totdat jouw lichaam of geest een noodstop maakt.

Hoe stop je met roofbouw plegen op jezelf?

Stoppen met roofbouw begint met erkennen dat jouw huidige manier van leven, werken of zorgen niet meer houdbaar is. Je hoeft niet alles direct op te lossen, maar je moet wel stoppen met voortdurend over jouw grenzen gaan. Je kunt bijvoorbeeld:

• Onderzoeken welke activiteiten en verantwoordelijkheden de meeste energie kosten.
• Vaker stilstaan bij signalen van jouw lichaam.
• Duidelijker grenzen stellen aan werk, zorgtaken en verwachtingen.
• Rust en herstel bewust inplannen.
• Bespreken welke taken tijdelijk kunnen worden verminderd.
• Hulp vragen in plaats van alles alleen te blijven dragen.
• Onderzoeken welke overtuigingen jou steeds opnieuw laten doorgaan.

Het gaat niet alleen om minder doen. Het gaat ook om anders omgaan met jouw behoeften, grenzen, verantwoordelijkheden en verwachtingen.

Hoe vind je balans tussen inspanning en ontspanning?

Belangrijk is dat je balans vindt tussen inspanning en ontspanning. Te weinig of te veel inspanning is niet goed en te weinig of te veel ontspanning is ook niet goed. Een gezonde balans betekent dat je na inspanning voldoende gelegenheid hebt om te herstellen. Je hoeft niet voortdurend productief te zijn en je hoeft rust niet eerst te verdienen. Onderzoek daarom regelmatig wat energie kost, wat energie geeft en of jouw herstel nog in verhouding staat tot jouw belasting.

Veelgestelde vragen over roofbouw plegen op jezelf

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over roofbouw, overbelasting, herstel en het bewaken van jouw grenzen.

Is hard werken hetzelfde als roofbouw plegen?

Nee. Hard werken hoeft geen probleem te zijn wanneer daar voldoende herstel tegenover staat. Het wordt roofbouw wanneer je langdurig meer van jezelf vraagt dan jouw lichaam en geest kunnen aanvullen.

Kun je ongemerkt roofbouw plegen?

Ja. Roofbouw ontstaat vaak geleidelijk. Je raakt gewend aan vermoeidheid, spanning en slecht slapen en merkt pas laat hoeveel jouw belastbaarheid is afgenomen.

Is rust nemen voldoende om te herstellen?

Rust is belangrijk, maar je moet ook onderzoeken waardoor je steeds opnieuw over jouw grenzen gaat. Wanneer de oorzaken niet veranderen, ontstaat hetzelfde patroon opnieuw.

Kan roofbouw leiden tot burn-out?

Ja. Langdurige roofbouw kan bijdragen aan ernstige lichamelijke, mentale en emotionele uitputting en uiteindelijk aan burn-out.

Wanneer moet je hulp zoeken?

Zoek hulp wanneer je ondanks rust niet herstelt, jouw dagelijks functioneren achteruitgaat of lichamelijke en psychische klachten toenemen. Bespreek aanhoudende klachten met jouw huisarts.