home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / spontaan

Spontaan zijn: vanuit jezelf in beweging komen

Spontaan is een kernkwaliteit. Ben jij spontaan? Dan kom je gemakkelijk vanuit jezelf in beweging en stap je zonder veel omwegen op mensen of situaties af. Het is echt een kwaliteit in hoe je anderen in beweging zet. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat spontaniteit over een natuurlijke opwelling van binnenuit: je doet iets omdat het op dat moment bij je opkomt en omdat het van binnenuit klopt.

Waarom werkt spontaniteit verbindend?

Spontaniteit noem ik een verbindende kwaliteit. Het is uitnodigend en je stapt gemakkelijk op mensen af. Je wacht niet altijd af totdat de ander het eerste woord zegt of totdat iemand formeel het initiatief neemt. Door jouw openheid en oprechtheid kan contact snel ontstaan en bouw je gemakkelijk bruggen.

Dat betekent niet dat spontaniteit hetzelfde is als sociaal of extravert zijn. Het gaat vooral om die natuurlijke beweging van binnenuit. Je voelt iets, denkt iets of wilt iets doen en je geeft daar op een vanzelfsprekende manier uiting aan.

Hoe zet je met spontaniteit anderen in beweging?

Spontaniteit is ook een kwaliteit waarmee je anderen in beweging zet. Net als enthousiast anderen meenemen werkt het aanstekelijk. Het vuur kan tussen mensen ontvlammen wanneer jij erbij bent. Een onverwacht idee, een spontaan voorstel of gewoon ergens op afstappen kan genoeg zijn om anderen mee te krijgen.

Kun je deze kwaliteit goed kwijt in jouw team? Of wordt jouw spontaniteit nauwelijks opgemerkt? Het is goed om te beseffen dat juist jouw natuurlijke manier van reageren beweging kan brengen waar anderen nog zitten te wachten, nadenken of twijfelen.

Wat gebeurt er wanneer je jouw spontaniteit inhoudt?

Misschien ben je wel spontaan maar durf je dat niet meer te laten zien. Het vuurtje van de opwelling is dan een beetje gedoofd. Je voelt je geremd en gereserveerd. Waarom? Omdat je op de koffie bent gekomen met je spontaniteit. Omdat er altijd commentaar op was misschien? Of omdat het thuis vroeger werd uitgelegd als een gebrek aan beheersing.

Herken je dit? Dan heb je deze kwaliteit misschien achter de muur gezet of verstopt in de koelkast. Wordt het niet eens tijd om deze mooie kwaliteit weer te laten zien? Dat betekent niet dat iedere opwelling eruit moet. Het betekent wel dat je niet voortdurend iets wat wezenlijk bij je past hoeft tegen te houden uit angst voor de reactie van anderen.

Zijn alleen extraverte mensen spontaan?

Ik kreeg pas de opmerking van een introverte mevrouw. Ze zei: "Ik kan nooit spontaan reageren, dat is niet weggelegd voor introverte mensen." Weet je dat me dat raakte? Want ik denk dat het niet klopt. De spontane uiting bij een introvert mens vindt misschien op een andere manier plaats, maar het kenmerk van spontaniteit is juist die opwelling van binnenuit. En dat hebben introverte mensen ook.

Spontaniteit gaat dus niet over luidruchtigheid, veel praten of voortdurend zichtbaar aanwezig zijn. Ook een rustig persoon kan ineens een oprechte opmerking maken, onverwacht contact zoeken of vanuit een innerlijke impuls iets doen wat niemand zag aankomen.

Wat is het verschil tussen spontaan en impulsief?

Spontaniteit en impulsiviteit liggen dicht bij elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde. Spontaan reageren betekent dat iets natuurlijk en zonder dwang van binnenuit ontstaat. Je hoeft niet alles vooraf te plannen. Bij impulsief handelen als valkuil schiet die beweging door: je handelt zo snel dat je onvoldoende rekening houdt met de situatie, de gevolgen of andere mensen.

Het verschil zit dus niet alleen in snelheid. Een spontane actie kan juist heel passend zijn. Impulsiviteit ontstaat wanneer de opwelling het overneemt en nadenken of afstemmen nauwelijks meer plaatsvindt.

Wat is het verschil tussen spontaan en speels?

Spontaan en speels omgaan met mogelijkheden kunnen gemakkelijk samengaan. Toch ligt het accent anders. Spontaniteit gaat over uit eigen beweging reageren vanuit het moment. Speelsheid gaat meer over fantasie, lichtheid, experimenteren en spelen met mogelijkheden.

Een spontaan mens hoeft dus niet voortdurend speels te zijn. Je kunt vanuit een spontane impuls ook iets serieus zeggen of doen. Andersom kan iemand heel speels zijn met ideeën of taal en toch eerst rustig nadenken voordat hij iets doet.

Wanneer slaat spontaniteit door?

Hoort er ook een valkuil bij spontaniteit? Jazeker! De valkuil zit in de opwelling van het hart. In die opwelling denk je misschien minder na en dat kan ertoe leiden dat je impulsief handelt, wispelturig wordt, te uitbundig reageert of vrijpostig gaat reageren.

Je kunt ook overdreven of overweldigend reageren op bepaalde zaken. Wat voor jou een natuurlijke en enthousiaste reactie is, kan voor een ander veel zijn. De kunst is niet om jouw spontaniteit te verliezen, maar om aan te voelen hoeveel ruimte jouw opwelling op dat moment kan krijgen.

Hoe houd je spontaniteit in balans?

Om in balans te blijven en te voorkomen dat je overenthousiast of ondoordacht reageert, zijn er leerdoelen die de rede erbij betrekken. Denk aan nuchter blijven, realistisch kijken en soms bedachtzaam, doordacht en weloverwogen handelen. Je hoeft niet iedere spontane opwelling eerst dood te analyseren, maar sommige situaties vragen wel dat je even stilstaat voordat je handelt.

Daar zit de balans: jouw hart mag de beweging geven, maar jouw hoofd mag af en toe meekijken. Zo blijft spontaniteit fris en natuurlijk zonder dat je achteraf steeds moet herstellen wat je in een opwelling hebt gedaan of gezegd.

Waar erger je je aan als je spontaan bent?

Ben je spontaan? Dan erger jij je waarschijnlijk aan mensen die koel, geremd of gereserveerd overkomen. Met die mensen is het voor jou soms moeilijk om contact te maken. Jij zet een stap naar voren en krijgt weinig reactie terug. Dat kan voelen alsof je tegen een gesloten deur aanloopt.

Maar gereserveerd gedrag betekent niet automatisch dat iemand jou afwijst. Sommige mensen hebben gewoon meer tijd nodig voordat ze reageren of iets van zichzelf laten zien. Wat voor jou vanzelf uit het hart komt, moet bij de ander misschien eerst even van binnen rijpen.

Is spontaan zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je denkt lang na voordat je iets zegt, houdt jezelf gemakkelijk in of vraagt je voortdurend af wat een ander van jouw reactie zal vinden. Dan kan spontaniteit voor jou een uitdaging zijn.

Je hoeft niet impulsief of vrijpostig te worden. Begin kleiner. Zeg eens iets wat direct in je opkomt wanneer het passend voelt. Stap eens op iemand af zonder eerst vijf mogelijke reacties uit te denken. Of geef gehoor aan een positieve opwelling. Spontaniteit ontwikkelen betekent vooral dat je iets meer vertrouwen geeft aan wat van binnenuit ontstaat.

Welke ontwikkeldoelen passen bij spontaniteit?

Wanneer spontaniteit sterk bij jou past, hoef je jouw natuurlijke opwellingen niet kleiner te maken. De ontwikkeling zit vooral in spontaniteit combineren met voldoende afstemming en bewustzijn van de situatie.

• Spontaan reageren zonder impulsief of ondoordacht te handelen.
• Jouw enthousiasme uiten zonder anderen met jouw reactie te overweldigen.
• Aanvoelen wanneer een spontane opwelling ruimte mag krijgen en wanneer bezinning nodig is.

Veelgestelde vragen over spontaniteit

Spontaniteit komt van binnenuit en kan veel beweging en contact brengen. Tegelijkertijd vraagt de kwaliteit om gevoel voor timing en grenzen. Daarom nog vijf aanvullende vragen.

Is spontaan zijn hetzelfde als doen zonder nadenken?

Nee. Een spontane reactie ontstaat zonder uitgebreide voorbereiding, maar dat betekent niet dat ieder nadenken ontbreekt. Je kunt spontaan reageren en tegelijkertijd voldoende gevoel hebben voor wat op dat moment passend is.

Kan een introvert persoon heel spontaan zijn?

Zeker. Introversie zegt iets anders dan spontaniteit. Ook een introvert persoon kan vanuit een plotselinge innerlijke impuls reageren, contact zoeken of iets onverwachts doen.

Waarom wordt spontaniteit soms afgeremd?

Omdat spontane reacties minder voorspelbaar zijn. In een omgeving waar veel nadruk ligt op beheersing, voorzichtigheid of vaste regels kan jouw natuurlijke opwelling sneller als te veel of ongepast worden ervaren.

Wanneer wordt spontaniteit vrijpostig?

Wanneer je vanuit jouw natuurlijke openheid onvoldoende rekening houdt met de persoonlijke ruimte of grens van de ander. Dan wordt gemakkelijk contact maken te vrij en kan jouw gedrag opdringerig overkomen.

Kun je spontaniteit opnieuw terugvinden?

Ja. Zeker wanneer je jouw spontaniteit in de loop der jaren hebt leren onderdrukken, kun je onderzoeken waar je jezelf inhoudt en waarom. Het gaat niet om iedere rem loslaten, maar om opnieuw ruimte geven aan natuurlijke reacties die je uit angst voor commentaar bent gaan tegenhouden.