home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / relaxed / gemak dient de mens

Gemak dient de mens: gemakzucht niet!

Het gemak dient de mens. Zo luidt een spreekwoord of gezegde. Ik heb deze pagina onder relaxed zijn gezet omdat ontspannen leven ook betekent dat niet alles zwaar, moeilijk of ingewikkeld hoeft te zijn. Gemak kan je uitstekend dienen. Maar relaxed zijn betekent niet dat je jezelf nergens meer voor hoeft in te spannen. En daar zit precies het onderwerp van dit artikel: wanneer maakt gemak het leven prettiger en wanneer slaat het om in gemakzucht?

Wat zijn de voordelen van gemak?

Laat ik beginnen om de voordelen van gemak op te noemen. Mijn opa is geboren in 1889 en mijn oma in 1892. Ik heb ze allebei gekend. Ik dacht dat ik 15 was toen mijn oma overleed. Mijn opa was al eerder overleden.

Het verhaal uit die tijd is: hard werken, lange dagen en weinig geld. Opa en oma hadden drie koeien. Die werden eerst gemolken. Daarna volgde een lange fietstocht om ergens voor een boer zwaar werk te verrichten. En 's avonds weer terug. Bij thuiskomst werden de koeien opnieuw gemolken. Als ik dit op me laat inwerken, denk ik dat het allemaal stukken gemakkelijker is geworden.

Een oom van mij kreeg verkering met mijn tante, anders was hij ook geen oom geworden, en iedere keer werd de afstand Enschede-Hoogeveen op de fiets afgelegd. Tegenwoordig is 15 kilometer op de elektrische fiets al een eind voor veel mensen. Dus ja, er is behoorlijk wat veranderd. Gemak is bijvoorbeeld prettig:

• Wanneer je de schakelaar omzet en je hebt licht.
• Wanneer je jouw etenswaren in de koelkast kunt doen.
• Wanneer je vanuit de stoel de televisie kunt aanzetten.
• Wanneer je met jouw telefoon betalingen kunt doen.

Ik verlang dus bepaald niet terug naar een tijd waarin je voor ieder beetje warmte eerst hout moest hakken en voor iedere boodschap een halve dag onderweg was. Veel gemak heeft ons leven werkelijk comfortabeler, veiliger en efficiënter gemaakt.

Wanneer maakt gemak jouw leven werkelijk beter?

Wanneer het energie vrijmaakt voor zaken die belangrijker zijn. Een wasmachine bespaart tijd en lichamelijk werk. Een auto of trein kan afstanden overbruggen waarvoor je vroeger uren onderweg was. Digitale hulpmiddelen kunnen eenvoudige handelingen versnellen. Dat gemak kan ruimte geven voor werk, gezin, ontspanning, sociale contacten of andere bezigheden.

Daar zit voor mij het woord dienen. Gemak is dienstbaar wanneer het jou ondersteunt. Je gebruikt een hulpmiddel omdat het praktisch is en omdat je jouw energie ergens anders voor nodig hebt. Je hoeft jezelf niet nodeloos af te beulen om te bewijzen dat je hard kunt werken.

Maar de vraag blijft wel: wat doe je met de energie die je bespaart? Gebruik je het gemak om ruimte te maken voor andere zinvolle dingen, of gebruik je ieder nieuw hulpmiddel vooral om nog minder te hoeven bewegen, nadenken of inspannen? Daar begint de nuance.

Wanneer slaat gemak om in gemakzucht?

Voor mij is er namelijk ook een keerzijde. Ik denk dat de balans tussen inspanning en ontspanning is verstoord. Als mens heb je inspanning nodig. Fysieke inspanning en mentale inspanning. Je bent er niet op gemaakt om te weinig te doen. Dat draagt niet bij aan jouw gezondheid en het geeft uiteindelijk ook weinig voldoening. Dus ja, gemak kan de mens dienen. Maar één ding staat bij mij wel vast: gemakzucht dient de mens niet. Er kan een zucht ontstaan naar zoveel mogelijk gemak. Alles moet gemakkelijk, snel en zonder inspanning. En dan wordt het ongezond.

Gemakzucht gaat voor mij dus niet over een avond op de bank of een keer iets laten bezorgen. Het wordt een patroon. Je kiest steeds opnieuw de gemakkelijkste weg, ook wanneer je weet dat een beetje inspanning beter voor je zou zijn. Je stelt uit, laat dingen liggen, schuift verantwoordelijkheid weg of verwacht dat een ander het oplost omdat dat prettiger is.

Wat gebeurt er wanneer alles zo gemakkelijk mogelijk moet?

Dan verdwijnt ook iets uit het leven. Niet alle voldoening ontstaat namelijk doordat iets gemakkelijk ging. Sterker nog: veel dingen waar mensen werkelijk trots op zijn, hebben moeite gekost. Een opleiding afronden, een probleem oplossen, een huis opknappen, een conditie opbouwen, leren omgaan met een moeilijke situatie of eindelijk iets kunnen wat eerst niet lukte. Wanneer alles onmiddellijk, moeiteloos en comfortabel moet zijn, wordt inspanning bijna een fout in het systeem. Je haakt af zodra iets lastig wordt. Je wilt resultaat zonder oefening, conditie zonder training en ontwikkeling zonder ongemak. Maar zo werkt het leven natuurlijk niet.

Gemak kan jou ondersteunen, maar het kan niet ieder obstakel voor jou verwijderen. En dat hoeft ook niet. Sommige obstakels helpen juist om vaardigheden te ontwikkelen, grenzen te verleggen en te ervaren dat je meer kunt dan je aanvankelijk dacht.

Waarom dient inspanning de mens?

Ik zal niet zeggen: ongemak dient de mens. Maar inspanning dient de mens wel. Inspanning draagt bij aan voldoening. Wanneer je vijf meter hardloopt krijg je geen voldoening. Wanneer je één kilometer fietst ook niet, tenminste onder normale omstandigheden. Wanneer je in een revalidatie zit, kan dat natuurlijk heel anders zijn. Dan kan die kilometer een enorme overwinning zijn.

Mentale inspanning geeft ook voldoening. Wanneer je een probleem hebt opgelost bijvoorbeeld. Daar word je blij van. Je hebt ergens over nagedacht, gezocht, geprobeerd, misschien fouten gemaakt en uiteindelijk lukt het. Juist omdat het niet vanzelf ging, geeft het voldoening.

Daarna is het fijn om te relaxen. Dat vind ik ook het mooie samenspel. Inspanning maakt ontspanning vaak prettiger en ontspanning maakt nieuwe inspanning weer mogelijk. Na een dag waarop je werkelijk iets gedaan hebt, kan een stoel heerlijk zitten. Na een stevige fietstocht smaakt de koffie anders dan wanneer je de hele dag al op die stoel zat.

Hoe vind je balans tussen gemak, inspanning en ontspanning?

Zie je het evenwicht tussen gemak en inspanning? Beide kunnen de mens dienen. Het probleem ontstaat wanneer één van beide alles gaat bepalen. Alleen maar inspannen, doorgaan en presteren put je uit. Alleen maar gemak zoeken maakt je passief. Je hebt dus beide nodig.

Ergens moeite voor doen kan bovendien heel leuk zijn. Niet ieder doel hoeft efficiënt te worden bereikt. Je kunt naar een plek wandelen waar je met de auto veel sneller zou zijn, gewoon omdat je van wandelen houdt. Je kunt zelf koken terwijl er binnen twintig minuten eten bezorgd kan worden. Je kunt een probleem zelf uitzoeken terwijl iemand anders je het antwoord meteen kan geven. Niet omdat ongemak verheven is, maar omdat het proces zelf waarde heeft.

Daarom kijk ik liever niet alleen naar de vraag: hoe kan dit gemakkelijker? Ik voeg er een tweede vraag aan toe: wat dient mij werkelijk? Soms is het antwoord gemak. Soms is het inspanning. En heel vaak zit de kunst in het goed afwisselen van die twee.

Ontwikkeldoelen bij gemak, inspanning en ontspanning

• Leren onderscheiden wanneer gemak jou werkelijk ondersteunt en wanneer je vooral de weg van de minste weerstand kiest.
• Bewust ruimte maken voor zowel lichamelijke als mentale inspanning zonder ontspanning uit het oog te verliezen.
• Een eigen evenwicht vinden waarin gemak, inspanning en rust elkaar aanvullen.

Veelgestelde vragen over gemak en gemakzucht

Gemak en gemakzucht worden gemakkelijk op één hoop gegooid, terwijl er een wezenlijk verschil tussen zit. Gemak kan je leven juist prettiger en efficiënter maken. De vraag is vooral hoe jij ermee omgaat.

Wat betekent de uitdrukking gemak dient de mens?

De uitdrukking betekent dat hulpmiddelen, comfort en eenvoudige oplossingen het leven prettiger kunnen maken en onnodige inspanning kunnen besparen. Gemak is dan dienstbaar aan jou.

Wat is het verschil tussen gemak en gemakzucht?

Gemak betekent dat iets eenvoudiger of minder inspannend wordt. Gemakzucht ontstaat wanneer je structureel inspanning vermijdt en steeds de gemakkelijkste weg kiest, ook wanneer dat niet goed voor je is of wanneer je daardoor zaken laat liggen.

Is relaxed zijn hetzelfde als gemakzuchtig zijn?

Nee. Relaxed zijn betekent dat je kunt ontspannen en niet voortdurend gespannen of gehaast hoeft te leven. Je kunt heel relaxed zijn en tegelijkertijd hard werken, verantwoordelijkheid nemen en je ergens behoorlijk voor inspannen.

Waarom geeft inspanning voldoening?

Omdat je ervaart dat je iets hebt gedaan, geleerd, opgelost of overwonnen. Juist wanneer iets inspanning heeft gevraagd, kan het resultaat meer betekenis krijgen en kun je tevreden zijn over wat je hebt bereikt.

Hoe vind je een goede balans tussen inspanning en ontspanning?

Door beide serieus te nemen. Je lichaam en hoofd hebben activiteit en uitdaging nodig, maar ook herstel en rust. De juiste verhouding verschilt per persoon en per levensfase, maar alleen maar doorgaan of alleen maar gemak zoeken werkt allebei niet.