home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / kritisch / commentaar

Overal commentaar op hebben: heb jij altijd iets aan te merken?

Heb je overal commentaar op? Word je wel eens verweten dat jij overal wat op aan te merken hebt? Dat er geen beslissing genomen kan worden of jij hebt er wel een opmerking over? In dit artikel ga ik in op de valkuil van kritisch zijn. Want een kritische geest is een kwaliteit, maar je kunt er ook in doorslaan. Dan wordt het een vorm van betweterigheid: overal commentaar op hebben.

Het punt is niet dat je een andere mening hebt. Dat mag natuurlijk. Het punt is dat het bijna een automatisme wordt om die andere mogelijkheid ook steeds te moeten benoemen. Er komt een besluit en jij hebt een kanttekening. Er komt een voorstel en jij ziet onmiddellijk het bezwaar. Iemand heeft iets bedacht en jij weet hoe het anders had gekund.

Wat is het verschil tussen kritisch zijn en overal commentaar op hebben?

Kritisch zijn betekent dat je onderzoekt, vragen stelt en niet zomaar alles voor waar of verstandig aanneemt. Je ziet zwakke plekken, denkt na over consequenties en kunt een waardevolle tegenstem zijn. Daar is niets mis mee. Sterker nog: organisaties hebben mensen nodig die niet als een schaap overal achteraan lopen.

Overal commentaar op hebben gaat een stap verder. Dan wordt jouw kritische blik een vaste reactie. Je hoeft niet meer te kiezen of iets jouw commentaar nodig heeft, want je hebt vrijwel altijd wel een opmerking. Dat raakt ook aan overmatig kritisch zijn. Het verschil zit dus niet in het feit dat jij iets ziet wat anders kan. Het verschil zit in de vraag of je ook kunt laten liggen wat niet gezegd hoeft te worden.

Je kunt een scherpe geest hebben zonder voortdurend als criticaster op te treden. Juist iemand die kritisch kan denken, zou ook kritisch mogen zijn op zijn eigen behoefte om overal wat van te vinden.

Is overal commentaar op hebben verkeerd?

Je kent vast het spreekwoord: 'de beste stuurlui staan aan wal'. Dat betekent dat je aan wal precies weet hoe je een schip zou moeten besturen. En aan wal klopt het altijd. En toch denk ik niet dat de beste stuurlui aan wal staan. Om de eenvoudige reden dat beste stuurlui niet aan wal blijven. De beste stuurlui zijn namelijk mannen en vrouwen die vakmanschap laten zien. De beste stuurlui:

• Weten dat iedere beslissing een keerzijde heeft.
• Begrijpen dat je altijd andere keuzes kunt maken.
• Begrijpen dat je soms tot een beslissing moet komen.
• Zijn wel kritisch maar vooral ook zelfkritisch en dat in een gezonde balans.
• Nemen verantwoordelijkheid voor wat ze zeggen.
• Weten waarover ze praten: stuurlui weten ook wat het is om in weer en wind een schip door de golven te loodsen.

Terugkomend op de vraag: is het dan verkeerd? Mijn antwoord is: je wint er niemand mee. Zelfs al heb je gelijk, zelfs al zijn jouw opmerkingen zo af en toe zinvol. Je verliest de aansluiting als je op deze wijze blijft communiceren. Dat is voor mij een belangrijk punt. Gelijk hebben is niet hetzelfde als invloed hebben. Je kunt inhoudelijk een uitstekend punt maken en er toch voor zorgen dat niemand meer naar je luistert. Dan heb je misschien de discussie gewonnen, maar de aansluiting verloren.

Waarom verlies je de aansluiting als je altijd commentaar hebt?

Omdat mensen op den duur niet alleen meer jouw opmerking horen. Ze horen vooral het patroon. Daar komt weer een kanttekening. Daar komt weer een bezwaar. Daar komt weer de uitleg hoe het ook had gekund. Zelfs wanneer jouw volgende opmerking werkelijk waardevol is, bestaat de kans dat anderen hem nauwelijks nog horen omdat ze jouw reactie al hadden voorspeld. Voor je het weet denken mensen: daar heb je hem of haar weer. Dat is precies het risico van voortdurend spijkers op laag water zoeken. Jouw aandacht gaat steeds naar wat er nog niet klopt, wat anders had gekund of welk bezwaar nog niet genoemd is. Ondertussen wil een team misschien gewoon verder.

Dat kan ook betekenen dat mensen jou steeds minder betrekken. Niet omdat je niets te bieden hebt, maar omdat ze geen zin hebben in de voorspelbare discussie die volgens hen toch weer volgt. En daar zit de wrange kant: je wilt misschien juist invloed hebben, serieus genomen worden of bijdragen, maar door overal commentaar op te leveren bereik je uiteindelijk het tegenovergestelde.

Waarom heb je overal commentaar op?

Ik ken jou niet dus de vraag waarom jij dit doet kan ik niet beantwoorden. Wat ik vaak zie is:

• Je voelt je achtergesteld, niet gehoord of niet serieus genomen en daarom laat je dit gedrag zien.
• Je bent boos, verbeten en verbitterd en daarom leg je zout op iedere slak.
• Je probeert waardering te halen door het etaleren van jouw kennis en kunde.

Misschien zit er ook iets van geldingsdrang onder. Je laat zien dat jij óók iets weet, dat jij nog een andere mogelijkheid ziet of dat men blijkbaar iets over het hoofd heeft gezien. Je bijdrage gaat dan niet alleen meer over de inhoud, maar ook over jouw behoefte om zichtbaar te maken dat jij verstand van zaken hebt. En soms zit je gewoon vast in een rol. Mensen verwachten dat jij kritisch bent en jij levert wat men van jou verwacht. Je wordt de vaste tegenstem. Het gevaar daarvan is dat je steeds minder vrij wordt om ook eens te zeggen: prima besluit, niets meer aan doen. Of zelfs helemaal niets te zeggen.

Hoe houd je jouw kritische blik zonder overal iets van te vinden?

Door onderscheid te maken tussen iets zien en iets zeggen. Dat je een bezwaar ziet, betekent nog niet dat je het moet uitspreken. Dat je een andere oplossing kunt bedenken, betekent niet dat de gekozen oplossing verkeerd is. En dat jij een mening hebt, betekent niet dat iedereen op ieder moment op die mening zit te wachten. Vraag jezelf daarom af: voegt mijn opmerking werkelijk iets toe? Is er een risico dat nog niemand heeft gezien? Wordt het besluit beter door wat ik ga zeggen? Of wil ik vooral laten horen dat ik het ook anders had kunnen bedenken? Die laatste vraag kan soms pijnlijk zijn, maar ook verhelderend.

Dat is niet hetzelfde als kritiekloos worden. Integendeel. Je gaat jouw kritische vermogen selectiever gebruiken. En daardoor wordt jouw kritiek waarschijnlijk juist sterker. Wanneer je niet overal op reageert, luisteren mensen beter op het moment dat je wél zegt: hier moeten we nog even naar kijken. Dat voorkomt ook dat jouw kritische geest in muggenziften verandert. Niet ieder detail hoeft besproken, niet iedere mogelijkheid hoeft onderzocht en niet ieder besluit hoeft nog een extra ronde omdat jij ook een andere gedachte hebt.

Ontwikkeldoelen als je overal commentaar op hebt

• Leren onderscheiden wanneer jouw kritische opmerking werkelijk iets toevoegt en wanneer je hem beter kunt laten liggen.
• Meer zelfkritiek ontwikkelen op jouw behoefte om bij iedere beslissing, keuze of mening een kanttekening te plaatsen.
• Leren verantwoordelijkheid te nemen voor het effect van jouw opmerkingen en de aansluiting met anderen te behouden.

Veelgestelde vragen over overal commentaar op hebben

Een kritische mening hebben is iets anders dan voortdurend commentaar leveren. De valkuil ontstaat wanneer jouw tegenstem bijna automatisch wordt en jouw omgeving jouw opmerkingen al verwacht voordat je ze hebt uitgesproken.

Wat betekent overal commentaar op hebben?

Het betekent dat je bij veel beslissingen, voorstellen, mensen of situaties automatisch een kanttekening, bezwaar of andere mening hebt en vaak ook de behoefte voelt om die uit te spreken.

Is overal commentaar op hebben hetzelfde als kritisch zijn?

Nee. Kritisch zijn is een kwaliteit. Je onderzoekt, stelt vragen en ziet zwakke plekken. De valkuil ontstaat wanneer jouw kritische reactie zo vanzelfsprekend wordt dat je vrijwel overal iets op aan te merken hebt.

Waarom haken mensen af als je altijd commentaar hebt?

Omdat jouw opmerkingen voorspelbaar kunnen worden. Mensen horen dan niet alleen meer wat je zegt maar denken vooral: daar komt weer kritiek. Daardoor kan zelfs een goede opmerking minder serieus genomen worden.

Waarom hebben sommige mensen overal een mening over?

Dat kan verschillende oorzaken hebben. Je kunt je niet gehoord voelen, boos of verbitterd zijn of waardering proberen te krijgen door jouw kennis en kunde te tonen. Soms is het eenvoudig een patroon geworden waarin je altijd de kritische tegenstem bent.

Hoe zorg je dat jouw kritiek wel aankomt?

Wees selectief. Benoem vooral wat werkelijk relevant is en iets toevoegt. Wanneer je niet ieder bezwaar uitspreekt, krijgt jouw kritische stem juist meer gewicht op de momenten dat er echt iets aan de hand is.