home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / coulant

Coulant als kernkwaliteit en kernwaarde

Ben jij coulant? Heeft coulance, ook wel coulantie genoemd, een belangrijke plaats in de manier waarop je met mensen omgaat? Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten is coulant zijn een kwaliteit, maar coulance kan voor jou ook een kernwaarde zijn. Je bent inschikkelijk, redelijk en schappelijk. Je kunt je verplaatsen in een ander, denkt mee en zoekt liever naar een redelijke oplossing dan dat je iedere afspraak tot op de millimeter uitmeet.

Kenmerken van coulance

Wanneer coulance bij jou past, herken je waarschijnlijk verschillende van deze kenmerken:

• Je ziet weleens iets door de vingers.
• Je bent schappelijk en laat inschikkelijk gedrag zien: je legt geen zout op iedere slak.
• Je bent tegemoetkomend en verplaatst je in de behoeften en belangen van de ander.
• Je zet een situatie niet zomaar op scherp en probeert er samen in redelijkheid uit te komen.
• Je bent niet overdreven streng en kijkt niet alleen naar de letter van een afspraak, maar ook naar de bedoeling ervan.
• Je gunt een ander ruimte en hebt oog voor de menselijke maat.

De kracht van coulance zit in de menselijke maat

Regels, afspraken en procedures zijn nodig. Maar mensen en omstandigheden passen niet altijd precies in een regel. Daar komt coulance om de hoek kijken. Wie coulant is, kan behalve naar de afspraak ook kijken naar de situatie waarin iemand terechtgekomen is, naar de bedoeling van de regel en naar wat redelijk is. Je zoekt niet meteen het scherp van de snede op wanneer er ook een menselijke oplossing mogelijk is.

Dat betekent niet dat je regels onbelangrijk vindt. Het betekent vooral dat je beseft waarvoor een regel bedoeld is. Soms is de geest van een afspraak belangrijker dan een rigide toepassing van iedere letter. Juist daar kan coulance zorgen voor begrip, verbinding en een oplossing waarmee beide partijen verder kunnen.

Voorbeelden van coulant zijn

Ik noem een paar voorbeelden. Een collega met een ziek kind logt vijftien minuten te laat in voor een online bespreking en je maakt daar geen probleem van. De afdeling administratie is beredruk met de jaarafsluiting en jouw declaratie is nog niet uitbetaald; je besluit nog even te wachten. Een klant vraagt om terugbetaling terwijl je juridisch in je recht staat, maar je besluit uit coulance toch tegemoet te komen. Of de leveringsvoorwaarden geven jou volledig gelijk en toch wijk je in het voordeel van jouw klant af omdat je dat in deze situatie redelijk vindt.

Wellicht kun jij zelf nog 120 voorbeelden bedenken. Maar in essentie gaat het steeds om hetzelfde: je zoekt de redelijkheid, het gesprek en de verbinding. Je grijpt niet onmiddellijk naar de letter van de wet of naar het scherp van de snede wanneer er ruimte is voor een redelijke oplossing.

Coulant zijn is niet hetzelfde als alles toestaan

Daar zit meteen een belangrijke grens. Coulance betekent niet dat je alles door de vingers moet zien. Soms is een regel er juist omdat veiligheid, kwaliteit of de belangen van anderen beschermd moeten worden. Stel dat iemand op een bouwplaats een veiligheidsregel negeert. Dan kan het heel menselijk zijn om te begrijpen waarom iemand dat doet, bijvoorbeeld omdat het extreem warm is. Maar begrip voor de persoon maakt het veiligheidsrisico niet automatisch kleiner. De menselijke maat betekent dan niet dat je de regel negeert, maar dat je zorgvuldig kijkt hoe je ermee omgaat.

Coulance vraagt dus beoordelingsvermogen. Je moet onderscheid kunnen maken tussen een situatie waarin enige ruimte redelijk is en een situatie waarin ingrijpen noodzakelijk blijft. Anders verandert coulance ongemerkt in wegkijken.

Wanneer wordt coulant zijn een valkuil?

Wanneer je te coulant bent, laat je je misschien de kaas van het brood eten. Je grijpt niet in terwijl dat eigenlijk wel nodig is en laat zaken te gemakkelijk op hun beloop. De ander kan daar misbruik van maken, jij wordt onduidelijk over jouw grenzen of je staat dingen toe die je eigenlijk beslist niet wilt. Zeker wanneer iemand merkt dat jij voortdurend bereid bent om uitzonderingen te maken, kan de rek steeds verder worden opgezocht.

En bij sommige mensen is het nu eenmaal zo: als je ze een vinger geeft, ben je de hele hand kwijt. Dan helpt nog meer coulance niet. Dan is duidelijkheid nodig.

Wanneer coulance niet meer werkt

Niet alles is met coulance op te lossen, hoe mooi dat ook zou zijn. Er zijn altijd twee partijen nodig om in redelijkheid tot elkaar te komen. Wanneer de ander daar helemaal niet toe bereid is, afspraken voortdurend negeert of steeds opnieuw over jouw grens gaat, wordt nog meer tegemoetkomen geen oplossing. Dan kan jouw ontwikkeling juist liggen in zakelijk blijven, bij de feiten blijven en afspraken letterlijker nemen. Niet uit kilheid, maar omdat duidelijkheid op dat moment nodig is.

Voor de strikte mens kan coulance juist een leerdoel zijn

Bij een ander mens kan precies het omgekeerde spelen. Iemand die van nature sterk zakelijk ingesteld is, kan goed onderscheid maken tussen feiten en gevoelens, afspraken bewaken en helder zijn over grenzen. Dat is een kwaliteit. Maar wanneer iemand daarin doorschiet, kan hij star worden, uitzonderingen nauwelijks meer toestaan en ieder probleem uitsluitend vanuit regels of procedures bekijken. Voor zo iemand kan coulance juist een ontwikkeldoel zijn: niet de zakelijke helderheid verliezen, maar leren wanneer een uitzondering redelijk is en wanneer de menselijke maat zwaarder mag wegen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij coulant zijn?

Wanneer coulance sterk bij jou past, hoef je niet harder of onredelijker te worden. De ontwikkeling zit vooral in het herkennen van de grens tussen begripvol tegemoetkomen en jezelf of belangrijke afspraken tekortdoen.

• Duidelijk aangeven waar jouw grens ligt wanneer tegemoetkomen niet langer redelijk is.
• Onderscheid maken tussen situaties waarin een uitzondering mogelijk is en situaties waarin een regel noodzakelijk blijft.
• Zakelijk en feitelijk blijven wanneer de ander jouw coulance gebruikt om afspraken steeds verder op te rekken.

Waar kun je je aan ergeren als je coulant bent?

Wanneer jij van nature coulant bent, kun je je behoorlijk ergeren aan onredelijkheid, kilheid, starheid en mensen die alles letterlijk nemen. Iemand die geen millimeter wil bewegen terwijl daar volgens jou alle aanleiding toe is, kan je tegen de borst stuiten. Tegelijk zit daar ook jouw spiegel. Niet iedereen die strak aan een afspraak vasthoudt is onredelijk. Soms beschermt duidelijkheid juist iets belangrijks en kan een grens meer opleveren dan opnieuw tegemoetkomen.

Vragen over coulance

Over coulant zijn en coulance ontstaan in de praktijk nog andere vragen. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Wat is het verschil tussen coulant en toegeeflijk?

Coulant zijn betekent dat je bewust ruimte geeft omdat je de omstandigheden meeweegt en een redelijke oplossing zoekt. Toegeeflijkheid kan verder gaan: je geeft dan misschien ook toe wanneer je dat eigenlijk niet wilt of wanneer er onvoldoende reden voor is. Juist dat verschil bepaalt vaak of coulance een kracht blijft of doorschiet.

Is coulance hetzelfde als tolerantie?

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet helemaal hetzelfde. Tolerantie gaat vooral over verdragen of accepteren dat iets of iemand anders is dan jij zou kiezen. Coulance heeft vaker te maken met bewust ruimte geven binnen een afspraak, regel of situatie.

Kun je coulant zijn en toch duidelijke grenzen stellen?

Jazeker. Sterker nog: gezonde coulance vraagt dat je weet waar jouw grens ligt. Wanneer je nergens een grens trekt, is niet langer duidelijk wat je redelijk vindt en wat niet. Een duidelijke grens maakt een bewuste uitzondering juist geloofwaardiger.

Is coulance altijd eerlijk tegenover anderen?

Niet noodzakelijk. Wanneer je de ene persoon steeds uitzonderingen geeft en een ander nooit, kan coulance juist als willekeurig of oneerlijk worden ervaren. Daarom helpt het om te kunnen uitleggen waarom een situatie volgens jou een uitzondering rechtvaardigt.

Wanneer moet je stoppen met coulant zijn?

Wanneer jouw tegemoetkoming structureel wordt misbruikt, belangrijke grenzen worden overschreden of de belangen en veiligheid van anderen in gevaar komen, is het tijd om duidelijker te worden. Coulance is geen verplichting om iedere grens te laten verdwijnen.