home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / behoudend

Behoudend als kernkwaliteit: bewaren wat goed is

Behoudend is een kwaliteit, oftewel een kernkwaliteit. Maar ik vind het eerlijk gezegd ook wel een kernwaarde. Het heeft soms te maken met de waarden en normen die je hebt en waaraan je wilt vasthouden. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat behoudend zijn voor mij over bewaren wat goed is, niet zomaar meegaan met iedere verandering en durven staan voor wat voor jou waardevol is. In dit artikel leg ik uit wat behoudend zijn betekent, wat de kracht ervan is, wanneer het doorschiet en welke leerdoelen erbij passen.

Waarom is behoudend zijn een kwaliteit?

Waarom is het een kwaliteit? Omdat we mensen nodig hebben die bewaren wat goed is, die niet meegaan in allerlei grillen en die niet openstaan voor iedere impulsieve actie. We hebben mensen nodig die staan voor bepaalde waarden en daaraan durven vasthouden. Waar heb je die nodig? Overal! In de politiek, in maatschappelijke organisaties en ook in bedrijven. Niet iedere verandering is immers automatisch een verbetering en niet alles wat oud is, is daarom achterhaald.

Behoudend zijn betekent niet dat je tegen verandering bent

Behoudend zijn hoeft niet te betekenen dat je iedere verandering wilt tegenhouden. Je kunt best openstaan voor een nieuw idee en tegelijkertijd kritisch onderzoeken of dat idee werkelijk iets toevoegt. Misschien vraag jij eerder dan anderen: waarom moet dit anders, wat verliezen we wanneer we dit veranderen en wat werkt er op dit moment eigenlijk al goed? Dat is iets anders dan verandering bij voorbaat afwijzen.

De kracht zit juist in dat onderscheid. Je hoeft niet met iedere ontwikkeling mee te bewegen om open te staan voor verandering. Soms is aanpassen verstandig en soms is vasthouden juist verstandig. Wanneer verandering daadwerkelijk nodig is, kan aanpassingsvermogen bij veranderingen een belangrijk tegenwicht zijn.

Wat goed werkt hoef je niet zomaar los te laten

In organisaties en in het dagelijks leven kan gemakkelijk de gedachte ontstaan dat nieuw automatisch beter is. Maar waarom zou je iets veranderen wat goed functioneert? Behoudende mensen kunnen juist oog hebben voor continuïteit, ervaring en principes die hun waarde al hebben bewezen. Zij stellen soms vragen die in het enthousiasme voor iets nieuws gemakkelijk worden vergeten.

Dat betekent niet dat alles bij het oude moet blijven. Het betekent dat je zorgvuldig omgaat met wat er al is. Je gooit niet zomaar iets weg omdat er een nieuwe methode, trend of werkwijze voorbij komt. Eerst wil je weten wat de waarde van het bestaande is en of het nieuwe werkelijk een verbetering oplevert.

Waarom wordt behoudend soms negatief gelabeld?

Toch wordt behoudend vaak negatief gelabeld. Alsof er iets verkeerds aan is. Dat gebeurt vaak door mensen die zelf heel progressief zijn. Dat is het tegenovergestelde van behoudend. Maar wat vaak vergeten wordt, is dat we elkaar nodig hebben. Zoals mijn vriend Ton zei: ‘Als de rekkelijken te rekkelijk worden heb je de preciezen nodig en als de preciezen te precies worden, heb je de rekkelijken nodig.’ Hoe mooi is dat uitgedrukt.

Behoudend en vernieuwend hebben elkaar nodig

De progressieven hebben tegenspel nodig van mensen die behoudend zijn. En wanneer jij behoudend bent, heb je tegenspel nodig van mensen die progressief, vernieuwend en innovatief zijn. Juist dat samenspel kan ervoor zorgen dat je niet gedachteloos achter iedere vernieuwing aanloopt, maar ook niet blijft vasthouden aan iets wat zijn waarde heeft verloren. Mensen die sterk zijn in innovatief en vernieuwend denken stellen andere vragen dan mensen die behoudend zijn. Beide perspectieven kunnen nodig zijn.

Het gaat dus niet om de vraag welk kamp gelijk heeft. Een organisatie die alleen maar vernieuwt, kan waardevolle kennis, ervaring en stabiliteit verliezen. Een organisatie die alles wil behouden, kan nieuwe mogelijkheden missen. De kunst zit in het gesprek tussen die twee krachten.

Wanneer slaat behoudend gedrag door?

Er zijn ook valkuilen. Wanneer je te behoudend bent, kun je te weinig vernieuwend zijn, te weinig gericht zijn op innovatie, blijven hangen in platgetreden paden of de boot missen doordat je onvoldoende vooruitstrevend bent. Je kunt bovendien behoudzuchtig worden en je zo sterk vastzetten in jouw eigen regels, normen of overtuigingen dat er nauwelijks nog ruimte is voor een ander perspectief.

Een duidelijke valkuil is bekrompen gedrag. Dan wordt het bewaren van wat jij belangrijk vindt zo nauw dat andere opvattingen, mogelijkheden of veranderingen nauwelijks nog een kans krijgen. Je kunt kleingeestig, kleinzielig of kneuterig overkomen en steeds sterker vasthouden aan jouw eigen vertrouwde wereld.

Let op met die valkuil. Iemand vertelde over een collega: ‘Hij was zo behoudend, dat hij van elke verandering gigantisch in de weerstand schoot en zichzelf onmogelijk maakte op het werk. Dus hij werd op een zijspoor gezet en beet zich helemaal vast in, laten we zeggen, de letter van de wet. Dat hij daar geen ene moer mee opschoot en alleen maar zichzelf in de voet zaagde door zichzelf zo muurvast te zetten met zijn principes, dat drong dan weer niet tot hem door. Of misschien wel, maar was hij gewoon niet in staat om met een beetje souplesse te leven.’

Welke ontwikkeldoelen passen bij behoudend zijn?

Het leerdoel is niet dat je alles wat waardevol voor je is moet loslaten. De ontwikkeling zit vooral in open blijven staan voor wat nieuw is zonder jouw eigen waarden en gezonde kritische blik kwijt te raken. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Openstaan voor vernieuwing wanneer duidelijk wordt dat de bestaande aanpak niet meer werkt.
• Onderzoeken welke principes werkelijk belangrijk zijn en waar meer soepelheid mogelijk is.
• Ruimte geven aan vernieuwende en vooruitstrevende ideeën voordat je besluit of je erin meegaat.

Vragen over behoudend zijn

Over behoudend zijn kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is behoudend hetzelfde als conservatief?

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar hoeven niet altijd precies hetzelfde te betekenen. Behoudend zijn gaat voor mij vooral over de neiging om te bewaren wat waardevol, vertrouwd of bewezen is. Conservatief kan daarnaast een bredere maatschappelijke of politieke betekenis hebben.

Kun je behoudend zijn en toch nieuwe ideeën waarderen?

Ja. Je hoeft een nieuw idee niet af te wijzen omdat je behoudend bent. Je wilt misschien wel eerst begrijpen waarom verandering nodig is, wat het nieuwe oplevert en wat er verloren kan gaan. Daarna kun je alsnog besluiten dat vernieuwing verstandig is.

Waarom zijn waarden en normen belangrijk bij behoudend gedrag?

Omdat behoudend zijn niet alleen over gewoonten of werkwijzen hoeft te gaan. Je kunt ook sterk hechten aan overtuigingen, principes en leefregels die voor jou betekenis hebben. Juist daarom kan verandering op dat terrein veel meer raken dan alleen een praktische aanpassing.

Wanneer wordt vasthouden aan principes een valkuil?

Wanneer een principe zo absoluut wordt dat je de werkelijkheid, omstandigheden of andere mensen nauwelijks nog meeweegt. Standvastigheid kan een kracht zijn, maar wanneer geen enkele uitzondering, nuance of nieuwe informatie nog mogelijk is, kun je jezelf muurvast zetten.

Waarom kunnen behoudende en vernieuwende mensen botsen?

Omdat ze vaak vanuit een andere eerste vraag naar verandering kijken. De vernieuwende mens ziet eerder mogelijkheden en vraagt wat er beter kan. De behoudende mens kijkt eerder naar wat verloren kan gaan en vraagt wat er nu al goed werkt. Wanneer beide alleen hun eigen perspectief verdedigen ontstaat botsing, maar wanneer ze naar elkaar luisteren kunnen ze elkaar juist aanvullen.