home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / emotioneel onvolwassen

Emotionele onvolwassenheid: wat is dat?

Emotionele onvolwassenheid betekent dat je emotioneel nog onvoldoende bent gegroeid, gerijpt of ontwikkeld. Dat kan zichtbaar worden in impulsief gedrag, moeite met stress, het vermijden of juist opzoeken van conflicten en een gebrek aan zelfreflectie of empathie. Dit artikel schreef ik in de serie over gevoelens leren toestaan en ervaren. Specifiek behandel ik hoe je emotionele onvolwassenheid herkent, waardoor het kan ontstaan en wat helpt om meer verantwoordelijkheid te nemen voor jouw gevoelens en gedrag.

Wat is emotionele onvolwassenheid?

Om emotionele onvolwassenheid uit te leggen, moeten we teruggaan naar het begrip volwassen zijn. Van oudsher wees het werkwoord "wassen" op groei, rijping en ontwikkeling. Als je emotioneel onvolwassen bent, betekent dit dat je emotioneel niet voldoende bent gegroeid, gerijpt of ontwikkeld. Dat wil niet zeggen dat je op alle gebieden onvolwassen bent. Je kunt goed functioneren in jouw werk, zelfstandig wonen en verantwoordelijkheid dragen, terwijl je emotioneel toch moeite hebt met stress, conflicten, teleurstelling, kwetsbaarheid of het erkennen van jouw eigen aandeel.

Emotionele volwassenheid heeft te maken met het vermogen om gevoelens te herkennen en te verdragen, zonder dat je er volledig door wordt meegesleept. Je leert nadenken over jouw gedrag, rekening houden met de ander en verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen van jouw keuzes.

Een enkel kenmerk maakt jou niet meteen emotioneel onvolwassen. Iedereen reageert wel eens impulsief, defensief of onredelijk. Het gaat vooral om de vraag of deze reacties een vast patroon vormen en jouw relaties, keuzes of ontwikkeling in de weg staan.

Hoe uit emotionele onvolwassenheid zich in relaties?

In relaties wordt emotionele onvolwassenheid vaak zichtbaar wanneer gevoelens oplopen, verwachtingen botsen of iemand zich gekwetst voelt. Op zulke momenten lukt het niet altijd om stil te staan bij wat er werkelijk gebeurt. Je kunt bijvoorbeeld direct in de verdediging schieten. Je hoort een opmerking als een aanval, ook wanneer de ander alleen probeert te vertellen wat jouw gedrag met hem of haar doet. In plaats van te luisteren, ga je uitleggen, ontkennen, terugverwijten of jezelf rechtvaardigen. Het kan ook de andere kant opgaan. Je spreekt jezelf niet uit, past je voortdurend aan en probeert ieder conflict te voorkomen. Dat lijkt misschien vriendelijk en volwassen, maar ondertussen neem je geen verantwoordelijkheid voor jouw eigen gevoelens, grenzen en behoeften. Soms ontstaat een patroon waarin je:

• Van de ander verwacht dat die jouw gevoelens oplost.
• Snel gekwetst bent wanneer iemand een grens stelt.
• Moeite hebt met kritiek of feedback.
• Excuses maakt zonder werkelijk verantwoordelijkheid te nemen.
• De ander straft met stilte, afstand of verwijten.
• Jouw gevoelens als bewijs gebruikt dat de ander fout zit.
• Weinig ruimte hebt voor het perspectief van de ander.

Emotioneel volwassen reageren betekent niet dat je nooit boos, verdrietig of teleurgesteld bent. Het betekent dat je jouw gevoelens serieus neemt zonder de ander er automatisch verantwoordelijk voor te maken.

Wat zijn oorzaken van emotionele onvolwassenheid?

De oorsprong van emotionele onvolwassenheid kan complex zijn en verschillende oorzaken hebben. Ik ken jou niet, dus ik weet niet wat er bij jou speelt. Wel noem ik een aantal mogelijkheden.

• Je hebt traumatische ervaringen meegemaakt of kreeg tijdens jouw opvoeding weinig emotionele steun.
• Je groeide op in een onstabiele thuissituatie waarin veiligheid en vertrouwen ontbraken.
• Jouw ouders waren emotioneel niet beschikbaar.
• Er was sprake van emotionele verwaarlozing, waardoor je onvoldoende leerde omgaan met gevoelens en behoeften.
• Je kreeg een te beschermende opvoeding en hoefde weinig zelf op te lossen of te verdragen.
• Je leerde niet dat emoties en gevoelens een essentieel onderdeel van het leven zijn.
• Je ontwikkelde patronen zoals ontkenning, vermijding, verdoving of verslaving.
• Je leeft vooral in jouw hoofd en wantrouwt alles wat niet rationeel te verklaren is.
• Jouw omgeving corrigeerde jouw gedrag nauwelijks of nam steeds de gevolgen voor jou weg.

Wanneer gevoelens vroeger niet welkom waren, leer je niet vanzelf hoe je ze kunt herkennen, verdragen en uiten. Misschien moest je sterk zijn, kreeg je jouw zin zodra je boos werd of werd ieder probleem voor jou opgelost. Dan mis je ervaringen die nodig zijn om emotioneel te groeien.

Ook gevoelens vermijden of onderdrukken kan de emotionele ontwikkeling afremmen. Wanneer je gevoelens steeds wegdrukt, hoef je niet te onderzoeken wat ze jou vertellen en welk gedrag daarbij van jou wordt gevraagd.

Waarom is verantwoordelijkheid nemen zo moeilijk?

Verantwoordelijkheid nemen betekent dat je durft te kijken naar jouw eigen aandeel, ook wanneer dat ongemakkelijk is. Je erkent dat jouw gevoelens echt zijn, maar dat ze niet automatisch bewijzen dat de ander iets verkeerd heeft gedaan. Dat kan moeilijk zijn wanneer fouten maken vroeger leidde tot afwijzing, straf of schaamte. Dan voelt verantwoordelijkheid nemen niet als een volwassen stap, maar als toegeven dat je waardeloos of schuldig bent. Om dat gevoel te vermijden, kun je gaan ontkennen, verklaren, beschuldigen of bagatelliseren. Je zegt bijvoorbeeld:

• "Ik deed het alleen omdat jij begon."
• "Zo erg was het toch niet?"
• "Jij bent gewoon veel te gevoelig."
• "Iedereen doet dat wel eens."
• "Ik kan er ook niets aan doen dat ik zo ben."

Met zulke reacties verplaats je de aandacht van jouw gedrag naar de ander. Daardoor hoef je niet stil te staan bij de vraag wat jouw aandeel was en wat je kunt herstellen. Verantwoordelijkheid nemen is iets anders dan jezelf veroordelen. Je kunt erkennen dat jouw gedrag niet goed was zonder te zeggen dat jij als mens niet goed bent. Juist dat onderscheid maakt emotionele groei mogelijk.

Moet je hiermee naar de huisarts of psychiater?

Misschien herken je een aantal van deze dingen. Moet je dan meteen naar de huisarts of psychiater? Ik denk het niet. Iedereen heeft zijn of haar onvolwassen kanten. Dat hoort ook bij de kwetsbaarheid van het leven. Herkenning betekent niet automatisch dat je een probleemgeval bent. De belangrijkere vraag is hoeveel last jij of jouw omgeving van deze patronen heeft. Keren dezelfde conflicten steeds terug? Raak je relaties kwijt? Kun je moeilijk functioneren wanneer je teleurgesteld, boos of gespannen bent? Dan is het verstandig om daar serieus naar te kijken. Je kunt beginnen door op te schrijven waar je specifiek mee worstelt:

• In welke situaties raak je de controle kwijt?
• Wanneer leg je de verantwoordelijkheid bij anderen?
• Welke gevoelens vind je moeilijk om te verdragen?
• Wat gebeurt er wanneer iemand jou feedback geeft?
• Welke gevolgen heeft jouw gedrag voor anderen?
• Wat zou je anders willen leren doen?

Professionele hulp kan passend zijn wanneer patronen hardnekkig zijn, veel spanning veroorzaken of samenhangen met trauma, verslaving, agressie, ernstige somberheid of andere psychische klachten. Hulp zoeken is geen bewijs van onvolwassenheid. Het kan juist een teken zijn dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw ontwikkeling.

Hoe kun je emotioneel volwassener worden?

Emotioneel volwassener worden betekent niet dat je jouw gevoelens onder controle moet krijgen door ze weg te drukken. Het betekent dat je leert voelen wat er in jou gebeurt en daar steeds bewuster mee omgaat. Je kunt oefenen met:

• Een pauze nemen voordat je reageert op boosheid, kritiek of teleurstelling.
• Jouw gevoel benoemen zonder de ander direct te beschuldigen.
• Onderzoeken welke behoefte of verwachting onder jouw reactie ligt.
• Luisteren naar feedback zonder meteen in de verdediging te schieten.
• Jouw eigen aandeel erkennen wanneer iets misgaat.
• Oprecht excuses aanbieden zonder er direct een rechtvaardiging achteraan te zetten.
• De gevolgen van jouw gedrag herstellen waar dat mogelijk is.
• Accepteren dat anderen andere gevoelens, grenzen en behoeften hebben.
• Teleurstelling verdragen zonder te eisen dat de ander het oplost.
• Hulp vragen wanneer je merkt dat je er alleen niet uitkomt.

Emotionele volwassenheid ontstaat niet in één groot moment. Het groeit in kleine situaties waarin je anders leert reageren dan je gewend was. Je merkt bijvoorbeeld dat je niet direct terugschreeuwt, maar eerst onderzoekt waarom je zo geraakt bent. Je merkt dat je een fout kunt erkennen zonder jezelf volledig af te wijzen. Of je kunt luisteren naar de pijn van de ander zonder het gesprek meteen over jouw eigen pijn te laten gaan.

Het doel is niet dat je altijd beheerst, redelijk of rustig bent. Het doel is dat je na een emotionele reactie kunt terugkijken, verantwoordelijkheid kunt nemen en kunt herstellen wat beschadigd is.

Veelgestelde vragen over emotionele onvolwassenheid

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over emotionele onvolwassenheid.

Wat is emotionele onvolwassenheid?

Emotionele onvolwassenheid betekent dat je moeite hebt om gevoelens te herkennen en te reguleren, verantwoordelijkheid te nemen, te reflecteren op jouw gedrag en rekening te houden met de gevoelens en grenzen van anderen.

Hoe herken je emotionele onvolwassenheid?

Je kunt emotionele onvolwassenheid herkennen aan impulsief gedrag, zwart-witdenken, snel beschuldigen, moeite met feedback, conflictvermijding, explosieve reacties en het buiten jezelf leggen van verantwoordelijkheid.

Waardoor ontstaat emotionele onvolwassenheid?

Emotionele onvolwassenheid kan samenhangen met onveiligheid, weinig emotionele steun, overbescherming, emotioneel onbeschikbare ouders, traumatische ervaringen of het onvoldoende leren omgaan met gevoelens en tegenslagen.

Wat doet emotionele onvolwassenheid met relaties?

Het kan leiden tot terugkerende conflicten, onzekerheid, verwijten, manipulatie, afstand en een gebrek aan wederkerigheid. De ander kan het gevoel krijgen dat er weinig ruimte is voor diens gevoelens en grenzen.

Kun je emotioneel volwassener worden?

Ja. Door gevoelens te leren verdragen, naar feedback te luisteren, verantwoordelijkheid te nemen en gedrag te herstellen, kun je stap voor stap emotioneel volwassener worden.