Bestaansrecht: het recht om er te zijn
Bestaansrecht betekent dat ieder mens het recht heeft om er te zijn. Dat recht hangt niet af van prestaties, bezit, inkomen, talent, afkomst, gezondheid, geloof of maatschappelijke betekenis. Je hoeft jouw bestaansrecht niet te verdienen. Dit artikel schreef ik in de serie over behoefte aan zekerheid. Want naast het recht om te bestaan, zoekt ieder mens ook naar bestaanszekerheid: voldoende basis, bescherming en continuïteit om daadwerkelijk te kunnen leven. Specifiek behandel ik wat bestaansrecht betekent, welke zekerheden mensen zoeken en wat het verschil is tussen bestaansrecht, bestaanszekerheid en bestaansreden.
Wat betekent bestaansrecht?
Bestaansrecht betekent dat jij het recht hebt om er te zijn. Niet omdat je iets hebt gepresteerd of bewezen, maar omdat je mens bent. Je hebt recht op leven, waardigheid, bescherming en een plaats binnen de samenleving.
Het woord bestaansrecht is bijzonder door het woord recht. In menselijke zin mag je het wat mij betreft letterlijk uitleggen: ieder mens heeft het recht om te leven en het recht om er te zijn zoals hij of zij is. Je zou dat zelfs een zijnsrecht kunnen noemen.
Dat betekent niet dat iedereen altijd kan doen wat hij of zij wil. Jouw bestaansrecht staat naast het bestaansrecht van ieder ander. Juist daarom vraagt samenleven om verantwoordelijkheid, wederkerigheid en respect.
Heeft ieder mens bestaansrecht?
Ja. Ieder mens heeft bestaansrecht, ongeacht geloof, afkomst, sekse, geaardheid, gezondheid, intelligentie, inkomen, maatschappelijke positie of productiviteit. Je hoeft niet nuttig, succesvol, sterk of zelfstandig te zijn om bestaansrecht te hebben. Ook wanneer je afhankelijk bent van zorg, niet kunt werken of weinig maatschappelijke invloed hebt, blijft jouw recht om er te zijn volledig bestaan. Jouw menselijke waarde wordt dus niet bepaald door wat je oplevert. Prestaties kunnen betekenis geven aan jouw leven, maar zij zijn nooit de voorwaarde waaronder jij mag bestaan.
Wat is de relatie tussen bestaansrecht en zekerheid?
Het recht om te bestaan is onvoorwaardelijk. Maar om jouw bestaan daadwerkelijk te kunnen leven, heb je een bepaalde basis, bescherming en continuïteit nodig. Daar ontstaat de koppeling met de behoefte aan zekerheid. De behoefte aan zekerheid raakt vragen als: ben ik veilig, heb ik voldoende om van te leven, heb ik een plek om te wonen en kan ik erop vertrouwen dat ik morgen niet zonder bescherming of middelen kom te zitten? Bestaansrecht zegt dat jij er mag zijn. De behoefte aan zekerheid gaat over wat je nodig hebt om veilig, menswaardig en zo stabiel mogelijk te kunnen leven.
Welke zekerheden heb je nodig om te kunnen bestaan?
Als mens zoek je naar een basis waarop jouw bestaan kan rusten. Dat gaat niet alleen over geld, maar over alles wat nodig is om jouw leven te beschermen en voort te zetten.
- Voldoende eten en drinken.
- Een veilige plek om te wonen.
- Lichamelijke veiligheid en bescherming.
- Toegang tot verzorging en gezondheidszorg.
- Inkomen of andere middelen van bestaan.
- Regels en afspraken waarop je kunt terugvallen.
- Verbondenheid en sociale veiligheid.
- Enige voorspelbaarheid en continuïteit.
Deze zekerheden geven jou geen bestaansrecht. Ze helpen jou om jouw bestaan veilig, menswaardig en draaglijk vorm te geven.
Wat is het verschil tussen bestaansrecht en bestaanszekerheid?
Bestaansrecht zegt: ik mag er zijn. Bestaanszekerheid zegt: ik heb voldoende basis, bescherming en middelen nodig om te kunnen leven. Jouw bestaansrecht is onvoorwaardelijk. Bestaanszekerheid is kwetsbaar. Werk kan wegvallen, gezondheid kan veranderen, relaties kunnen eindigen en financiële omstandigheden kunnen verslechteren. Daarom zoeken mensen zekerheid in wonen, inkomen, gezondheid, relaties en bescherming. Meer hierover lees je bij bestaanszekerheid.
Kun je volledige zekerheid over jouw bestaan krijgen?
Nee. Volledige zekerheid bestaat niet. Gezondheid is niet volledig beheersbaar, werk en inkomen kunnen veranderen en omstandigheden kunnen onverwacht omslaan. Dat betekent niet dat je niets kunt doen. Veel zekerheden kun je wel verwerven, organiseren, onderhouden en beschermen. Je kunt zorgen voor inkomen, relaties onderhouden, aandacht geven aan jouw gezondheid, reserves opbouwen en hulp vragen wanneer jouw basis wordt bedreigd. Zekerheden heb je nooit volledig. Maar je kunt wel voorwaarden scheppen waardoor jouw bestaan stabieler en minder kwetsbaar wordt.
Moet je jouw bestaansrecht verdienen?
Nee. Jouw bestaansrecht hoef je niet te verdienen met werk, talent, succes, inkomen of maatschappelijke bijdrage. Ook kwetsbaarheid, ziekte, werkloosheid of afhankelijkheid van zorg verminderen jouw bestaansrecht niet. Dat onderscheid is belangrijk. Wanneer bestaansrecht wordt gekoppeld aan prestaties, ontstaat het gevaar dat mensen zichzelf alleen nog waardevol vinden wanneer zij nuttig, productief of succesvol zijn.
Jouw prestaties kunnen jouw leven vorm en betekenis geven. Zij kunnen bijdragen aan zelfrespect, waardering en zingeving. Maar zij bepalen niet of jij er mag zijn.
Wat is het verschil tussen bestaansrecht en bestaansreden?
Bestaansrecht gaat over het recht om er te zijn. Bestaansreden gaat over de vraag wat jouw leven zin, richting en betekenis geeft. Bij een organisatie, product of dienst wordt soms gezegd dat iets geen bestaansrecht meer heeft. Daarmee wordt meestal bedoeld dat het zijn functie, toegevoegde waarde of reden van bestaan heeft verloren. Die uitleg kun je niet rechtstreeks toepassen op de waarde van een mens. Een mens hoeft zijn of haar bestaansrecht niet te bewijzen. De persoonlijke vraag naar bestaansreden is een andere vraag: waarom ben ik hier, wat geeft mijn leven betekenis en waaraan wil ik mij verbinden?
Wat geeft jouw bestaan zin en richting?
De vraag naar jouw bestaansreden kan diep gaan. Wat geeft jouw leven kleur? Waarvoor wil je verantwoordelijkheid dragen? Wat wil je bijdragen en waaraan ontleen je zin? Die betekenis kan ontstaan door liefde te geven en te ontvangen, verbonden te zijn met andere mensen, voor iemand te zorgen, te werken aan iets wat je belangrijk vindt of te leven vanuit jouw waarden. Ook jouw talenten en kwaliteiten kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Wanneer je jouw talent inzet, kun je ervaren dat je bijdraagt, groeit en van betekenis bent. Talent kan dus bijdragen aan zingeving, maar is nooit het bewijs van jouw bestaansrecht.
Wat betekent bestaansrecht voor samenleven?
Wanneer jij bestaansrecht hebt, heeft de ander dat ook. Samenleven vraagt daarom dat je niet alleen jouw eigen plaats opeist, maar ook ruimte laat voor het bestaan, de waardigheid en de veiligheid van anderen. Rechten brengen verantwoordelijkheden mee. Niet omdat jouw bestaansrecht daarvan afhangt, maar omdat samenleven alleen mogelijk is wanneer mensen bereid zijn te geven en te ontvangen, grenzen te respecteren en elkaar als volwaardig mens te behandelen. Elkaar bestaansrecht gunnen betekent dus meer dan iemand laten leven. Het betekent ook dat je de ander niet uitsluit, ontmenselijkt of reduceert tot prestaties, afkomst, overtuiging of maatschappelijke positie.
Hoe bescherm je jouw bestaanszekerheid?
Jouw bestaansrecht staat vast, maar bestaanszekerheid vraagt vaak om zorg, verantwoordelijkheid, ondersteuning en gezamenlijke bescherming. Je kunt jouw bestaanszekerheid versterken door aandacht te geven aan inkomen, wonen, gezondheid, relaties en een sociaal netwerk. Ook is het belangrijk om te weten op welke voorzieningen, mensen en organisaties je kunt terugvallen wanneer jouw basis onder druk komt te staan. Dat betekent niet dat je alle onzekerheid kunt uitsluiten. Het betekent wel dat je zorgvuldig omgaat met wat jouw bestaan beschermt en dat je op tijd hulp vraagt wanneer eten, wonen, veiligheid, gezondheid of inkomen worden bedreigd.
Artikelserie over behoefte aan zekerheid
Bestaansrecht gaat over het onvoorwaardelijke recht om er te zijn. Bestaanszekerheid gaat over de basis, bescherming en continuïteit die je nodig hebt om jouw leven daadwerkelijk te kunnen leiden. In de serie over behoefte aan zekerheid lees je welke zekerheden mensen zoeken en wat er gebeurt wanneer die basis wordt bedreigd.
Veelgestelde vragen over bestaansrecht en bestaanszekerheid
Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over het recht om er te zijn, menselijke waardigheid en de zekerheden die nodig zijn om te kunnen leven.
Moet je iets bijdragen om bestaansrecht te hebben?
Nee. Jouw bestaansrecht hangt niet af van productiviteit, prestaties of maatschappelijke bijdrage. Bijdragen kan jouw leven betekenis geven, maar het bepaalt niet of jij er mag zijn.
Is bestaansrecht hetzelfde als bestaanszekerheid?
Nee. Bestaansrecht is het recht om er te zijn. Bestaanszekerheid gaat over de materiële, lichamelijke en sociale basis die je nodig hebt om veilig en menswaardig te kunnen leven.
Waarom geeft onzekerheid over inkomen zoveel angst?
Omdat inkomen vaak direct verbonden is met wonen, eten, verzorging en zelfstandigheid. Wanneer inkomen wegvalt, kan dat meerdere onderdelen van jouw bestaanszekerheid tegelijk bedreigen.
Wat is het verschil tussen bestaansrecht en zingeving?
Bestaansrecht gaat over het recht om te bestaan. Zingeving gaat over de vraag wat jouw leven betekenis, richting en waardevolle betrokkenheid geeft.
Kun je jouw bestaanszekerheid volledig zelf organiseren?
Nee. Je kunt veel doen om jouw basis te versterken, maar je blijft ook afhankelijk van andere mensen, maatschappelijke voorzieningen, werkgevers, gezondheidszorg en bescherming door wetten en afspraken.
Verder werken aan autonomie en persoonlijk leiderschap
Wil je beter begrijpen welke zekerheden jij nodig hebt en hoe je verantwoordelijkheid neemt voor jouw keuzes en levensrichting? In de online training autonomie en persoonlijk leiderschap werk je aan zelfinzicht, behoeften, zelfstandigheid en persoonlijk eigenaarschap.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 29-10-2022
Update: 28 juli 2026
