home / leiderschapsontwikkeling / basiscursus leidinggeven / autoriteit leidinggevende

Autoriteit uitstralen als leidinggevende: hoe ontwikkel je natuurlijk gezag?

Als leidinggevende is het soms wenselijk dat je een bepaalde autoriteit uitstraalt. Dat is een vorm van natuurlijk overwicht wat jij hebt op de medewerkers. Wanneer je autoriteit hebt, ben je iemand die een bepaald gezag uitstraalt of die aanzien heeft. Maar ja, hoe krijg je dat? En is dat te leren? En is het wenselijk dat je inderdaad autoriteit hebt?

Natuurlijk gezag versus formele macht

Ik ruim meteen maar een misverstand uit de weg. Autoriteit wordt vaak in verband gebracht met bevoegdheid en gezag. En natuurlijk kun je als gezagdrager ook autoriteit uitstralen of een bepaalde invloed hebben. Maar in dit artikel is het me daarom niet te doen. Het gaat om natuurlijk gezag. Jouw verhaal dwingt respect af. Jouw betoog snijdt hout, dat voelen de mensen wel aan wanneer je iets zegt. Jij hebt een bepaald persoonlijk overwicht waardoor je mensen meekrijgt. En dat heeft niets met heerschappij of overheersen te maken. Dat heeft met leiderschap te maken. Spreken met impact is bij jou een natuurlijk talent.

Waarom spreken met impact cruciaal is voor autoriteit

Leidinggevenden spreken niet altijd op het juiste moment. Op momenten dat ze zouden moeten spreken, laten ze soms verstek gaan en op momenten dat het eigenlijk niet nodig is, pakken ze hun podium. Dat is in het eerste geval niet kundig en in het tweede geval niet echt sympathiek.

Als je onvoldoende met impact spreekt, voel je je op lastige momenten vaak onbewust niet zeker genoeg. Dit leidt jou af om strategische leiderschapsmomenten te herkennen. Het is dan moeilijk om op te staan, je rol als leider te pakken en jouw team of afdeling als leider toe te spreken. Op makkelijke momenten, waar het soms helemaal niet nodig is, voel je je veilig genoeg en pak je, vaak ook onbewust, toch maar je podium omdat je weet dat je als leidinggevende wel zichtbaar moet zijn.

Als je met impact kunt spreken, pak jij je leidinggevende rol als spreker op strategische momenten.

Hoe ontwikkel je autoriteit als leidinggevende in de praktijk?

Hiervoor zijn drie dingen van belang.

Inhoud: waar sta jij inhoudelijk voor?

Op de eerste plaats moet je weten wat je inhoudelijke boodschap precies is en met welk doel je gaat spreken. Hoe hoger je als leidinggevende in de boom zit, hoe moeilijker dit is. Dit komt omdat er naast de inhoud vaak allerlei strategische, financiële, politieke of sociale (tegenstrijdige) belangen meespelen. Je boodschap wordt dan snel troebel.

Formulering: hoe breng je je boodschap helder over?

Als de boodschap inhoudelijk helder is, kan er nog veel misgaan in de formulering. Weet jij bijvoorbeeld hoe je je boodschap in het juiste kader plaatst? Hoe je structuur aanbrengt? Welke woorden je beter niet of juist wel gebruikt om voor een goede framing te zorgen of om een negatieve onderliggende boodschap te voorkomen? Hoe je te lange, wollige zinnen voorkomt?

Retorische lessen: hoe vergroot je je overtuigingskracht?

Natuurlijk kun je ook retorische lessen tot je nemen. Leer bijvoorbeeld te spreken vanuit de verbinding met jouw zelf en met jouw publiek. Lees de boodschap niet voor, maar vind een manier waardoor jouw boodschap zo uit de losse pols lijkt te komen. Dat komt je overtuigingskracht sterk ten goede.

Maar je kunt ook leren om een toespraak op te bouwen. Of om stemtechnisch en expressief goed te spreken op een passende formulering. Zo is een zin die actief geformuleerd is ook makkelijker actief over te brengen met de juiste stem- en lichaamsexpressie. Vergelijk maar eens de volgende zinnen met elkaar: “Daarmee kun je je voordeel doen.” of “Doe er je voordeel mee!”

Ook bijvoorbeeld timing, tempo, accenten en strategische of zelfs theatrale pauzes worden makkelijker goed aan te brengen bij de juiste formulering.

Welke persoonlijke eigenschappen versterken autoriteit?

Wanneer mensen jou als autoriteit gaan zien, ontvang je respect en dat is wat anders dan macht. Belangrijk is dat je verbinding maakt met de toehoorders. Hoe sympathieker mensen jou vinden, hoe eerder ze bereid zijn om iets van je aan te nemen.

Natuurlijk is authentiek leiderschap belangrijk. Kun je mensen inspireren? Ben jij inspirerend? Dat kan alleen als je geïnspireerd bent. Je kunt alleen anderen motiveren als je zelf gemotiveerd bent en wanneer je jezelf bij voortduur weet te motiveren.

Bij al deze drie eigenschappen horen een heleboel gedragskenmerken op het gebied van communicatie, stemgebruik, expressie en lichaamstaal. Deze kenmerken kun je afzonderlijk oefenen en kunnen aan bod komen in onze trainingen.

Zo spreekt een spreker met autoriteit bijvoorbeeld met een lage stem, langzaam, maakt hij of zij vloeiende, grote bewegingen en kiest hij of zij een strategische plek in de ruimte. Dit zijn aspecten die goed te trainen zijn.

Wat is het verschil tussen autoriteit en autoritair gedrag?

Autoriteit is iets anders dan autoritair gedrag. Dat onderscheid is belangrijk, omdat ik in mijn praktijk zie hoe vaak die twee door elkaar gehaald worden. Autoritair gedrag ontstaat meestal niet vanuit kracht, maar vanuit onzekerheid. Vanuit angst om de controle te verliezen. Op het moment dat je harder gaat praten, gaat dwingen of gaat drukken, voel je eigenlijk al dat je gezag aan het weglekken is.

Ik merk dat leidinggevenden die autoritair worden vaak denken dat ze duidelijk zijn. In werkelijkheid sluiten ze de verbinding af. Mensen voelen feilloos aan wanneer iemand spreekt vanuit innerlijke stevigheid of vanuit spanning. Wie autoriteit nodig heeft om gehoord te worden, mist juist gezag. Dan moet je het afdwingen. En alles wat je afdwingt, verdwijnt zodra je de kamer uitloopt.

Autoriteit dwingt niet. Autoriteit overtuigt. Het verschil zit niet in volume of machtsvertoon, maar in de rust waarmee je spreekt en de helderheid van je boodschap. Wanneer jouw woorden kloppen en je houding congruent is, hoef je niets te forceren. Dan volgt respect vanzelf.

Wat is het verschil tussen autoriteit en macht?

Een tweede verwarring die ik vaak tegenkom, is die tussen autoriteit en macht. Macht wordt toegekend door een functie of positie. Autoriteit wordt verleend door anderen. Dat is een wezenlijk verschil. Je kunt macht hebben en toch geen autoriteit. En je kunt autoriteit hebben zonder formele macht.

Zodra iemand macht nodig heeft om invloed te krijgen, is de autoriteit eigenlijk al verdwenen. Dan leun je op je positie in plaats van op je persoonlijk gezag. Dat zie je vooral in organisaties waar hiërarchie zwaar weegt. Mensen gehoorzamen, maar haken innerlijk af. Ze doen wat gevraagd wordt, maar denken niet meer mee.

Ik zie dit spanningsveld vaak terug bij sensitieve of hoogbegaafde personen. Zij voelen feilloos aan wanneer macht wordt ingezet om onzekerheid te maskeren. Natuurlijk gezag werkt anders. Dat ontstaat in de relatie. In de mate waarin mensen jou vertrouwen, jou volgen en jou serieus nemen, ook als je geen formeel middel inzet.

Waarom werkt autoritair leiderschap niet op de lange termijn?

Autoritair leiderschap lijkt op korte termijn soms effectief. Er wordt gedaan wat je zegt. Er is orde. Er is duidelijkheid. Maar het is schijn. Angst zorgt misschien voor volgzaamheid, maar nooit voor betrokkenheid. Mensen trekken zich terug, houden zich stil en doen precies wat nodig is, niet meer en niet minder.

Ik merk dat autoritair leiderschap leidt tot verlies van eigenaarschap. Mensen voelen zich niet meer verantwoordelijk, maar gestuurd. Dat heeft gevolgen. Creativiteit verdwijnt. Initiatief droogt op. En op de langere termijn zie je uitval, cynisme of passief verzet ontstaan.

Autoritair leiderschap faalt omdat het geen veiligheid creëert. En zonder veiligheid is er geen groei. Natuurlijk gezag werkt precies andersom. Het nodigt uit. Het geeft richting zonder te drukken. Mensen haken aan omdat ze willen, niet omdat ze moeten.

Veelgestelde vragen over autoriteit als leidinggevende

Ik merk dat leidinggevenden vaak met vergelijkbare vragen rondlopen als het gaat over autoriteit. Vragen die ze zichzelf stellen, maar zelden hardop uitspreken. Hieronder beantwoord ik de meest voorkomende vragen die ik in trainingen en coachgesprekken tegenkom.

Moet je streng zijn om autoriteit te hebben?

Nee. Streng zijn wordt vaak verward met duidelijk zijn. Strengheid komt meestal voort uit spanning of onzekerheid. Duidelijkheid komt voort uit innerlijke rust en helderheid. Autoriteit zit niet in hardheid, maar in stevigheid. Mensen volgen je niet omdat je streng bent, maar omdat ze voelen dat je weet waar je voor staat.

Kun je autoriteit leren of moet je het van nature hebben?

Autoriteit is geen trucje en ook geen rol die je aanneemt. Het is wel degelijk te ontwikkelen, maar altijd van binnenuit. Het begint bij zelfinzicht, bij weten wat je wilt, wat je kunt en wie je bent. Technieken kunnen helpen, maar zonder innerlijke stevigheid blijven ze leeg.

Waarom voelen medewerkers haarfijn aan of iemand autoriteit heeft?

Omdat mensen niet alleen luisteren naar wat je zegt, maar vooral naar hoe je het zegt en hoe je erbij staat. Incongruentie wordt direct gevoeld. Wanneer woorden en houding niet met elkaar kloppen, verdwijnt geloofwaardigheid. Autoriteit zit in die congruentie.

Wanneer slaat autoriteit om in autoritair gedrag?

Dat gebeurt meestal op spannende momenten. Onder druk, bij weerstand of wanneer je onzeker wordt. Juist dan is de verleiding groot om te gaan duwen of controleren. Wil je dit beter begrijpen, dan is het helpend om ook te kijken naar hoe communicatie agressief of aanvallend kan worden wanneer de spanning oploopt.

Wat heeft spreken met impact te maken met autoriteit?

Alles. Autoriteit wordt hoorbaar en zichtbaar in de momenten waarop jij spreekt. Niet hoe vaak je spreekt is bepalend, maar wanneer en hoe. In het artikel over spreken met impact ga ik dieper in op hoe je jouw rol als leider pakt op strategische momenten.