home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / spontaan / impulsiviteit

Impulsief gedrag: handel je te vaak in een opwelling?

Impulsief en impulsiviteit is een valkuil. Ben jij impulsief? Of zeggen ze over jou regelmatig dat jij impulsief bent? Dan maak je wel eens keuzes in een opwelling zonder dat daar een doordacht plan achter zit. Aan deze valkuil ligt vaak de kernkwaliteit spontaan en spontaniteit ten grondslag. Je krijgt een ingeving en je doet het gewoon. Dat kan sprankelend en leuk zijn, maar soms kom je er achteraf achter dat je wel erg snel hebt gehandeld.

Dat kan een beslissing zijn die je impulsief neemt over de aankoop van een nieuwe auto. Of je zegt iemand impulsief iets toe, zonder dat je de consequenties goed hebt overdacht. In dit artikel ga ik in op de valkuil impulsiviteit: wat betekent dat, waar komt het vandaan en hoe voorkom je dat spontaniteit doorschiet?

Wat is het verschil tussen spontaan en impulsief?

Spontaniteit is een kwaliteit. Je kunt onbevangen reageren, gemakkelijk ergens op afstappen en iets doen zonder alles vooraf dicht te timmeren. Impulsiviteit is de doorgeslagen variant daarvan. De impuls krijgt dan zoveel ruimte dat de afweging ontbreekt die in die specifieke situatie wél nodig was. Het verschil zit dus niet in het feit dat je snel reageert. Je kunt snel reageren en toch heel goed weten wat je doet. Impulsief wordt het wanneer jouw ingeving vrijwel rechtstreeks overgaat in actie en je pas daarna gaat nadenken over de gevolgen. Eerst doen en daarna denken, zou je kunnen zeggen.

Is impulsiviteit altijd verkeerd?

Is er iets mis met een keuze of beslissing die in spontaniteit of in een opwelling wordt genomen? Is er iets verkeerds aan? Iemand zei: 'Ja, dat kan helemaal verkeerd uitpakken.' Dat klopt helemaal. Maar ook doordachte plannen kunnen verkeerd uitpakken. Dus in die zin wil ik nog voorzichtig zijn ook. Impulsief is ook wel leuk af en toe. Onlangs stond mijn zoon zomaar voor de deur met de opmerking: 'Ik kwam gewoon heel impulsief naar jou toe.' Ga ik op dat voorbeeld in van mijn zoon dan had ik het woord spontaan gebruikt. En dat is wat impulsiviteit is: het is de doorgeslagen variant van de kwaliteiten spontaniteit, besluitvaardigheid of enthousiasme. Het gaat dus niet om het uitbannen van alles wat spontaan in jou opkomt. Dat zou zonde zijn.

Wanneer wordt impulsiviteit een valkuil?

Ja, impulsiviteit noem ik een valkuil. Je bent bijvoorbeeld besluitvaardig maar je hebt in een impuls keuzes gemaakt terwijl je te weinig over de consequenties hebt nagedacht. In jouw overmatige enthousiasme heb je iemand iets toegezegd wat je niet kunt waarmaken. Of je bent in jouw spontaniteit een verbinding aangegaan waarvan je later zegt: 'Dat was net even te snel.'

Let op: er liggen dus prachtige kwaliteiten ten grondslag aan de valkuil van impulsiviteit. Waarschijnlijk kun je goed improviseren, ben je speels en sprankelend. Maar soms ben je wat wispelturig, spring je van de hak op de tak en mis je de doorgaande rode lijn. Zoek dus wel jouw kracht op en niet jouw zwakte.

Wat merken anderen van impulsief gedrag?

Voor jezelf voelt een impuls vaak logisch op het moment dat hij ontstaat. Je hebt zin om iets te doen, krijgt een idee, wordt enthousiast of ziet opeens een mogelijkheid. Voor de ander kan het allemaal wat sneller gaan. Die hoort bijvoorbeeld dat je iets toezegt en rekent erop dat je het waarmaakt. Wanneer jij later ontdekt dat je de gevolgen niet goed hebt bekeken, heeft jouw impuls dus ineens ook consequenties voor iemand anders.

Hetzelfde gebeurt wanneer je snel van richting verandert of ineens met een nieuw idee komt terwijl anderen nog bezig zijn met het vorige. Jij ervaart beweging en spontaniteit. Een ander kan onrust, onvoorspelbaarheid of gebrek aan een vaste lijn ervaren. Dat betekent niet dat hun etiket automatisch klopt, maar het kan wel helpen om te begrijpen wat jouw snelheid met jouw omgeving doet.

Waarom moet je oppassen met het etiket impulsief?

Toch is het opletten met het etiketteren van mensen. Laat je dus ook niks wijsmaken. Iemand die bijzonder bedachtzaam is, kan jou vrij snel als impulsief typeren. En iemand die heel nuchter en realistisch is, zou dat ook kunnen doen. Kenmerk blijft: alles wat we van een ander vinden, zegt iets over onszelf. De vraag is daarom niet alleen of iemand jou impulsief noemt. Kijk vooral naar jouw eigen gedrag. Neem je werkelijk regelmatig beslissingen waarvan je achteraf denkt dat je beter even had kunnen wachten? Zeg je zaken toe die je niet kunt waarmaken? Handel je sneller dan de situatie verstandig maakt? Dan heb je iets te onderzoeken. Een etiket alleen vertelt nog weinig.

Wat is jouw leerdoel bij impulsiviteit?

Het leerdoel wat bij de valkuil impulsief hoort is beheerst, bedachtzaam en realistisch handelen. Daarbij is beheerst reageren niet hetzelfde als jezelf voortdurend tegenhouden. Je hoeft niet ineens een mens te worden die ieder spontaan idee eerst drie weken in een spreadsheet zet. Het gaat erom dat je op momenten met belangrijke consequenties even ruimte maakt tussen impuls en actie.

• Beheerst reageren.
• Bedachtzaam handelen.
• Realisme ontwikkelen.

Hoe rem je een impuls af zonder jouw spontaniteit kwijt te raken?

Door niet iedere impuls op dezelfde manier te behandelen. Sommige ingevingen kun je gewoon volgen. Wil je spontaan iemand bellen, een ander gerecht proberen of op zondag ineens naar het strand? Prima. Maar wanneer jouw ingeving gevolgen heeft voor geld, afspraken, relaties of verantwoordelijkheden, kun je jezelf aanleren om eerst één tussenstap te zetten.

Vraag jezelf af: wat zeg ik hier eigenlijk toe, wat zijn de mogelijke consequenties en moet dit echt nú? Soms heb je aan tien seconden genoeg. Soms is een nachtje slapen verstandiger. Daarmee maak je jouw spontaniteit niet kapot. Je voorkomt alleen dat jouw eerste gevoel automatisch het laatste woord krijgt. Je mag dus spontaan blijven en soms moet je wél even nadenken.

Waar zit jouw allergie als je spontaan bent?

Jouw allergie is vast en zeker wanneer alles volgens een strak schema moet verlopen. Zo zit jij niet in elkaar. Dat past niet! Wanneer alles vooraf vastligt, iedere afwijking als probleem wordt gezien en voor iedere spontane ingeving eerst toestemming moet worden gevraagd, zal dat je waarschijnlijk behoorlijk benauwen.

Dat is ook waarom het leerdoel niet moet doorslaan. Beheersing betekent niet dat je rigide moet worden. Bedachtzaamheid betekent niet dat iedere spontaniteit verdwenen moet zijn. Juist de combinatie maakt dat jouw spontaniteit een kracht blijft zonder dat een opwelling jou voortdurend in de problemen brengt.

Ontwikkeldoelen bij impulsief gedrag

• Leren herkennen bij welke beslissingen je jouw eerste impuls direct kunt volgen en wanneer je eerst de consequenties moet overdenken.
• Meer beheersing en bedachtzaamheid ontwikkelen zonder jouw spontaniteit, speelsheid en enthousiasme kwijt te raken.
• Een korte denkpauze leren inbouwen bij keuzes, toezeggingen en acties die later moeilijk terug te draaien zijn.

Veelgestelde vragen over impulsiviteit

Spontaniteit en impulsiviteit kunnen aan de buitenkant sterk op elkaar lijken. Het verschil zit vooral in de mate waarin je handelt vanuit een eerste ingeving zonder voldoende rekening te houden met de consequenties.

Wat betekent impulsief zijn?

Impulsief zijn betekent dat je vanuit een ingeving, emotie of opwelling tot actie komt. Je denkt niet eerst uitgebreid na maar doet iets omdat het op dat moment bij je opkomt.

Is impulsief zijn altijd negatief?

Nee. Impulsief is ook wel leuk af en toe. Het wordt een valkuil wanneer je in een opwelling keuzes maakt of zaken toezegt terwijl je te weinig over de consequenties hebt nagedacht.

Wat is het verschil tussen spontaan en impulsief?

Spontaniteit is de kwaliteit. Je reageert gemakkelijk, onbevangen en vanuit het moment. Impulsiviteit ontstaat wanneer die spontaniteit doorschiet en de afweging ontbreekt die in de situatie nodig was.

Welke kwaliteiten kunnen onder impulsiviteit liggen?

Spontaniteit, besluitvaardigheid en enthousiasme kunnen eraan ten grondslag liggen. Je kunt snel handelen, gemakkelijk improviseren en sprankelend reageren. Juist die kracht kan soms doorschieten.

Wat helpt tegen impulsief gedrag?

Leer een korte pauze in te bouwen voordat je belangrijke keuzes maakt of iets toezegt. Vraag jezelf af wat de consequenties zijn en of je werkelijk nú moet handelen. Daarmee hoef je jouw spontaniteit niet kwijt te raken.