home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / directief

Directief als kernkwaliteit

Directief zijn is een kwaliteit. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten betekent directief zijn dat je gemakkelijk richting geeft, stuurt en duidelijk maakt waar de grens of norm ligt. Ben jij directief? Of zeggen anderen vooral dat jij directief bent? Dat zijn twee verschillende invalshoeken natuurlijk. In dit artikel leg ik de kracht van deze kwaliteit uit, maar ook wat er gebeurt wanneer richting geven doorschiet naar te veel sturen, dwingen of opdringen.

Directief zijn betekent richting geven

Wanneer je directief bent, ben je richtinggevend. Je wijst aan waar het naartoe moet, geeft sturing aan een proces, maakt duidelijk welke procedures gelden en benoemt grenzen en verwachtingen. De kracht daarvan is duidelijkheid. Zeker in situaties waarin mensen niet weten wat er van hen wordt verwacht of waarin een beslissing nodig is, kan jouw directiviteit veel houvast geven. Er hoeft niet eindeloos gezocht te worden naar wie er iets van vindt of wie een besluit durft te nemen. Jij kunt zeggen: dit is waar we naartoe gaan en dit is wat er nu nodig is.

Directief zijn zie je terug in leidinggeven en communicatie

Deze kwaliteit kan natuurlijk zichtbaar worden in de manier waarop je leidinggeeft. Als leidinggevende moet je soms richting aangeven, kaders stellen, grenzen benoemen, verwachtingen uitspreken of duidelijk vertellen wat er moet gebeuren. Dat is precies waar directief leiderschap over gaat. Directief leidinggeven is niet in iedere situatie de beste stijl, maar er zijn momenten waarop medewerkers juist behoefte hebben aan richting en duidelijkheid. Denk aan een crisissituatie, een nieuwe medewerker die instructie nodig heeft of een situatie waarin grenzen worden overschreden.

Ook in jouw manier van communiceren kan deze kwaliteit herkenbaar zijn. Misschien hou je van duidelijkheid, zeg je wat je bedoelt en laat je weinig ruimte voor onduidelijkheid. Dat raakt aan direct communiceren. Toch zijn directief zijn en direct communiceren niet precies hetzelfde. Directief gaat vooral over richting geven, sturen en kaders aangeven. Direct communiceren gaat over de manier waarop je jouw boodschap onder woorden brengt. Je kunt dus direct communiceren zonder voortdurend richting te geven en je kunt directief zijn zonder bot te communiceren.

Richting geven is iets anders dan alles bepalen

Daar ligt een belangrijk onderscheid. Wanneer jij richting geeft, hoeft dat niet te betekenen dat de ander nergens meer over mee mag denken. Je kunt heel duidelijk zijn over het doel of de grens en tegelijkertijd ruimte laten voor ideeën, eigen verantwoordelijkheid en een andere aanpak. De kwaliteit zit in richting geven waar richting nodig is. Zodra jij ieder detail wilt bepalen, iedere inbreng naar jouw hand zet of vindt dat alleen jouw manier de juiste is, wordt de speelruimte voor anderen steeds kleiner.

Dat heeft uiteindelijk ook gevolgen voor de mensen om je heen. Wanneer jij alles voorschrijft, hoeven zij zelf steeds minder na te denken of verantwoordelijkheid te nemen. Je kunt dan onbedoeld precies het gedrag creëren waaraan je je later ergert: mensen worden afwachtend, passief en komen voor iedere beslissing weer bij jou terug. Goede directiviteit geeft dus richting, maar maakt de ander niet monddood.

Welke valkuilen horen bij directief zijn?

Wanneer directiviteit doorschiet, geef je niet alleen richting maar ga je steeds meer bepalen hoeveel ruimte een ander nog krijgt. Bij Directief horen drie duidelijke valkuilkinderen: sturend, dwingend en opdringerig.

Te sturend worden

Je kunt te veel gaan sturen. Je geeft dan zoveel richting dat er nauwelijks ruimte overblijft voor de zienswijze, ideeën of eigen verantwoordelijkheid van anderen. Wat voor jou duidelijkheid is, kan voor de ander voelen alsof alles al vaststaat.

Dwingend worden

Een volgende stap is dat richting geven omslaat in dwingend gedrag. Je schrijft voor, dicteert of zet druk om jouw richting af te dwingen. De ander krijgt niet alleen weinig speelruimte, maar kan ervaren dat tegenspraak eigenlijk niet gewenst is. Dat bevordert de relatie niet en kan passiviteit, weerstand of zelfs angst veroorzaken.

Opdringerig worden

Directiviteit kan ook doorschieten naar opdringerig gedrag. Je blijft aandringen, laat moeilijk los en respecteert onvoldoende dat een ander misschien tijd, afstand of eigen ruimte nodig heeft. Jouw wens om beweging te creëren wordt dan druk.

Wanneer direct communiceren te direct wordt

Er is daarnaast een verwante valkuil in de communicatie. Wanneer jij gewend bent om rechtstreeks te zeggen wat je vindt en weinig omwegen te gebruiken, kan jouw boodschap soms harder binnenkomen dan je bedoelt. Direct communiceren is een kwaliteit, maar het kan doorschieten naar te direct communiceren. Je wordt dan bijvoorbeeld bot, confronterend, bedreigend of te stellig. Het leerdoel is niet om voortaan om de hete brij heen te draaien. Het gaat erom dat je duidelijk blijft en tegelijk gevoel houdt voor de manier waarop jouw boodschap bij de ander binnenkomt.

Ruimte geven is een belangrijk leerdoel

Wanneer directiviteit sterk bij jou past, kan jouw leerdoel zijn om bewust ruimte te geven. Niet meteen sturen, maar eerst een vraag stellen. Niet automatisch vertellen waar iemand naartoe moet, maar vragen welke richting de ander zelf ziet. Niet altijd invullen hoe iets moet gebeuren, maar duidelijk zijn over het gewenste resultaat en vervolgens ruimte geven voor de manier waarop iemand dat bereikt. Ook consensus zoeken kan soms een waardevolle aanvulling zijn. Niet omdat ieder besluit door iedereen gedragen moet worden, maar omdat anderen meenemen voorkomt dat richting geven verandert in opleggen.

Is directief zijn voor jou een uitdaging?

Vind je het lastig om richting te geven? Vraag je voortdurend wat anderen ervan vinden voordat je zelf een standpunt inneemt? Ben je voorzichtig met grenzen stellen of blijf je zo lang zoeken naar overeenstemming dat uiteindelijk niemand meer weet wie de knoop doorhakt? Dan kan directief zijn voor jou juist een leerdoel zijn. Misschien ben je meegaand, sterk consensusgericht of geef je anderen van nature veel ruimte. Dat zijn kwaliteiten. Maar soms is het nodig dat jij zegt: dit is de richting, hier ligt de grens en zo gaan we het doen. Je hoeft daar niet dwingend voor te worden. Directiviteit ontwikkelen betekent vooral dat je jouw positie durft in te nemen en duidelijkheid geeft wanneer duidelijkheid nodig is.

Welke ontwikkeldoelen passen bij directief zijn?

De kunst is niet om jouw richtinggevende vermogen kwijt te raken. De ontwikkeling zit in duidelijk sturen waar dat nodig is en ruimte geven waar dat mogelijk is.

• Vaker vragen naar de zienswijze van de ander voordat je zelf de richting bepaalt.
• Duidelijk grenzen en doelen aangeven zonder iedere stap voor een ander in te vullen.
• Jouw boodschap helder houden en tegelijk rekening houden met de manier waarop die bij de ander binnenkomt.

Waar kun je je aan ergeren als je directief bent?

Wanneer je directief bent, kun je je ergeren aan mensen die geen richting aangeven, alles maar laten waaien of voor iedere keuze opnieuw overleg nodig hebben. Je denkt misschien: zeg nu gewoon eens wat je wilt of hak die knoop eens door. Gebrek aan sturing, onduidelijke grenzen en besluiteloosheid kunnen je behoorlijk irriteren. Tegelijk zit daar jouw spiegel. Niet iedere vorm van ruimte geven is stuurloosheid en niet iedereen die anderen betrekt bij een besluit is besluiteloos. Soms is iets samen onderzoeken precies wat nodig is voordat de richting wordt bepaald.

Vragen over directief zijn

Over directiviteit bestaan nogal wat misverstanden. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is directief zijn hetzelfde als dominant zijn?

Nee. Directief zijn betekent dat je richting geeft, grenzen stelt of duidelijk maakt wat er moet gebeuren. Dominantie ontstaat wanneer jouw positie zo bepalend wordt dat anderen te weinig ruimte ervaren. Je kunt dus zeer directief zijn op een bepaald moment zonder voortdurend dominant te zijn.

Wanneer is directiviteit juist nodig?

Directiviteit kan nodig zijn wanneer er snel duidelijkheid moet komen, grenzen bewaakt moeten worden of iemand onvoldoende kennis of ervaring heeft om zelfstandig te handelen. Ook in crisissituaties of bij veiligheidsvraagstukken kan helder richting geven belangrijker zijn dan langdurig overleg.

Kun je directief zijn en toch anderen betrekken?

Jazeker. Je kunt duidelijk zijn over doel, grens of verantwoordelijkheid en tegelijkertijd luisteren naar ideeën en belangen van anderen. Betrekken betekent niet dat jij geen richting meer mag geven. Het betekent dat je niet automatisch alle inbreng uitsluit.

Is directief hetzelfde als direct communiceren?

Nee. Directief zijn gaat vooral over richting geven, sturen en kaders stellen. Direct communiceren gaat over hoe rechtstreeks en helder jij jouw boodschap formuleert. De twee kunnen bij dezelfde persoon sterk aanwezig zijn, maar het zijn verschillende zaken.

Hoe weet je dat je te directief wordt?

Een belangrijk signaal is dat anderen steeds minder zelf initiatief nemen, nauwelijks nog tegenspraak geven of voortdurend op jouw instructie wachten. Ook veel weerstand kan iets zeggen. Wanneer jouw behoefte aan duidelijkheid ervoor zorgt dat anderen geen eigen ruimte meer ervaren, is het verstandig om te kijken of jouw kwaliteit is doorgeschoten.