home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / bewustwording / johari raam

Johari-raam: wat is het en hoe werkt het?

Het Johari-venster is een bekend hulpmiddel om te achterhalen over welke kwaliteiten je beschikt, welke zichtbaar zijn en welke niet. Het model vergelijkt wat jij van jezelf weet met wat anderen bij jou waarnemen. Zo krijg je meer inzicht in jouw gedrag, jouw kwaliteiten en het effect dat je op anderen hebt.

Het Johari-raam helpt je bij de bewustwording van je gedrag en het effect op anderen. Je ontdekt waar jouw zelfbeeld overeenkomt met het beeld dat anderen van jou hebben. Ook wordt zichtbaar welke kanten van jezelf je nog niet kent, niet laat zien of nog niet hebt ontwikkeld. De naam Johari komt van de bedenkers Joseph Luft en Harry Ingham.

Het open gebied: bekend bij jezelf en anderen

Open wil zeggen: het is bekend bij jezelf en bij anderen. Dat wil zeggen dat de kwaliteiten die je van jezelf kent ook herkend worden door anderen. Ik noem dat ook wel manifeste kwaliteiten. Ze zijn duidelijk aanwezig. Er ontstaat dus een congruent beeld. Het beeld dat je van jezelf hebt stemt overeen met het beeld dat anderen van jou hebben.

In dit open gebied kunnen ook jouw zichtbare kennis, voorkeuren en gedragspatronen liggen. Je weet bijvoorbeeld van jezelf dat je zorgvuldig, praktisch of betrokken bent en jouw omgeving herkent dat. Een groter open gebied kan de communicatie en samenwerking gemakkelijker maken. Er is dan minder onduidelijkheid over wie je bent, wat je kunt en hoe je doorgaans reageert. Dat betekent overigens niet dat je alles over jezelf aan iedereen hoeft te vertellen. Openheid moet passen bij de situatie en bij de relatie die je met iemand hebt.

De blinde vlek: anderen zien wat jij niet ziet

Categorie twee gaat over de blinde vlek. Het is bekend bij de ander maar onbekend bij jezelf. Anderen zien bepaalde kwaliteiten van jou maar je merkt die zelf niet op. Dat zou kunnen inhouden dat je meer kunt dan je zelf dacht maar het geeft ook aan dat je nog te weinig zicht hebt op jezelf. Anderen kunnen echter ook valkuilen van je zien die je zelf niet opmerkt.

Een blinde vlek hoeft niet alleen negatief te zijn. Misschien zien anderen dat jij mensen goed kunt meenemen, rust uitstraalt of bijzonder vasthoudend bent, terwijl je die kwaliteit zelf nauwelijks waardeert. Het kan ook gaan om gedrag waarmee je onbedoeld veel ruimte inneemt, afstandelijk overkomt of anderen weinig gelegenheid geeft om mee te denken. Je kunt een blinde vlek niet helemaal in je eentje ontdekken. Daarvoor heb je concrete waarnemingen van anderen nodig.

Het verborgen gebied: wat jij niet aan anderen laat zien

Ik spreek over verborgen eigenschappen wanneer het gaat over bekendheid bij jezelf terwijl de ander niet bekend is met dat deel van jou. Ik noem dit ook wel half latente kwaliteiten. Thuis laat je ze wel zien maar op je werk bijvoorbeeld niet. Een gevolg kan zijn dat jij je te weinig profileert en dat de ander niet het juiste beeld van jou heeft.

In het verborgen gebied kunnen ook gedachten, gevoelens, ervaringen en onzekerheden liggen. Soms houd je iets bewust voor jezelf omdat het privé is of omdat de situatie niet veilig genoeg voelt. Dat kan een verstandige keuze zijn. Wanneer je jezelf echter voortdurend afschermt, wordt het voor anderen moeilijker om jou goed te begrijpen. Gepaste openheid kan bijdragen aan vertrouwen en aan een vollediger beeld van wie je bent en wat je nodig hebt.

Het onbekende gebied: nog niet ontdekt door jezelf en anderen

Onbekend betekent dat het verborgen is. Je ziet of weet het niet en de ander ook niet. Ik denk aan een jongeman die na de lagere school de mavo ging doen terwijl hij later cum laude afstudeerde op een tweetal universitaire richtingen. De leraar op de basisschool had niet opgemerkt wat voor talent hij in de klas had en de ouders c.q. de leerling zelf hadden dit ook niet gedacht.

In dit onbekende gebied kunnen talenten, overtuigingen, gevoelens en gedragspatronen liggen die nog niet naar voren zijn gekomen. Soms ontdek je die pas wanneer je een nieuwe taak krijgt, voor een onverwachte situatie komt te staan of iets doet wat je nog nooit eerder hebt gedaan. Nieuwe ervaringen, reflectie en feedback kunnen ervoor zorgen dat een deel van dit onbekende gebied zichtbaar wordt.

Hoe het Johari-raam helpt om effectiever te functioneren

Effectief functioneren zit vooral in het vakje wat ik als open duid. Je hebt zicht op kwaliteiten en eigenschappen waarover je beschikt en jouw omgeving ziet dat ook. Hoe groter deze categorie is, hoe beter het gaat. Er is een congruent beeld en dat wil zeggen: het beeld dat je van jezelf hebt stemt overeen met het beeld dat anderen van jou hebben. Er is een imago dat past.

Dat is belangrijk, omdat jouw bedoeling en het effect van jouw gedrag niet altijd hetzelfde zijn. Je kunt jezelf bijvoorbeeld duidelijk vinden, terwijl een ander jou als kortaf ervaart. Of je denkt dat je mensen veel vrijheid geeft, terwijl zij vooral onduidelijkheid ervaren. Het Johari-raam helpt om zulke verschillen te onderzoeken. Het model beoordeelt jouw gedrag niet als goed of fout. Het maakt zichtbaar wat bekend is, wat verborgen blijft en waar aanvullende informatie nodig is.

Ik sprak pas met Mariëlle. Zij zag zichzelf als zorgvuldig en duidelijk. Haar collega’s ervoeren haar soms als controlerend en moeilijk benaderbaar. Haar zorgvuldigheid hoorde bij het open gebied, maar het effect dat zij daarmee op anderen had, zat voor een deel in haar blinde vlek. Door concrete feedback te onderzoeken, ontdekte zij hoe ze haar kwaliteit kon behouden zonder anderen onnodig te beperken.

Je blinde vlek verkleinen door feedback

Bewustwording is noodzakelijk in de categorie blinde vlek. Als deze te groot is, haal je er toch nog niet uit wat erin zit. Wellicht voel je je belemmerd, onzeker of heb je nog gebrek aan zelfvertrouwen. Terwijl anderen jouw kwaliteiten wel zien, voel je je nog belemmerd of terughoudend. Je hebt een enorme potentie aan persoonlijke ontwikkeling en groei wanneer je gaat werken aan je blinde vlekken.

Gerichte feedback over jouw gedrag en het effect daarvan helpt om meer zicht te krijgen op dit gebied. Goede feedback is geen algemeen oordeel over jou als persoon. Het gaat over wat iemand concreet bij jou ziet of ervaart. Eén losse mening hoeft niet bepalend te zijn. Wanneer verschillende mensen hetzelfde gedrag benoemen, kan dat wel een reden zijn om er verder naar te kijken.

Feedback ontvangen vraagt dat je luistert, doorvraagt en niet meteen uitlegt waarom je iets hebt gedaan. Je hoeft feedback niet klakkeloos over te nemen. Je kunt onderzoeken wat je herkent, wat je niet herkent en wat je ermee wilt doen. Op die manier kan informatie uit jouw blinde vlek onderdeel worden van het open gebied.

Hoe gebruik je het Johari-raam in de praktijk?

Je kunt het Johari-raam gebruiken om jouw zelfbeeld te vergelijken met het beeld dat anderen van jou hebben. Dat kan tijdens coaching, in een team, bij een ontwikkeltraject of naar aanleiding van een concrete vraag over jouw functioneren.

1. Beschrijf een aantal eigenschappen, kwaliteiten en gedragingen die je bij jezelf herkent.
2. Vraag enkele mensen die jou goed kennen welke eigenschappen en gedragingen zij bij jou waarnemen.
3. Vergelijk jouw eigen beschrijving met de reacties die je ontvangt.
4. Orden de uitkomsten over de vier vlakken van het Johari-raam.
5. Onderzoek opvallende overeenkomsten en verschillen zonder meteen in de verdediging te schieten.
6. Kies één concreet inzicht waarmee je verder wilt oefenen.

Het doel is niet om zoveel mogelijk informatie over jezelf openbaar te maken. Het gaat erom dat je bewuster kiest wat je laat zien, beter begrijpt welk effect jouw gedrag heeft en ontdekt welke kwaliteiten je nog onvoldoende benut. Zo wordt het Johari-raam een praktisch hulpmiddel voor zelfinzicht, communicatie en persoonlijke effectiviteit.

Veelgestelde vragen over het Johari-raam

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over de betekenis, de vier vlakken en het praktische gebruik van het Johari-raam.

Wat is het Johari-raam?

Het Johari-raam is een model waarmee je onderzoekt wat jij van jezelf weet en wat anderen bij jou waarnemen. Het bestaat uit vier vlakken: het open gebied, de blinde vlek, het verborgen gebied en het onbekende gebied. Het model maakt verschillen tussen jouw zelfbeeld en het beeld van anderen zichtbaar. Daardoor krijg je meer inzicht in jouw kwaliteiten, jouw gedrag en het effect dat je op anderen hebt.

Welke vier vlakken heeft het Johari-raam?

Het Johari-raam bestaat uit het open gebied, de blinde vlek, het verborgen gebied en het onbekende gebied. Het open gebied is bekend bij jezelf en anderen. De blinde vlek zien anderen wel, maar jijzelf niet. Het verborgen gebied ken jij wel, maar laat je niet aan anderen zien. Het onbekende gebied is nog niet ontdekt door jezelf of door anderen.

Wat wordt bedoeld met de blinde vlek in het Johari-raam?

De blinde vlek bestaat uit eigenschappen, kwaliteiten of gedrag die anderen bij jou waarnemen, maar waarvan jij jezelf niet of onvoldoende bewust bent. Het kan gaan om een kwaliteit die je onderschat, maar ook om gedrag dat anders overkomt dan je bedoelt. Door concrete feedback te vragen en terugkerende waarnemingen te onderzoeken, kun je jouw blinde vlek verkleinen.

Hoe helpt feedback om je zelfinzicht te vergroten?

Feedback geeft je informatie die je zelf niet rechtstreeks kunt waarnemen. Een ander kan vertellen welk gedrag hij of zij ziet en welk effect dat gedrag heeft. Daardoor ontdek je mogelijk kwaliteiten, valkuilen of patronen waarvan je jezelf nog niet bewust was. Feedback vergroot vooral jouw zelfinzicht wanneer zij concreet is, over zichtbaar gedrag gaat en je bereid bent om te luisteren en door te vragen.

Hoe kun je het Johari-raam gebruiken voor persoonlijke effectiviteit?

Je kunt het model gebruiken door jouw eigen eigenschappen en gedrag te beschrijven en die beschrijving te vergelijken met feedback van anderen. Zo ontdek je waar jouw zelfbeeld overeenkomt met het beeld van jouw omgeving en waar verschillen zitten. Vervolgens kun je kiezen welk gedrag je wilt behouden, bewuster wilt inzetten of verder wilt ontwikkelen. Dat helpt om duidelijker te communiceren en effectiever samen te werken.