home / carriere / loopbaan / potentieel

Jouw potentieel leren ontdekken

Wil je jouw potentieel leren kennen? Ontdekken waar jouw potentieel ligt? Wil je erachter komen wat voor potentie jij in je hebt? Dat is een interessante vraag wanneer je nadenkt over jouw loopbaan en de richting die je op wilt. Potentieel gaat namelijk niet alleen over wat je nu al laat zien. Het gaat juist ook over wat er in jou zit, maar er nog niet of onvoldoende uitkomt.

Is potentieel hetzelfde als wat je nu al kunt?

Nee. Wat je nu kunt laten zien is zichtbaar. Potentieel gaat juist een stap verder. Misschien heb je een opleiding nooit gevolgd, maar beschik je wel over het verstandelijke vermogen om die opleiding te doen. Misschien heb je nooit leidinggegeven, terwijl je in projecten voortdurend degene bent die richting geeft, mensen meekrijgt en verantwoordelijkheid pakt. Of misschien heb je jarenlang werk gedaan dat maar een klein gedeelte van jouw mogelijkheden aanspreekt.

Daarom zou ik bij potentieel niet alleen naar diploma’s, functieniveau of jouw huidige prestaties kijken. Dat is wat er al uit is gekomen. De veel interessantere vraag is: wat zou er nog uit kunnen komen wanneer je de kans krijgt, jezelf ontwikkelt of op een plek terechtkomt die beter bij je past?

Hoe weet je of er meer in je zit?

Soms weet je dat zelf allang. Je hebt het gevoel dat jouw huidige werk te klein is geworden, dat je onvoldoende wordt uitgedaagd of dat je mogelijkheden nauwelijks worden aangesproken. Je doet jouw werk goed, maar ergens knaagt het. Is dit alles? Zit er niet meer in mij?

Maar potentieel hoeft niet altijd te betekenen dat je ‘hoger’ moet. Daar zou ik mee oppassen. Meer potentieel benutten kan ook betekenen dat je een ander vak kiest, je verdiept, specialist wordt of eindelijk werk gaat doen waarin andere kanten van jezelf aangesproken worden. In mijn e-book beschrijf ik bijvoorbeeld mensen die qua opleidingsniveau de ene kant op konden, maar uiteindelijk ontdekten dat ander werk veel beter bij hen paste. Potentieel benutten is dus niet hetzelfde als zo hoog mogelijk op de ladder komen. De ladder kan namelijk ook tegen de verkeerde muur staan.

Wat zeggen de dingen die vanzelf gaan over jouw potentieel?

Ik zou ook eens kijken naar wat jou gemakkelijk afgaat. Daar hebben mensen vaak merkwaardig weinig woorden voor. Juist omdat het vanzelf gaat, vinden we het normaal. Je denkt: dat kan toch iedereen? Nee dus. Wat voor jou vanzelfsprekend is, kan voor een ander behoorlijk ingewikkeld zijn.

Waar word jij voor gevraagd? Wat pak je snel op? Waar zie jij iets wat anderen niet zien? Welke problemen los jij gemakkelijk op? Waarin ontwikkelde je jezelf veel sneller dan verwacht? Zulke signalen kunnen iets zeggen over mogelijkheden die nog lang niet volledig zijn benut.

Kan potentieel verborgen blijven?

Zeker. Potentieel komt niet vanzelf tot ontwikkeling omdat het ergens in je zit. Een zaadje kan alles in zich hebben om een prachtige plant te worden, maar dan moeten de omstandigheden wel een beetje meewerken. Zonder voeding, ruimte en de juiste plek gebeurt er weinig.

Zo werkt het met mensen ook. Misschien heb je jarenlang een functie gehad waarin nauwelijks een beroep werd gedaan op jouw sterke kanten. Misschien werd er vooral gekeken naar jouw diploma of naar wat je ooit gedaan hebt. Of misschien bevond je je in een organisatie waar afwijkende ideeën niet bepaald met gejuich werden ontvangen. Dan kan er veel in je zitten zonder dat iemand het ooit werkelijk gezien heeft, inclusief jijzelf.

Wat kan jouw potentieel belemmeren?

Er kunnen allerlei belemmeringen zijn waardoor jij jouw potentie niet ten volle hebt ontwikkeld. Dat kan buiten jezelf liggen, maar ook in jezelf. Misschien heb je bepaalde kansen nooit gehad. Misschien heeft iemand je jarenlang verteld dat iets voor jou niet was weggelegd. Maar je kunt jezelf ook afremmen omdat je bang bent om te mislukken, jezelf onderschat of zekerheid zo belangrijk vindt dat je niet meer durft te onderzoeken wat er mogelijk is.

• Je hebt te weinig uitdaging of ontwikkelruimte gekregen.
• Je bent langdurig onderschat of verkeerd beoordeeld.
• Je zit in werk dat maar een klein deel van jouw mogelijkheden aanspreekt.
• Je hebt onvoldoende vertrouwen in jouw eigen mogelijkheden.
• Je houdt jezelf vast aan oude keuzes of oude beelden over jezelf.
• Je mist kennis, vaardigheden of ervaring die nodig zijn voor een volgende stap.
• Je omgeving biedt weinig ruimte om iets nieuws uit te proberen.

Iemand zei eens tegen mij: ‘Ik heb de verkeerde weg gekozen, een weg vol tegenslagen en pijn.’ Mijn antwoord was: ‘Je hebt niet de verkeerde weg gekozen. Jouw weg was een weg vol hindernissen die jou heeft gemaakt wie je nu bent.’ Ook dat hoort voor mij bij potentieel. Ervaringen kunnen je tegenhouden, maar ze kunnen je ook vormen.

Kunnen, willen en zijn: wat heeft dat met potentieel te maken?

Potentieel heeft uiteindelijk te maken met wat je kunt, wat je wilt en wie je bent. Die drie kunnen niet helemaal los van elkaar worden gezien. Misschien heb je het vermogen om iets te doen, maar wil je het niet. Of je wilt iets graag, maar hebt nog iets te ontwikkelen. En er zijn dingen die je best zou kunnen leren, terwijl ze eenvoudigweg niet bij je passen. Wil je dat denkkader uitgebreider bekijken, lees dan over de samenhang tussen willen, kunnen en zijn. Hier is vooral van belang dat potentieel niet alleen wordt bepaald door wat je op papier kunt.

Heb je potentieel als je er nog niets mee hebt gedaan?

Ja, dat is nou juist het punt. Potentieel is geen bewezen prestatie. Wanneer alles al volledig zichtbaar en ontwikkeld is, spreken we eerder over wat iemand kan en presteert. Bij potentieel zit altijd een element van verwachting of mogelijkheid.

Dat betekent trouwens niet dat je jezelf van alles kunt wijsmaken. ‘Ik heb het potentieel om concertpianist te worden’ is een aardige gedachte wanneer je nog nooit een piano hebt aangeraakt, maar er is nog weinig waarop je dat baseert. Potentieel wordt geloofwaardiger wanneer er aanwijzingen zijn. Je leert opvallend snel. Je laat bepaalde kwaliteiten steeds opnieuw zien. Mensen zien mogelijkheden in je. Je hebt in andere situaties al laten zien dat je vergelijkbare uitdagingen aankunt.

Moet je al jouw potentieel benutten?

Nee, waarom zou dat moeten? Je bent geen mijn waar ieder laatste stukje grondstof uitgehaald moet worden. Alleen al omdat je iets zou kunnen, hoef je het nog niet te doen. Misschien heb jij de capaciteiten om directeur te worden, maar word je veel gelukkiger wanneer je inhoudelijk met jouw vak bezig bent. Dan lijkt mij duidelijk waar je voor moet kiezen.

Ik vind het interessanter om te onderzoeken welk potentieel jij wílt benutten. Waar zit ontwikkeling waar je nieuwsgierig naar bent? Waar krijg je energie van? Welke kant van jezelf zou je meer ruimte willen geven? Potentieel wordt pas interessant wanneer het ook betekenis voor jou heeft.

Wat heeft de juiste omgeving met jouw potentieel te maken?

Veel. Je kunt talent en mogelijkheden hebben, maar ze moeten ook ergens tot hun recht kunnen komen. In mijn e-book gebruik ik vaker het beeld dat talent op de juiste plek moet staan en voeding nodig heeft. Dat geldt ook voor potentieel. Een omgeving kan ontwikkeling stimuleren, maar ook jarenlang klein houden.

Misschien heb je ruimte nodig om zelfstandig te werken. Misschien ontwikkel jij jezelf juist wanneer iemand hoge eisen aan je stelt. De een floreert wanneer hij mag pionieren en de ander wanneer er een duidelijke structuur is. De vraag is dus niet alleen: wat zit er in mij? Vraag ook: in welke omgeving kan datgene wat in mij zit werkelijk tot ontwikkeling komen?

Hoe ontdek je jouw ontwikkelpotentieel?

Je hoeft er geen ingewikkelde zoektocht van te maken. Kijk eerst eens terug. Waar heb jij jezelf sneller ontwikkeld dan verwacht? Welke stappen had je vroeger nooit van jezelf gedacht? Waarvan zeggen anderen dat er meer in je zit? Welke mogelijkheden heb je nooit onderzocht omdat het moment er niet was of omdat je dacht dat het toch niet kon?

Kijk ook naar de rode draad in jouw loopbaan. Vaak zie je achteraf dat bepaalde kwaliteiten, interesses of mogelijkheden al veel langer aanwezig waren. Ze kregen alleen niet altijd dezelfde vorm. Wat ooit een hobby was, kan later een vak worden. Wat begon als iemand helpen, kan zich ontwikkelen tot adviseren, coachen of leidinggeven. Soms is er achteraf meer samenhang dan je vooraf kon zien.

Wat doe je wanneer je vermoedt dat er meer in je zit?

Dan zou ik het gaan onderzoeken. Niet meteen jouw baan opzeggen en ook niet eerst een plan van twintig pagina’s maken. Kijk wat je kunt uitproberen. Volg een opleiding als dat nodig is. Pak een andere verantwoordelijkheid. Ga praten met mensen die werk doen waar jij nieuwsgierig naar bent. Vraag feedback. Maak ruimte voor iets waarvan je nog niet zeker weet waar het eindigt.

Potentieel wordt niet zichtbaar door er alleen over na te denken. Op enig moment moet er beweging komen. Je ontdekt soms pas wat je kunt wanneer je iets probeert wat je nog nooit gedaan hebt.

Veelgestelde vragen over jouw potentieel

Potentieel gaat over mogelijkheden die nog niet volledig zichtbaar of ontwikkeld zijn. Dat maakt het soms wat moeilijker vast te pakken dan kennis, diploma’s of prestaties die je al kunt aantonen.

Wat betekent potentieel?

Potentieel betekent dat je de mogelijkheid of het vermogen hebt om iets te ontwikkelen, bereiken of worden, terwijl dit op dit moment nog niet volledig zichtbaar of gerealiseerd is.

Hoe weet je of je meer potentieel hebt?

Let op zaken die je gemakkelijk leert, kwaliteiten die steeds terugkomen, mogelijkheden die anderen in jou zien en situaties waarin je merkt dat jouw huidige werk of niveau onvoldoende beroep op je doet.

Kan potentieel onbenut blijven?

Ja. Een verkeerde werkomgeving, te weinig uitdaging, gebrek aan kansen, belemmerende overtuigingen of het ontbreken van bepaalde kennis en ervaring kunnen ervoor zorgen dat jouw mogelijkheden lange tijd niet tot ontwikkeling komen.

Is potentieel hetzelfde als talent?

Niet helemaal. Talent zegt meer over natuurlijke kwaliteiten en wat jou goed afgaat. Potentieel is breder en gaat over wat zich nog zou kunnen ontwikkelen of verwezenlijken. Talent kan daar natuurlijk wel onderdeel van zijn.

Moet je jouw volledige potentieel benutten?

Nee. Het gaat er niet om alles uit jezelf te persen wat theoretisch mogelijk is. Belangrijker is welke mogelijkheden jij wilt ontwikkelen en welke ontwikkeling past bij jouw leven en loopbaan.