home / carriere / loopbaan / persoonlijke drijfveren / persoonlijke waarden / fatsoenlijk

Fatsoenlijk als kernwaarde

Fatsoenlijk kan een persoonlijke waarde of kernwaarde zijn en er zitten heel wat normen aan verbonden. Op de pagina over persoonlijke waarden en wat jij belangrijk vindt heb ik fatsoen ingedeeld bij de waarden die zeggen hoe jij wilt handelen. Dat past hier omdat fatsoen rechtstreeks te maken heeft met wat jij netjes, gepast, behoorlijk en correct gedrag vindt. Wanneer fatsoen voor jou een kernwaarde is, zul jij je naar behoren en gepast willen gedragen. Je doet geen gekke dingen, je bent goedgemanierd en je houdt rekening met wat volgens jou wel en niet hoort.

Waarom is ongepast gedrag een allergie?

Onfatsoenlijk gedrag is ongepast. Alles waarvan we vinden dat het niet hoort of niet past binnen de gangbare norm, noemen we al snel niet netjes, onzedelijk of onfatsoenlijk. Wanneer fatsoen voor jou belangrijk is, kan juist dat jouw allergie zijn. Je veroordeelt het wanneer je het ziet en wanneer het heel erg is, kun je er zelfs vol afschuw op reageren.

Waarom is fatsoen zowel een waarde als een norm?

Fatsoen is een waarde, maar aan die waarde zitten allerlei normen vast. De waarde is het richtsnoer en de normen maken concreet wat jij vervolgens wel of niet fatsoenlijk vindt. Daarom hoor je uitspraken als:

• Zoals jij er nu bijloopt, kun je met goed fatsoen niet naar school.
• Je moet met mes en vork eten.
• Je moet wel netjes praten.
• Je moet met twee woorden spreken tegen de docent.
• Je moet geen grote mond hebben, dat is brutaal.
• Zoals zij eruitzag op dat feestje? Ik vond het echt asociaal.
• Ik vind zijn taalgebruik ongehoord.

Dat laat meteen zien dat normen heel concreet kunnen zijn. Ze zeggen iets over gedrag waarvan jij vindt dat het wel of niet hoort.

Zijn fatsoensnormen voor iedereen hetzelfde?

Nee. Wat jij volkomen normaal en netjes vindt, kan een ander overdreven braaf vinden. Andersom kun jij gedrag van iemand anders behoorlijk ongepast vinden terwijl die persoon zelf geen probleem ziet. Fatsoensnormen worden mede beïnvloed door opvoeding, omgeving, cultuur en de tijd waarin je leeft. Dat maakt het interessant om te onderzoeken welke normen werkelijk van jou zijn en welke je vooral hebt meegekregen.

Kun je doorslaan in fatsoen?

Jazeker. Wanneer je doorslaat in fatsoen ben je, zoals de volksmond het uitdrukt, erg braaf. Je loopt precies in het gareel, doet wat je moet doen en kleurt nooit buiten de lijntjes. Het gevaar is dat je vervolgens andere mensen gaat veroordelen omdat zij zich niet houden aan dezelfde fatsoensnormen als jij. Dan wordt jouw eigen norm al snel de maatstaf waaraan iedereen zou moeten voldoen.

Welke rol spelen gedragsregels bij fatsoen?

Fatsoen zit vaak in ongeschreven gedragsregels over wat we goed of fout vinden. Maar je kunt zulke regels natuurlijk ook opschrijven. Dat gebeurt bijvoorbeeld binnen organisaties. Denk aan kledingvoorschriften of afspraken over de manier waarop medewerkers met klanten en collega's omgaan. Daarmee maak je concreet wat binnen die omgeving als passend gedrag wordt gezien.

Wat is het spanningsveld tussen waarden en normen?

Dat spanningsveld blijft altijd bestaan. Normen duid ik als de letter en waarden als de geest. Je hebt ze beide nodig. Alleen maar regels volgen zonder nog na te denken over de bedoeling erachter kan star worden. Maar alleen maar roepen dat het om de geest gaat zonder grenzen of afspraken werkt ook niet. Neem het niet te letterlijk en word niet te geestelijk. Dat is de boodschap.

Wanneer is fatsoen werkelijk een belangrijke waarde voor jou?

Dat merk je vooral aan situaties waarin gedrag van andere mensen je raakt. Waar erger jij je aan? Wanneer denk je: zo ga je toch niet met mensen om? Wat vind jij vanzelfsprekend netjes en behoorlijk? En welke regels of omgangsvormen vind jij zo belangrijk dat je moeite hebt met een omgeving waarin ze nauwelijks gelden? Aan zulke reacties kun je merken hoeveel betekenis fatsoen voor jou werkelijk heeft.

Veelgestelde vragen over fatsoen als persoonlijke waarde

Fatsoen heeft te maken met wat jij netjes, behoorlijk en gepast gedrag vindt. Omdat daar allerlei normen en verwachtingen aan verbonden zijn, beantwoord ik hieronder een aantal veelgestelde vragen over fatsoen als persoonlijke waarde.

Wat betekent fatsoenlijk zijn?

Fatsoenlijk zijn betekent dat je je naar behoren en gepast gedraagt en rekening houdt met normen over wat netjes, correct en behoorlijk wordt gevonden.

Is fatsoen een waarde of een norm?

Fatsoen kan een waarde zijn waaruit verschillende normen voortkomen. Die normen maken concreet welk gedrag jij vanuit die waarde wel of niet passend vindt.

Waarom verschillen fatsoensnormen per persoon?

Omdat mensen verschillende opvoedingen, achtergronden en ervaringen hebben. Wat de een vanzelfsprekend netjes vindt, hoeft voor een ander niet dezelfde betekenis te hebben.

Kun je te fatsoenlijk zijn?

Je kunt erin doorslaan wanneer je heel braaf en strikt volgens jouw eigen normen gaat leven en vervolgens anderen veroordeelt omdat zij niet aan dezelfde maatstaven voldoen.

Waar herken je fatsoen als persoonlijke waarde aan?

Je merkt het onder andere aan wat jij gepast en ongepast gedrag vindt, aan jouw eigen gedragsregels en aan de situaties waarin onfatsoenlijk gedrag je sterk irriteert of afstoot.