home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / opgewassen tegen ouders

Niet opgewassen zijn tegen je ouders

Ben je niet opgewassen tegen je ouders? Heb je het gevoel dat je niet weerbaar genoeg bent tegenover jouw vader of moeder en dat hun mening nog steeds buitengewoon veel invloed heeft op hoe jij jouw leven inricht, terwijl je allang volwassen bent? Bij het thema familie van herkomst kijken we naar wat je vroeger hebt geleerd en hoe dat vandaag nog doorwerkt. Misschien ben je inmiddels zelf partner, vader of moeder en draag je verantwoordelijkheid voor jouw eigen gezin, maar merk je dat één opmerking van jouw ouders genoeg is om je opnieuw onzeker te maken, te laten zwijgen of aan jouw eigen keuzes te laten twijfelen.

‘Ik delf altijd het onderspit’

Astrid vertelde: ‘Ik delf thuis altijd het onderspit. Soms ben ik enthousiast en zit ik vol verhalen. Ik zou zo graag gewoon iets willen vertellen, maar ik kom er bijna nooit aan toe. Ik begin en al snel word ik onderbroken. Meningen en oordelen vliegen over tafel. Dan zeg ik: mam, pap, ik was nog niet klaar. Maar ze nemen de regie gewoon over. Ze luisteren niet naar wat ik echt wil vertellen. Voor ik het weet is mijn onderwerp van tafel en gebruiken ze het als opstapje voor hun eigen verhaal. Soms heb ik echt het gevoel dat mijn mening er niet toe doet. Alles wat zij beweren klopt, maar wanneer wordt er nu eens ruimte gemaakt voor mij?’

In het verhaal van Astrid gaat het niet alleen over slechte gesprekstechniek. Het gaat over positie. Zodra haar ouders beginnen te praten, verdwijnt haar eigen plek. Ze heeft gedachten, gevoelens en verhalen, maar in het contact voelt ze onvoldoende ruimte om die te laten bestaan. Precies daar raakt deze pagina aan persoonlijke ontwikkeling: hoe zorg je ervoor dat jij niet opnieuw in de oude kinderpositie terechtkomt zodra jouw ouders tegenover je zitten?

Wanneer hun wil nog steeds veel te zwaar weegt

Misschien herken je dat jouw ouders nog steeds voorschrijven hoe jij zou moeten leven. Ze vinden iets van jouw relatie, opvoeding, werk, woonplaats, financiën of de manier waarop jij jouw tijd besteedt. Misschien bedoelen ze het als advies, maar ervaar jij het als druk. Je merkt dat je hun mening automatisch zwaarder laat wegen dan jouw eigen oordeel. Wanneer ze afkeurend reageren, ga jij meteen twijfelen. Wanneer zij vinden dat iets onverstandig is, voel je de behoefte om jouw beslissing uitgebreid te verdedigen.

• Je ouders instrueren of schrijven voor hoe jij jouw leven moet inrichten.
• Ze beoordelen regelmatig of jij wel de juiste keuzes maakt.
• Hun reactie maakt je onzeker over beslissingen waar je eerst achter stond.
• Ze zijn sterk normatief over jouw leven of jouw gezin.
• Ze gedragen zich dominant en verwachten dat jij je naar hun oordeel voegt.

Het probleem is dan niet alleen dat jouw ouders veel invloed proberen uit te oefenen. De vraag is ook waarom hun mening nog zoveel macht over jou heeft. Juist daar ligt jouw persoonlijke ontwikkelvraag.

Opgewassen zijn betekent niet dat je harder moet worden

Misschien klinkt ‘opgewassen zijn tegen je ouders’ alsof je sterker, harder of mondiger moet worden dan zij. Alsof je een discussie moet winnen. Zo bedoel ik het niet. Opgewassen zijn betekent dat je als volwassen mens jouw eigen positie kunt innemen. Jouw ouders mogen iets vinden zonder dat jij meteen instort, boos wordt of jouw keuze terugdraait. Je kunt luisteren naar hun mening en daarna nog steeds zeggen: ik begrijp wat jullie zeggen, maar ik kies iets anders.

Dat is iets anders dan jezelf afzetten. Wanneer jij automatisch het tegenovergestelde doet van wat jouw ouders willen, bepalen zij nog steeds de richting. Alleen reageer je nu in verzet. Werkelijke autonomie ontstaat wanneer jij zelf onderzoekt wat bij jou past en daar verantwoordelijkheid voor neemt, ook wanneer jouw ouders het er niet mee eens zijn.

Waarom voelt hun afkeuring zo zwaar?

Omdat de behoefte aan goedkeuring vaak oud is. Als kind was het belangrijk dat jouw ouders tevreden met je waren. Je was van hen afhankelijk voor veiligheid, aandacht, liefde en erkenning. Wanneer waardering vooral kwam wanneer jij je aanpaste, goede prestaties leverde of deed wat er werd verwacht, kan het moeilijk zijn om later een keuze te maken die jouw ouders teleurstelt. Rationeel weet je dat je vrij bent. Emotioneel voelt een teleurgestelde blik misschien nog steeds alsof je iets fundamenteel verkeerd doet.

Dan kun je merken dat je jouw eigen behoeften pas serieus neemt wanneer jouw ouders ze redelijk vinden. Misschien wil jij minder werken, verhuizen, scheiden, een andere richting kiezen of jouw kinderen anders opvoeden. Maar voordat je werkelijk naar jezelf luistert, hoor je in jouw hoofd al wat vader of moeder daarvan zou vinden. Persoonlijke ontwikkeling betekent dan dat je leert onderscheiden tussen hun stem en jouw eigen stem.

Durf je jouw eigen behoeften serieus te nemen?

Misschien weet je uitstekend wat jouw ouders van jou verwachten en veel minder goed wat jij zelf nodig hebt. Dat is niet vreemd wanneer je jarenlang hebt geleerd om rekening te houden met hun verwachtingen. Maar volwassen worden betekent ook dat jij verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen leven. Je kunt niet blijven zeggen dat jouw ouders alles bepalen en tegelijkertijd iedere keuze aan hun goedkeuring blijven onderwerpen.

Dat vraagt soms moed. Niet spectaculaire moed, maar de moed om iets kleins niet vooraf te bespreken. Om een besluit eerst zelf te nemen. Om niet meteen de telefoon te pakken wanneer je twijfelt. Om jezelf af te vragen: wat wil ik? Wat past bij mij? Wat hebben mijn partner en ik nodig? En kan ik vervolgens verdragen dat mijn ouders daar anders over denken?

Je hoeft niet overal uitleg over te geven

Een veelvoorkomend patroon is eindeloos uitleggen. Je hebt een keuze gemaakt, jouw ouders stellen daar vragen over en voor je het weet houd je een compleet pleidooi. Je probeert zo duidelijk mogelijk te maken waarom jouw beslissing logisch is, in de hoop dat zij uiteindelijk zeggen: ja, nu begrijpen we het. Maar zolang jij hun begrip nodig hebt om je goed te voelen bij jouw keuze, blijven zij een beslissende positie houden.

Soms is een kortere reactie krachtiger. ‘Ik begrijp dat jullie er anders naar kijken, maar dit is wat ik heb besloten.’ Punt. Dat kan buitengewoon ongemakkelijk voelen wanneer je gewend bent om alles te verantwoorden. Juist dat ongemak kan onderdeel zijn van jouw ontwikkeling. Je leert dat een verschil van mening niet automatisch betekent dat jij iets verkeerd doet.

Grenzen worden pas grenzen als jij ze bewaakt

Misschien heb je jouw ouders al vaak verteld wat je niet prettig vindt. Ze bellen te vaak, bemoeien zich met jouw opvoeding, maken opmerkingen over jouw partner of komen ongevraagd langs. Je hebt het uitgelegd, maar er verandert weinig. Dan komt de volgende stap: wat doe jij wanneer jouw grens opnieuw wordt overschreden? Alleen zeggen dat iets niet mag zonder consequentie verandert de verhouding vaak niet.

Daar raakt dit onderwerp aan assertiviteit. Assertief zijn betekent niet dat je agressief wordt. Het betekent dat je jouw grens duidelijk maakt en jouw gedrag daarop afstemt. Misschien neem je een telefoontje niet altijd op, beëindig je een gesprek wanneer het respectloos wordt of bespreek je bepaalde onderwerpen niet langer. Dat voelt misschien hard wanneer je vroeger geleerd hebt dat je ouders altijd voorrang hadden, maar een volwassen relatie vraagt grenzen van beide kanten.

Ook jouw eigen gezin heeft een plek

Wanneer je zelf een partner en kinderen hebt, wordt het vraagstuk vaak nog scherper. Je ouders vinden misschien iets van hoe jullie het gezin organiseren of hoe jij jouw kinderen opvoedt. Dan ontstaat een loyaliteitsvraag: aan wie geef jij uiteindelijk voorrang? Jouw ouders blijven belangrijk, maar jij hebt inmiddels ook jouw eigen gezin en jouw eigen verantwoordelijkheden.

Het kan pijnlijk worden wanneer jouw partner merkt dat jouw ouders voortdurend invloed hebben op beslissingen die eigenlijk tussen jullie beiden genomen zouden moeten worden. Persoonlijke ontwikkeling betekent dan ook leren kiezen voor de volwassen positie waarin jij samen met jouw partner verantwoordelijkheid draagt voor jullie eigen leven, zonder dat vader of moeder voortdurend als derde stem aan tafel zit.

Wanneer je dichtklapt tegenover dominante mensen

De oude reactie kan bovendien buiten het gezin terugkomen. Misschien merk je dat je niet alleen tegenover jouw ouders dichtklapt, maar ook tegenover een dominante leidinggevende, uitgesproken collega of sterke persoonlijkheid. Zodra iemand stellig praat, raak jij jouw woorden kwijt. Pas uren later weet je precies wat je had willen zeggen. Dan zie je hoe een patroon uit jouw familie van herkomst breder kan doorwerken.

Je hoeft daarvoor niet jouw ouders overal de schuld van te geven. Wel kun je herkennen waar je iets hebt geleerd. Wanneer tegenspraak thuis weinig ruimte kreeg, is het logisch dat je daar minder mee geoefend hebt. Vandaag kun je dat alsnog ontwikkelen. Je leert jouw gevoelens opmerken, jouw mening eerder formuleren en spanning verdragen zonder automatisch terug te trekken.

Wat als je ouders jouw verandering niet leuk vinden?

Dat is heel goed mogelijk. Wanneer jij jarenlang degene was die zich aanpaste en ineens grenzen gaat stellen, verandert de verhouding. De ander verliest iets waar hij of zij aan gewend was. Misschien krijg je te horen dat je veranderd bent, egoïstisch doet of vroeger veel gemakkelijker was. Dat hoeft niet te betekenen dat jouw ontwikkeling verkeerd is.

Verandering in jou kan spanning in de relatie veroorzaken. Je ouders moeten opnieuw ontdekken hoe ze zich tot jou verhouden en jij moet leren staan wanneer oude drukmiddelen niet meer automatisch werken. Soms groeit daardoor een gelijkwaardiger contact. Soms wordt juist duidelijk hoeveel moeite jouw ouders hebben met jouw zelfstandigheid.

Wanneer afstand nodig wordt

Voor sommige mensen is het voldoende om duidelijker grenzen te stellen en minder afhankelijk te worden van ouderlijke goedkeuring. Bij anderen blijft het contact zo belastend dat meer afstand nodig is. Je spreekt elkaar minder vaak, deelt minder persoonlijke informatie of kiest tijdelijk voor geen contact. Dat is iets anders dan onmiddellijk de band met je ouders verbreken.

De vraag is steeds: wat heb jij nodig om jouw eigen leven te kunnen leiden? Soms is meer afstand nodig om steviger te worden. Soms ontdek je juist dat je met duidelijke grenzen prima contact kunt houden. Het doel is niet zoveel mogelijk afstand van jouw ouders. Het doel is dat hun aanwezigheid of mening jouw volwassen positie niet telkens omverwerpt.

Van toestemming vragen naar verantwoordelijkheid nemen

Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste beweging. Als kind vroeg je toestemming omdat dat bij jouw positie hoorde. Als volwassene neem je verantwoordelijkheid. Dat betekent dat je keuzes mag maken die achteraf verkeerd blijken te zijn. Jouw ouders hebben soms gelijk en jij soms ook. Zelfstandig leven betekent niet dat je altijd de perfecte beslissing neemt, maar dat jij bereid bent de gevolgen van jouw eigen keuzes te dragen.

Daar zit ook vrijheid in. Je hoeft jouw leven niet meer zo in te richten dat niemand teleurgesteld raakt. Je kunt luisteren naar advies, erover nadenken en vervolgens zelf kiezen. De mening van jouw ouders wordt dan informatie in plaats van een bevel.

Wat belemmert jou nog?

Misschien weet je inmiddels heel goed dat je meer jouw eigen weg wilt gaan, maar merk je dat schuldgevoel, angst of behoefte aan goedkeuring je tegenhoudt. Misschien ben je bang dat jouw ouders boos worden, afstand nemen of zeggen dat je ondankbaar bent. Dan is het interessant om niet alleen te kijken naar wat jouw ouders doen, maar ook naar wat jij in jezelf moet ontwikkelen om die reactie te kunnen verdragen.

Dat kan gaan over zelfvertrouwen, autonomie, grenzen, gevoelens of het leren innemen van jouw eigen positie. De beweging is van ‘wat zullen mijn ouders hiervan vinden?’ naar ‘wat vind ik hiervan en welke keuze wil ik dragen?’ Dat betekent niet dat jouw ouders onbelangrijk worden. Het betekent dat jij eigenaar wordt van jouw eigen leven.